CÕI NGƯỜI TA

CÕI NGƯỜI TA
Antoine de SaintExupéry
Making Ebook Project
BOOKAHOLIC CLUB
Antoine de Saint-Exupéry
CÕI NGƯỜI TA
2
B O O K A H O L I C  C L U B  |  M a k i n g  E b o o k  P r o j e c t
•  Tên sách: CÕI NGƯỜI TA
•  Tác giả: Antoine de Saint-Exupéry
•  Dịch giả: Bùi Giáng
•  Nguyên tác: Terre des Hommes
•  Nhà xuất bản: Văn NghệTp.HCM
•  Năm xuất bản: 1994
•  Sốtrang: 288
•  Giá tiền: -- ðồng
•  Khổ: 13 x 20 cm
ðánh máy: Quang Vinh, Vân Anh, Thảo ðoàn, Van Nguyen, Thiên Nhai, Lê Quân
Kiểm tra: Thảo ðoàn
Chếbản ebook: Thảo ðoàn
Ngày thực hiện:30/12/2010
Making Ebook Project #82 – www.BookaholicClub.com
Antoine de Saint-Exupéry
CÕI NGƯỜI TA
3
B O O K A H O L I C  C L U B  |  M a k i n g  E b o o k  P r o j e c t
MỤC LỤC
GIỚI THIỆU TÁC GIẢ
GIỚI THIỆU TÁC PHẨM
I
DẶM ðƯỜNG BAY
II
BẠN ðỒNG NGHIỆP
III
PHI CƠ
IV
TÀU BAY VÀ TRÁI ðẤT
V
MÀU XANH SA MẠC
VI
TRONG SA MẠC
VII
GIỮA LÒNG SA MẠC
VIII
NGƯỜI TA
Antoine de Saint-Exupéry
CÕI NGƯỜI TA
4
B O O K A H O L I C  C L U B  |  M a k i n g  E b o o k  P r o j e c t
GIỚI THIỆU TÁC GIẢ
Antoine de Saint-Exupéry (29/6/1900 – 31/7/1944) sinh tại Lyon, Pháp trong một gia
ñình quý tộc ñịa phương lâu ñời.
Antoine  vào  học kiến  trúc tại  École  des  Beaux-Arts (Trường  Mỹ thuật).  Năm 1921,
ông bắt  ñầu  ñi nghĩa vụquân sựvà  ñược  ñiều  ñến Strasbourg ñểhọc nghềphi công. Tốt
nghiệp một năm sau  ñó, Saint-Exupéry  ñược  ñềnghịgia nhập không quân nhưng do gia
ñình vợchưa cưới phản  ñối, ông phải quay trởvềParis ñểnhận một công việc bàn giấy.
Tuy vậy, cuối cùng việc kết hôn của Antoine không thành và sau vài lần không thành công
trong những công việc khác nhau, ông quyết ñịnh quay lại nghềphi công năm 1926.
Làm việc trong công ty Aéropostale chuyên vận chuyển bưu phẩm bằng  ñường không
từToulouse ñến Darkar,  Saint-Exupéry  trở thành  một  trong  những  phi  công  tiên  phong
thực hiện những chuyến bay vận chuyển bưu phẩm quốc tế, thời ñiểm mà những chiếc máy
bay  còn  ñược  trang  bị rất  nghèo  nàn  và  những  phi  công  hầu  như phải  bay  bằng  kinh
nghiệm  và  bản  năng  của  chính  họ.  Sau  này  Antoine  ñã  phàn  nàn  rằng  người  lái  những
Antoine de Saint-Exupéry
CÕI NGƯỜI TA
5
B O O K A H O L I C  C L U B  |  M a k i n g  E b o o k  P r o j e c t
chiếc máy bay hiện  ñại giống nhân viên kếtoán hơn là phi công thực sự. Cuối năm 1927,
Saint-Exupéry  ñược chỉ  ñịnh làm giám  ñốc một sân bay  ởCap Juby, Maroc với nhiệm vụ
cải  thiện  mối  quan  hệ của  công  ty  với  cả những  người  ly  khai  gốc Moor và  những
người Tây Ban Nha. Năm 1929, Saint-Exupéry ñến Nam Mỹ ñể  ñiều hành hãng bưu phẩm
hàng không Aerolíneas Argentinas.
Tác  phẩm  ñầu  tiên  của  Saint-Exupéry,  cuốn L'Aviateur(Người  phi  công)  ñược  xuất
bản trên tạp chí Le Navire d'Argent. Trong thời gian làm việc cho Aéropostale, nhà văn
cho xuất bản tập sách  ñầu tiên, Courrier Sud(Chuyến thưmiền Nam) (1929). Năm 1931,
tác phẩm Vol de Nuit  (Bay  ñêm) kểvềnhững năm tháng sống  ởNam Mỹcủa nhà văn  ñã
giành  giải  thưởng  lớn Prix  Femina của  Văn  học  Pháp.  Cùng  năm  này,  tại Grasse,  SaintExupéry  ñã  cưới bà Consuelo  Suncín  Sandoval,  một  nhà văn, nghệ sĩngười Salvador ñã
từng có một  ñời chồng. Cuộc hôn nhân của hai người nghệsĩsau này gặp rất nhiều sóng
gió, khi Saint-Exupéry thường xuyên xa nhà và ngoại tình với nhiều phụnữPháp, trong ñó
có Hélène de Vogüé, người  ñược thừa hưởng di sản văn học của Saint-Exupéry và là tác
giảmột cuốn tiểu sửvềông (với bút danh Pierre Chevrier).
Năm 1934,  sau  những  khó  khăn  của  công  ty,  Saint-Exupéry  phải  chuyển  sang  làm
phóng  viên  cho  báo Paris-Soir.  Ông  ñã  ñến Việt  Nam  năm  1934  và Moskva năm 1935.
Tháng 12 năm 1935, trong khi cốgắng phá vỡkỷlục thời gian bay từParis ñến Sài Gòn,
chiếc máy bay Caudron Simoun của Saint-Exupéry và người thợmáy ñã rơi xuống một sa
mạc ởLibya. Họ ñã ñược những người ẢRập giải cứu và câu chuyện này ñã ñược nhà văn
kểlại trong tác phẩm Terre des Hommes(Cõi người ta) xuất bản năm 1939. Tác phẩm này
ñược ñánh giá rất cao và ñã giành giải thưởng của Viện Hàn lâm Pháp
Antoine de Saint-Exupéry
CÕI NGƯỜI TA
6
B O O K A H O L I C  C L U B  |  M a k i n g  E b o o k  P r o j e c t
GIỚI THIỆU TÁC PHẨM
Cõi người ta(nguyên tác tiếng Pháp: Terre des Hommes- chuyển ngữsang tiếng Anh:
Wind,  Sand  and  Star bởi  Lewis  Galantiere)  là  một  tác  phẩm  viết  theo  ký  ức  của  Sanit
Exupéry ñược phát hành vào năm 1939.
Trong tác phẩm này, Saint Exupéry - nhà triết học, cũng là một phi công - kểlại một số
trải nghiệm của ông trong những năm ông thực hiện những chuyến bay chởthưtheo những
tuyến ñường khác nhau băng qua sa mạc Sahara và dãy núi Andes.
Nội dung trọng tâm là những tình tiết vềtai nạn máy bay năm 1935, ông  ñã sống sót
trong sa mạc Sahara  ởLibya, giữa Benghazi và Cairo. Saint Exupéry, và hoa tiêu André
Prévot của mình, sau tai nạn, gần nhưkhông còn nước và thực phẩm. Cơhội tìm thấy một
ốc  ñảo hoặc có  ñược sựcứu giúp của một chiếc máy bay nào  ñó bay ngang qua càng lúc
càng trởnên vô vọng.
Cuốn sách thểhiện rõ quan niệm của tác giảvềthếgiới và những ý kiến cá nhân của
ông vềnhững ñiều khiến cho cuộc ñời người ta là ñáng sống.
Cõi người ta
- ðoạt giải Grand Prix của Viện Hàn lâm Pháp năm 1939.
-  ðược tạp chí Outside bình chọn là tác phẩm  ñứng  ñầu bảng trong danh sách 25 tác
phẩm phiêu lưu / thám hiểm hay nhất mọi thời ñại.
- ðược tạp chí National Geographic Adventure bình chọn là tác phẩm ñứng thứ3 trong
danh sách 100 tác phẩm phiêu lưu / thám hiểm hay nhất mọi thời ñại.
Antoine de Saint-Exupéry
CÕI NGƯỜI TA
7
B O O K A H O L I C  C L U B  |  M a k i n g  E b o o k  P r o j e c t
Ðất dạy ta hiểu ta hơn mọi sách vở. Vì  ñất cưỡng kháng lại ta. Con người tựkhám phá ra
mình là lúc ñọsức với trởngại. Nhưng muốn ñạt tới, cần phải có một dụng cụ. Cần một cái
bào, hoặc cái cày. Trong cuộc cày bừa, người nông dân dần dà cướp giật  ñược của thiên
nhiên một vài bí nhiệm, và chân lý anh tìm ñược cũng là chân lý suốt cõi muôn năm. Phi
cơcũng vậy; dụng cụhàng không kia, cũng ñặt con người trởlại trong những vấn ñềcũ.
Trước  nhân  quan  mình,  tôi  luôn  luôn  nhìn  thấy  lại  chuyến  bay  ñêm  lần  ñầu  tại
Argentine, một ñêm tăm tối, nhìn xuống bình nguyên, chỉthấy một vài ánh sáng cô ñơn lấp
lánh thưa thớt nhưnhững vì sao.
Trong bóng tối bao la mờmịt, mỗi ánh ñèn báo hiệu mỗi hiện diện huyền diệu của mỗi
tâm linh. Chốn này, người ta ñang xem sách, người ta ñang suy tưởng, người ta ñang thổlộ
tâm  tư.  Nơi  kia  có  lẽ người  ta  ñang  dò  dẫm  không  gian,  người  ta  ñang  mỏi  mòn  trước
những con số, tính toán mãi vềtinh vân Andromede. Chốn nọ, người ta  ñang yêu  ñương.
ðó ñây, lác ñác trên cánh ñồng, nhứng ánh lửa ñang ñòi hỏi ñược nuôi dưỡng, giữgìn. Cho
ñến cảnhững ảnh ñèn kín  ñáo nhất, của nhà thờ, của nhà giáo, của người thợmộc. Nhưng
giữa  ñám sao rào rạt sống  ñộng kia còn biết bao cánh cửa kín bưng, biết bao tinh cầu tắt
lịm, biết bao con người ngủsay.
Phải gắng làm sao tiếp ứng nhau.
Phải gắng thửtương giao với một vài  ñốm lửa  ñang thưa thớt chảy trong cánh  ñồng
bình lặng dưới kia.
Antoine de Saint-Exupéry
CÕI NGƯỜI TA
8
B O O K A H O L I C  C L U B  |  M a k i n g  E b o o k  P r o j e c t
I
DẶM ðƯỜNG BAY
Thuở  ấy vào năm 1926. Tôi vừa  ñược tuyển dụng làm tập sựphi công ñường dài của
hãng Latécoère. Hãng này, trước Air-France và Aéro-postale, từng chuyên trách liên lạc
hàng  không  giữa  Toulouse  và  Dakar.  Tôi  học  nghề tại  ñó.  Cũng  như mọi  ñồng  nghiệp
khác, ñến lượt tôi phải chịu những ñợt thửthách dành cho những phi công tập sựtrước lúc
nhận cái vinh dựlái những chuyến chởthưtín. Những cuộc tập dợt lái thửcác kiểu phi cơ,
những lần di chuyển giữa Toulouse và Perpignan, những bài học buồn thiu vềkhí tượng ở
tận một căn phòng sâu hút trong một xưởng giá băng. Chúng tôi sống trong mối e ngại
những dãy núi Tây Ban Nha mà mình chưa  ñược biết, và sống trong niềm tín phục, tôn
kính những bạn ñồng nghiệp lão thành.
Các  vị này,  chúng  tôi  vẫn  thường  gặp  lại  trong  tiệm  ăn.  Họ khó  tính  và  cách  biệt.
Khuyên bảo  ñàn em với giọng  ñiệu kẻcảkiêu kỳ. Mỗi khi có một người trong bọn họtừ
Alicante hoặc từCasablanca vềchậm, áo choàng da ñẫm nước, nếu trong bọn chúng tôi có
kẻrụt rè hỏi thăm vềchuyến bay  ấy, thì những lời  ñáp cộc lốc của họcùng với cảnh trời
giông bão,  ñã tạo cho chúng tôi một thếgiới hoang  ñường, một thếgiới  ñầy những cạm
bẫy  hiểm  nghèo,  những  gian  nan  bất  trắc,  những  vách  ñá  sừng  sững  ñột  ngột  hiện  ra,
những cơn lốc cuồng loạn cơhồmuốn lật nhào cổthụ, bật rễtùng bách nhưchơi. Thếgiới
của  những con  hắc  long  khổng  lồ chận  ñứng  lối  vào  thung  lũng,  của  những  tràng  chớp
ñộng vây bộc ñầu non. Các bạn kỳcựu kia ñã khéo nuôi giữlòng kính phục của chúng tôi.
Và thỉnh thoảng trong ñám người  ấy có một kẻhay ñi không thấy trởvề, thì ông trởthành
thiên thu khảkính.
Cùng với những kỷniệm kia, tôi nhớlại chuyến trởvềcủa Bury, người mà vềsau sẽtử
nạn tại Corbières. Anh phi công lão thành nầy vừa ngồi vào giữa bọn chúng tôi và  ñang
mệt nhọc dùng bữa, không nói một lời, hai vai còn nặng trĩu những cốgắng  ñã chịu  ñựng
trong  chuyến bay.  ðó  là  vào tối  một ngày  trời xấu,  một  trong  những ngày  mà  suốt con
ñường hàng không trời mây  ñen kịt tối sầm, núi rừng trùng  ñiệp trước mắt phi công cùng
theo nhau cuồn cuộn trôi trong một màu mực ñen ngòm, giống nhưnhững khẩu thần công
ñứt mấu ầm ĩlăn lông lốc trên boong chiếc tàu buồm thuởxưa.
Antoine de Saint-Exupéry
CÕI NGƯỜI TA
9
B O O K A H O L I C  C L U B  |  M a k i n g  E b o o k  P r o j e c t
Tôi  nhìn  Bury,  tôi  nuốt  nước  bọt  và  cuối  cùng  ñánh  bạo  xin  hỏi  liều  xem  cho  biết
chuyến bay của anh vừa rồi có phải gian nan lắm không.
Bury dường nhưkhông nghe tiếng tôi hỏi, anh nhíu trán, cúi gầm ñầu trên dĩa ăn. Trên
những chiếc máy bay trần, gặp trời xấu, người ta thò  ñầu ra ngoài kính cửa ñểnhìn cho rõ
cảnh vật, thì gió mạnh tạt vào tai, rít lùng bùng trong  ñó mãi... Chợt Bury ngẩng  ñầu, như
có vẻ ñã nghe ra câu tôi hỏi, nhưcó vẻsực nhớlại, và ñột ngột buông tiếng cười rộ. Tiếng
cười tuyệt diệu, Bury vốn rất ít khi cười, cái cười ngắn ngủi làm rạng ngời cơn nhọc mệt
của anh. Anh không giải thích gì thêm nữa vềsự ñắc thắng của mình, anh nghiêng ñầu lặng
lẽtiếp tục nhai. Nhưng trong phòng  ăn xám xịt, ngồi giữa  ñám công chức nhỏ  ñang gắng
gượng tìm cách quên ñi những nhọc mệt rời rã ban ngày, thì người bạn có ñôi vai nặng trĩu
kia mang một vẻcao nhã lạthường. Qua cái bềngoài cục mịch, ta nhìn thấy rõ vịthiên
thần ảo diệu ñã nhiếp phục con rồng ñen.
Rồi tới ngày ñến lượt tôi ñược gọi vào phòng ông giám ñốc.
Ông ñiềm nhiên bảo:
- Ngày mai anh ñi.
Tôi ñứng yên, chờông cho phép lui gót. Nhưng im lặng một lúc, ông nói thêm:
- Anh ñã rõ các chỉthịrồi chứ?
Máy bay thời ñó không bảo ñảm nhưmáy bay ngày nay. Nhiều lúc tựnhiên phát ñộng
cơ ñột ngột vỡtoang, loảng xoảng phá liệt hệt nhưtiếng chén dĩa bể. Mình lại ñương ñi về
hướng vùng núi Tây Ban Nha, nơi không một chỗhạcánh tịnạn. “Ở  ñây, khi máy hỏng,
thì phút chốc hỡi ôi! phi cơhỏng theo liền”, chúng tôi tựbảo mình nhưvậy. Nhưng một
chiếc phi cơhỏng, thay thếcó khó gì. Ðiều cần yếu là  ñừng có dại dột mù quáng lao  ñầu
bừa xuống núi. Vì thếcho nên mệnh lệnh ban ra nhất thiết cấm ngặt chúng tôi (nếu bất
tuân, sẽbịphạt rất nặng) không ñược bay qua các vùng biển mây mù mịt vây phủvùng núi
non. Lúc máy hỏng, nếu phi công  ñang len lỏi bay giữa những giải mây trắng xóa, thì chỉ
còn có thể ñâm ñầu vào núi mà không biết, không hay.
Thếnên chi, ñêm ấy, một giọng nói chậm rãi ñã nhấn mạnh vào những mệnh lệnh phải
theo.
Antoine de Saint-Exupéry
CÕI NGƯỜI TA
10
B O O K A H O L I C  C L U B  |  M a k i n g  E b o o k  P r o j e c t
- Cái việc dùng ñịa bàn mà bay, giữa những biển mây xứTây Ban Nha, hừ, bảnh thật.
Nhưng...
Giọng nói càng chậm rãi hơn:
-... Nhưng chớnên quên rằng phía bên dưới những biển mây kia, là ngàn năm ngủmãi.
Bỗng dưng cái thếgiới hình lặng phẳng lì ñơn giản mà ta khám phá ñược mỗi khi nhô
lên khỏi các tầng mây, bỗng dưng ñối với tôi, cái thếgiới  ñó ñã mang một ý nghĩa lạ. Cái
dịu dàng biến thành cạm bẫy. Tôi hình dung cái cạm bẫy bát ngát trắng phau kia  ñương
nằm duỗi dài thân dàn trải ngay dưới bước chân mình. Dưới kia, không nhưthiên hạtưởng,
dưới kia chẳng hềcó nô nức của loài người, dập dìu của phốthị:  dưới kia chỉcó lặng lẽ
thiên thu, im lìm vạn thuở. Cái khoảnh tròn cuồn cuộn trắng phau kia  ñã biến thành biên
giới giữa hai cõi thực và hư, giữa hai cõi chân và  ảo. Và tôi  ñã linh cảm một  ñiều: một
cảnh tượng chỉcó ý nghĩa nào là:  ñược nhìn qua một nền văn hóa,  ñược ngó qua một nền
văn minh, một nghềnghiệp. Người dân miền núi cũng nhìn mãi những biển mây. Nhưng
họkhông nhận ra cái tấm màn hoang ñường kỳdiệu kia trong ñó.
Lúc  ra  khỏi phòng ông giám  ñốc, tôi  cảm thấy  một  niềm  kiêu  hãnh  thơngây. Tảng
sáng ngày mai  ñây, tới lượt tôi lên  ñường, mang trách nhiệm vềmột sốhành khách mang
trách nhiệm vềchuyến thưtín sang Phi Châu. Nhưng ñồng thời cũng cảm thấy tựthẹn. Tôi
nhận ra quảthật mình chưa chuẩn bị  ñược chu ñáo. Tây Ban Nha không có nhiều nơi lánh
nạn; gặp khi máy hỏng, biết tìm  ñâu một thửa ruộng ñểthoát thân. Trên bản  ñồkhô khan,
tôi cắm cúi tìm nhưng chẳng thấy một vài chỉdẫn tôi ñương cần. Lòng vừa ngại ngùng vừa
kiêu hành, tôi tới phòng anh bạn Guillaumet  ñểqua cái  ñêm  trầm trọng. Gui1laumet  ñã
quen  ñi lại con  ñường  ấy trước tôi. Guillaumet hẳn là phải biết nhiều bí quyết  ñểnắm lấy
chìa khóa mởngõ Tây Ban Nha. Tôi cần gặp Guillaumet ñểxin thụnghệ.
Vào tới phòng anh, anh tươi cười hỏi:
- Tôi biết tin rồi. Anh hài lòng chứ?
Anh mởtủlấy chai rượu mạnh và hai cái cốc, quay lại, vẫn tươi cười:
- Ta uống rượu mừng. Anh biết ñó nhé, mọi sựsẽtrôi chảy êm ru.
Antoine de Saint-Exupéry
CÕI NGƯỜI TA
11
B O O K A H O L I C  C L U B  |  M a k i n g  E b o o k  P r o j e c t
Anh ta gieo niềm tin tưởng hồn nhiên như ñèn tỏa ánh sáng, anh chính là người vềsau
sẽphá kỷlục lái tàu thưtín tại vùng Codillère des Andes và Nam Ðại Tây Dương. Tối hôm
ấy, mặc sơmi trần, khoanh tay mỉm cười dưới ánh ñèn, cái nụcười hiền hậu bao dung, anh
bảo tôi mấy lời giản dị: “Bão táp, sương mù. Tuyết lạnh, thỉnh thoảng chúng sẽlàm khổ
thân anh. Hãy nghĩtới những người trước anh  ñã từng gặp những chuyện  ấy rồi, và hãy
hân hoan tựnhủ: “chuyện gì thiên hạlàm  ñược, thì bao giờta cũng còn có thểlàm nên”.
Tuy nhiên, tôi vẫn mở  ñịa  ñồra và nhờanh dù sao cũng nên cùng tôi xét lại cuộc hành
trình. Và nghiêng thân dưới ánh ñèn, tựa lên vai người bạn, tôi sống lại một phút giây bình
thản của ñời sống học sinh ngày cũ.
Nhưng bài học ñịa dưtôi hôm  ấy quảlà một bài học dịthường. Anh Guillaumet không
dạy tôi học vềTây Ban Nha; anh biến Tây Ban Nha thành một người bạn thân ái của tôi.
Anh không hềnói qua vềnhững sông ngòi, vềdân chúng, vềsúc vật xứnày. Anh không
nói  ñến  thành  Guadix,  nhưng  lại  nói  tới  ba  cây  cam  quanh  một  cánh  ñồng  gần  thành
Guadix: “Anh phải lưu ý tới ba cây cam ấy, phải coi chừng, ghi chúng vào bản ñồ ñi...” Từ
ñó  ba  cây  cam  kia  choán  nhiều  chỗ trên  tấm  bản  ñồ hơn  rặng  núi  Sierra  Nevada.  Anh
Guillaumet  không  nói  gì  về thành  Lorca,  nhưng  lại  nói  về m ột  cái  nông  trại  nhỏ  ở gần
Lorca. Một nông trại sống. Một nông trại linh hoạt. Và người chủtrại. Và vợngười chủ
trại. Thếlà bỗng dưng cặp vợchồng này mang một ý nghĩa vô cùng hệtrọng ñối với tôi -
một cặp vợchồng sống ở ñâu ñâu, cách biệt tôi một ngàn rưỡi cây số, lẩn bóng mơhồgiữa
không gian. Sống yên ổn nơi sườn non biệt lập, giống nhưnhững kẻcoi giữhải ñăng, Cặp
vợchồng này sẵn sàng chạy ñi tiếp cứu mọi kẻlâm nguy.
Bài  học  tối  hôm  ñó  ñã  ñánh  thức  những  gì?  Từ cõi  lãng  quên,  từ miền  xa  vắng  từ
những xứcách biệt nghìn trùng, chúng tôi ñã lôi ra và dựng dậy những hình hài, những ủy
khúc chi li, mà không một nhà ñịa lý học nào ởkhắp thếgiới có thểbiết ra. Ðối với nhà ñịa
dưhọc, thì con sông Ebre mới là ñáng chú ý, vì nó chảy qua nhiều vùng ñô thịlớn. Họlưu
tâm làm gì tới cái khe nhỏlen lỏi giấu thân trong lá cỏ ởphía tây thành Morril? Bất quá nó
chỉnuôi dưỡng ñược vài ba chục ñóa hoa mà thôi. “Anh phải coi chừng cái khe cỏn con ñó
nhé. Cánh  ñồng mũm mĩm, chỉtại nó mà trởnên  ñáng sợ... Ghi ngay vào bản  ñồ  ñi”. A !
Tôi sẽghi nhớnhiều ngày cái con rắn thành Motri! Nó lập lòa tí tẻo, trông chảra cái dạng
gì gì, nhiều cho lắm, thì với tiếng nước chảy xè xè, nó mê hoặc say sưa vài con  ễnh  ương
ếch nhái, nhưng kỳthật là tối ưnguy hiểm: nó giảvờvô sự, nó duỗi thân thiu thiu ngủ, mà
mắt nhắm chỉchừa con ngươi. Giữa thiên  ñường cánh  ñồng tế  ñộvớt trầm luân, nó duổi
Antoine de Saint-Exupéry
CÕI NGƯỜI TA
12
B O O K A H O L I C  C L U B  |  M a k i n g  E b o o k  P r o j e c t
dài mình mẩy dưới cỏhoa, nằm chờtôi cách chỗtôi ngồi  ñây ngót hai nghìn cây số. Chỉ
gặp có một lần! thôi cũng ñủtan rã mất thịt xương...
1
Tôi vẫn xin sẵn sàng chờ ñợi những ba chục con cừu dàn trận sẵn nơi kia, bên sườn ñồi
sắp mởcuộc  ñánh úp: “Anh tưởng cánh  ñồng có yên lành, vù một cái ! ba chục con cừu
bỗng loạn cuồng tung vó ngay dưới bánh phi cơ...” Và tôi chỉ ñáp bằng một nụcười ñê mê
kinh dị, trước một sựhăm dọa hiểm ác kỳtuyệt nhưthếkia.
Cứtừtừnhưvậy, dưới ánh  ñèn chong, xứTây Ban Nha trong tấm bản  ñồcủa tôi, cứ
dần dà biến thành xứsởcủa những chuyện thần tiên. Tôi vạch dấu chữthập những nơi tị
nạn, và những chỗcạm bẫy. Tôi ghi dấu chỗnông trại, chỗba mươi con cừu, chỗgiòng
khe ẩn dạng. Tôi ghi thật  ñúng chỗ, cái vịtrí của bà chủtrại, mà các nhà  ñịa dưhọc ñã bỏ
qua.
Lúc từgiảGuillaumet, tôi cảm thấy hai chân cần bước ñi, trong cái  ñêm ñông giá buốt
này. Tôi kéo cổáo choàng lên và giữa ñám người qua lại vô tình, tôi triền miên nghe máu
tim  mình tươi vui vỗnhịp. Len  lỏi  sát nách những người không quen, tôi hân hoan với
niềm riêng tâm sự. Họkhông biết tôi, những người “du di man rợ” ấy, nhưng những ưu tư
của họ, nhưng những hưng phấn ân tình của họ, chính tôi là kẻ  ñược họgửi gắm sớm hôm
sau, lúc trời hồng dậy, tôi lên ñường với những bọc thưtín mang theo. Chính trong tay tôi
là chỗcủa mộng ñời họký thác. Cuộn thân mình trong chiếc áo choàng ấm áp, tôi bước ñi
theo nhịp bao dung của linh hồn lãnh tụ, nhưng nào họcó biết gì vềtấm lòng tôi ân cần “hạ
cố ñến nhau” ñâu.
Họcũng chẳng hềlưu ý tới những lời nhắn gửi của  ñêm  ñông vì  ñâu mà hạtứgieo
vàng cho riêng lòng lãnh tụmông ân. Vâng, cái  ñêm tĩnh mịch này còn liên can tới thịt
xương của tôi  ñó. Và cơn bão tốnào  ñương soạn sửa, và sẽgây rối rắm cho cuộc viễn  ñu
thứnhất này, nào ai biết tới  ñâu. Tinh tú mờdần, lần lượt tắt  ñi, những người qua  ñường
hồn nhiên dạo gót, làm sao mà nhìn thấy cho ra? Tôi một mình cùng ngàn sao tâm sự. Tôi
một mình ñón nhận những lời ban báo vềvịtrí quân thù, trước khi mởcuộc ñấu tranh...
Tuy nhiên những khẩu lệnh trầm trọng liên can tới  ñời tôi, thật ra tôi  ñã thọlãnh bên
cạnh những tủgương sáng chiếu, rạng ngời những quà lễGiáng Sinh. Trong những tủhàng
1
Cf. Nguyễn Du
“Ai ngờmột phút tan tành thịt xương”
Biển mây vùng vẩy ngang tàng. Dẫn mình ñi bỏsuối vàng nhưkhông.
Antoine de Saint-Exupéry
CÕI NGƯỜI TA
13
B O O K A H O L I C  C L U B  |  M a k i n g  E b o o k  P r o j e c t
kia dường như  ñã phơi bày, trong một  ñêm mùa  ñông kỳvọng, tất cảnhững kho tàng của
mặt  ñất, và tôi  ñã  ñê mê hưởng thụniềm thành lạc của con người chịu từkhước hết  ñểra
ñi. Tôi là một chiến binh ñương bịhăm dọa: tôi lưu luyến làm gì những chuỗi hạt thủy tinh
dùng ñểtrang hoàng những buổi hội, tôi nặng tình chi nữa với những chụp ñèn, với những
quyển sách kia. Ðứng tại  ñây, mà hình hài thểphách ñã ký thác vào những mù sương vây
phủ, những máy kéo tối sầm; ñứng ở  ñây mà hồn phi công nghìn dặm ñã nhấm thấy trước
rồi, cái vịchát những ñêm bay.
Tôi ñược  ñánh thức giậy lúc ba giờsáng. Tôi  ñẩy mạnh cánh cửa chớp, nhận thấy trời
ñang mưa trên phố, tôi trang nghiêm mặc áo quần.
Nửa giờsau, ởvệ ñường, ngồi trên chiếc va ly nhỏ, tôi chờchiếc xe buýt ñến. Biết bao
bạn ñồng nghiệp trước tôi, trong ngày ñược chuẩn nhận vào nghề, cũng ñã từng ngóng ñợi
nhưtôi, lòng se se lại.
Từgóc ñường, chiếc xe thời cũ ñã nhô ra, tiếng kêu rầm rộ; ñến bây giờtới lượt mình,
tôi cũng nhưcác bạn ñồng nghiệp cũ,  ñược quyền ngồi chiếc ghếbăng dài, chen giữa một
ông ký nhà ñoan chưa tỉnh ngủvà một vài công chức khác. Chiếc xe hôi mùi mốc, là hình
ảnh những công sởbụi bặm, những bàn giấy cũmòn, những cuộc  ñời tàn lụn. Cứkhoảng
năm trăm thước, chiếc xe lại dừng, ñểchởthêm một thầy ký, một nhà ñoan, một ông thanh
tra nào nữa. Kẻmới bước lên buông tiếng chào, xen vào ghế; kẻ  ñã ngồi từtrước, chớm
ngủthiu thiu, cằn nhằn gù gật. Rồi mọi người cùng lần lượt lịm vào giấc thiu thiu. Trên các
chặng  ñường trải  ñá gồghềphốToulouse, chiếc xe  ñi, thật là  ñiều  ảo não... Và người phi
công dặm trường ngồi chen trong  ñám công chức, thoạt tiên, chẳng có gì phân biệt hết...
Nhưng những cột  ñèn cũnối tiếp chạy lùi, nhưng phi trường cứcàng gần thêm  mãi, và
chiếc xe chởkhách cũkỹlắt lay kia chỉcòn là cái kén mốc, và con người từtrong  ñó lột
xác bước ra.
Mỗi bạn  ñồng nghiệp cũng từng  ñã nói nhưtôi, một sớm mai tương tự,  ñã từng cảm
thấy tại thân mình, trong hình hài kẻthuộc hạdễbịtổn thương, chịu quyền uy của viên
thanh tra cau có, bất chợt nảy nởra con người mang trách nhiệm chuyến tàu thư  ñi Tân
Ban Nha và Phi Châu; bất chợt nảy ra con người lát nữa, giữa loạn cuồng sấm chớp, sẽ
ñương  ñầu với rặng núi Hospitalet nằm ñen ngòm nhưmột con hắc long… ba giờsau,  ấy
thế; bốn giờsau, lúc  ñã chiến thắng con rồng  ñen, người  ấy sẽhoàn toàn tựdo tựmình
Antoine de Saint-Exupéry
CÕI NGƯỜI TA
14
B O O K A H O L I C  C L U B  |  M a k i n g  E b o o k  P r o j e c t
ñịnh ñoạt nên bay vòng eo biển hay nhào thẳng tới tấn công dãy núi Alcoy, ñem gan liền ra
thi tài ñấu sức với bão tố, với biển rộng rừng sâu.
Mỗi bạn  ñồng nghiệp lẫn lộn trong  ñám phi công vô danh dưới vòm trời  ñông  ñen kịt
Toulouse,  ñã từng cảm thấy, giữa một buổi mai tương tựbuổi sáng mai này, cứnhưlớn
rộng mãi trong thân mình một vịchúa tối thượng năm giờsau sẽkhởi sựtiện gió cất lìa
dặm khơi, thảcánh bằng, nhằm phốAlicante mà hạxuống, trong nắng hè chói rực ngày hạ
huy hoàng, bỏlại sau lưng, cảmột mùa  ñông phương Bắc, với mưa sầu tuyết hận, phía
sau…
Chiếc xe hàng cũkỹbiến mất rồi, những vẻkhắc khổ, ñiệu ì ạch gập ghềnh kia tôi còn
giữnguyên trong kỉniệm. Nó tượng trưng ñầy ñủsựchuẩn bịrèn luyện, cần thiết ñểthâm
cảm một niềm vui trong khổnhọc của nghềmình. Mọi sựtrong nghềnày ñều ñơn giản một
cách hãi hùng. Trong cõi ñó, ba năm sau, tôi ñã nhận ñược tin anh phi công Lécrivain chết
mà lời trao  ñổi không quá hai câu; Lécrivain, một trong sốmột trăm bạn ñồng nghiệp trên
một con  ñường bay, một ngày sương, hoặc một  ñêm mù tối,  ñã  ñi vào cõi yên nghỉthiên
thu.
Lúc ấy vào khoảng ba giờsáng, cũng canh chầy tịch mịch, bỗng nghe trong bóng tối vị
giám ñốc lên tiếng hỏi viên thanh tra:
- Tối nay Lécrivain không thấy hạcánh xuống Cassablanca.
- A! Hả?
Và nhưsực tỉnh mộng dài, anh gắng cho tỉnh táo, ñểtỏlòng sốt sắng anh hỏi thêm:
- A! thế ư? Y không qua ñược? Y quay về?
Từcuối chuyến xe khách, vẳng lên một lời  ñáp gọn lỏn: “không”. Chúng tôi chờnghe
tiếp  nhưng  không  thấy  một  tiếng  nào  thêm.  Và  giây  khắc  qua,  giây  khắc  biến,  càng  rõ
nghĩa cái tiếng “không”  ấy sẽkhông còn tiếng tiếp; rằng tiếng “không” kia là tuyệt  ñối
tiếng không; rằng không, là không những Lécrivain ñã không hạcánh xuống Cassablanca,
mà cũng không bao giờanh sẽcòn hạcánh xuống bất cứmột nơi nào ñược nữa.
Buổi mai ñó, buổi mai mởmàn chuyến bay ñầu tiên của tôi, tôi cũng nhưcác bạn ñồng
nghiệp, xin khuất mình nhận  ñủcác nghi tiết thiêng liêng của nghềnghiệp, và cảm thấy
Antoine de Saint-Exupéry
CÕI NGƯỜI TA
15
B O O K A H O L I C  C L U B  |  M a k i n g  E b o o k  P r o j e c t
thiếu mất tựtin, lúc nhìn ra bên ngoài thấy con  ñường trải  ñá lấp loáng phản chiếu bóng
ñèn lồng. Trên ñường, những vũng nước ñọng, từng ñợt gió bay qua làm lăn tăn mặt nước.
Và tôi nghĩ: “ðây chuyến bay  ñầu... thật tình... ta không may mắn lắm”. Tôi ngẩng nhìn
viên thanh tra: “Thếnày có phải là trời xấu chăng?” Viên thành tra mỏi mệt nhìn ra cửa
kính: “Ðâu có chắc gì?” Giọng ông cằn nhằn. Tôi tựhỏi: bằng dấu hiệu nào mới biết ñược
trời xấu? Tối hôm qua, riêng với một nụcười, anh Guillaumet  ñã xóa hết mọi triệu chứng
không hay mà các bạn kỳcựu  ñã làm chúng tôi e sợ, nhưng bây giờtôi nhớhết: “Kẻnào
không thuộc  ñường mình, thuộc từng hòn sỏi, nếu y gặp một trận bão tuyết... thật  ñáng
thương thay! A! vâng! thật  ñáng thương thay!...” Họbuộc lòng phải giữthểdiện với  ñàn
em, họlắc ñầu nhìn chúng tôi chòng chọc với một lòng thương hại ñáng bực phần nào, như
chừng họái ngại nơi chúng tôi những lỡlầm quá hồn nhiên dại dột.
Và thật vậy,  ñối với bao nhiêu kẻtrong chúng tôi, chuyến xe “buýt” này là nơi tịnạn
cuối? Sáu mươi? hay tám mươi người rồi? Cũng ñã từng ñược chở ñi do một tài xếlặng lẽ,
một buổi mai mưa nhiều. Tôi nhìn quanh: lốm  ñốm sáng trong  ñêm, những chấm  ñỏ  ñầu
ñiếu thuốc như ñiểm nhịp hồn tưlự. Những tưlựnhỏnhoi hiền lành của những công chức
vềgià. Với bao nhiêu người trong bọn tôi, những bạn  ñồng hành này  ñã  ñóng vai kẻtiễn
ñưa lần cuối?
Tôi bắt gặp những câu tâm sựngười ta thủthỉtrao nhau. Tâm sựvềbịnh tật, tiền tài, về
những quẩn quanh gia ñình cơcực. Chúng cho thấy những vách tường từngục tẻlạnh vây
hãm những tấm thân kia. Và bất thình lình hiện ra trước mắt tôi khuôn mặt ñịnh mệnh.
Hỡi người công chức già, người bạn hiện diện nơi ñây, chưa bao giờcó ai giúp anh lối
thoát, anh cũng không chịu trách nhiệm gì vềviệc  ñó. Anh  ñã xây dựng cuộc sống hình
thản của mình bằng cách trám kín mọi cửa ngõ nhìn ra ánh sáng. Gió không thể  ñi về, vì
mọi lối  ñều bịbít bởi xi măng. Anh giống nhưnhững con mối. Anh cuộn tròn trong  ổn
ñịnh túc mãn của anh, trong những tập tục cũmòn, trong những thói lềngột ngạt của cuộc
sống  ñịa phương, anh dựng bức thành u tối che lấp lối  ñi vềcủa gió rộng trùng khơi, của
sương hồng tinh tú. Anh không muốn bận lòng vì những vấn ñềtrọng ñại, anh ñã khó nhọc
nhiều mới quên lãng thân phận con người anh. Anh không phải là người cưtrú trên một
tinh  cầu  xê  dịch,  anh  không  tự nêu  ra  với  mình  những  câu  hỏi  oái  oăm:  Anh  là  người
trường giảtrung lưu phốToulouse. Không ai nắm lấy hai vai anh mà  ñẩy mạnh, khi còn
kịp lúc.  ðến bây giờ, thì  ñã muộn. Thểchất  ñã khô, nguồn tim  ñã cạn, xương khớp cứng
Antoine de Saint-Exupéry
CÕI NGƯỜI TA
16
B O O K A H O L I C  C L U B  |  M a k i n g  E b o o k  P r o j e c t
rắn rồi; kểtừbây giờ, không ai còn có thể  ñánh thức dậy trong người anh,  ấy hồn nhạc sĩ,
ấy mộng thi nhân,  ấy nhà thiên văn học, của thuởban  ñầu, chắc hẳn ñã có lần từng cưtrú
trong con người của anh.
Tôi không phàn nàn gì vềnhững cơn mưa nữa. Nghềnghiệp ảo ñiệu này mởrộng cho
tôi một thếgiới khác thường, và chỉlát nữa thôi, tôi sẽ ñọmặt với những con rồng ñen, và
những  ñầu non với những làn chớp xanh vềvây quyện, vâng một thếgiới mà lúc  ñêm tối
về, tôi ñược thoát ly và ñọc thấy phương hướng mình trong ánh vàng tinh tú.
Chúng tôi vào nghềtheo lối  ñó, và khởi sựviễn du. Những cuộc hành trình, thường
thường chẳng xảy ra chuyện gì cho lắm. Chúng tôi tiến sâu dần, sâu mãi vào những tầng
thâm  viễn  của  lĩnh  vực  mình  cũng  như những  kẻ lặn  nước  lành  nghề lao  mình  lặn  sâu
xuống biển. Ngày nay thì lĩnh vực  ñó  ñược khai phá kỹcàng. Người phi công, người thợ
máy, người chuyên môn vô tuyến, không còn là những kẻmạo hiểm phiêu lưu; họkhép
mình ởtrong phòng thí nghiệm. Họtuân theo những trò sỏa lộng của kim quay, họkhông
còn thuận theo tiết  ñiệu linh hoạt phiêu bồng mởphơi trong nhịp hồn phong cảnh.  Ởbên
ngoài, núi non chìm trong tăm tối, nhưng chúng không còn là non núi nữa. Chúng trởthành
những sức mạnh vô hình, cần phải ñược tính toán ñộgần xa. Người chuyên vô tuyến, dưới
bóng ñèn ngồi im ngoan ngoãn ghi những con số; người thợmáy dò hỏi bản ñồ, người phi
công sửa chữa lại tay lái cho ñúng theo ñường nếu những rặng núi xê xích, nếu những ñỉnh
núi nào anh ñã ñịnh vượt qua bên phía sườn tả, bỗng chợt thấy hiện ra sừng sững trước mặt
anh, trong lặng lẽbí mật nhưmột cuộc  ñộng hình quân sự. Còn những người chuyên vô
tuyến canh phòng dưới ñất, họcũng ngoan ngoãn ghi chép trong cuốn sổriêng, cũng trong
giây phút ấy, chính những ñiều mà bạn ñồng nghiệp trên phi cơ ñọc ra: “Nửa ñêm quá bốn
mươi phút. Ðường ñi theo ñộ230. Trên tàu yên ổn cả”.
Các  ñội phi hành ngày nay  ñều bay nhưvậy  ñó. Họkhông có cảm giác là mình  ñang
chuyển dịch. Nhưgiữa biển ban  ñêm họkhông dựa vào  ñâu  ñể  ñịnh hướng. Nhưng các
máy móc ñã ñưa vào tràn ngập gian phòng sáng trưng này một rung ñộng ñều ñều làm biến
thểbản chất của nó ñi. Nhưng giờphút quay. Nhưng cảmột pháp thuật vô hình cứliên tiếp
diễn ra trên các mặt kính, trong các ngọn ñèn vô tuyến, và trong các mũi kim. Từng phút,
từng giây, những cửchỉ ẩn mật, những tiếng nói chìm tắt, sựchú ý cẩn trọng kia, cùng dọn
ñường ñi cho huyền nhiệm tới. Và lúc giờ  ñã  ñến, người phi công hẳn nhiên là có thểdán
Antoine de Saint-Exupéry
CÕI NGƯỜI TA
17
B O O K A H O L I C  C L U B  |  M a k i n g  E b o o k  P r o j e c t
ñầu vào mặt kính mà ñưa mắt nhìn ra. TừHưVô, hoàng kim ñã nảy hột; nó chói vàng rạng
rỡtrong những ánh lửa nồng; trạm nghỉtới rồi ñây.
Ấy thếtuy nhiên chúng tôi ai cũng từng có biết những chuyến ñi, mà bỗng dưng, dưới
ánh sáng một quan  ñiểm riêng biệt, lúc chỉcòn cách trạm nghỉkhông xa, chúng tôi chợt
cảm thấy chơvơ... còn  ñáng ngậm ngùi hơn thấy mình lạc loài  ñất xa xôi  Ấn  ðộ. Nhưcả
một cuộc ñời mất ñi. Mong gì ngày trởlại.
Trường hợp  ñó, Mermoz  ñã vào lần thứnhất anh bay qua Nam  ðại Tây Dương bằng
thủy phi cơ: Chiều hôm ñó, anh tiến vào vùng Pot-au-noir. Anh nhìn thấy trước mặt những
cơn gió biển từng trận nổi lên tung bão tố, từng vòi cứquấn siết lại từng phút từng giây,
nhưnhìn thấy một bức thành ñược dựng lên, rồi bóng ñêm phủxống che dấu mất. Một giờ
sau, anh len lỏi bay qua những ñám mây, và bước vào trong một cõi bờhuyền hoặc.
Những vòi nước biển dựng  ñứng lên, cơn bão dồn dập cuốn lấy, quấn siết,  ñứng sừng
sững nhưnhững cột trụ  ñen  ñui khổng lồcủa một  ñiện  ñài. Chúng to ra  ởhai  ñầu, chịu
ñựng sức nặng của vòm bão giông âm u thấp tịt ñè xuống. Nhưng, xuyên qua những ñường
nứt nẻcủa vòm  ñen giông gió, ánh sáng  ñổxuống từng loạt long lanh, và vừng trăng tròn
trịa bỗng sáng ngời lên giữa những cột trụ, vằng vặc soi trên mặt biển giá băng. Mermoz
tiếp tục bay qua những ñền ñài hoang phếnày, xuyên ngang, duỗi dọc, chếch chếch hướng
từ  ñường ánh sáng này ñến ñường ánh sáng kia, vòng quanh những cột trụkhổng lồ, nghe
hải triều cuồng nộdấy lên ì ầm không dứt, anh bay suốt bốn giờ, dọc theo những lạch trăng
lai láng, tim hướng thoát ra khỏi  ñiện  ñài. Cảnh tượng  ấy  ñồsộhùng vĩ  ñến nỗi Mermoz
khi thoát ra khỏi vùng Pot-au-Noir, mới chợt nhận thấy rằng, lúc còn lăn lóc “cuộc chơi”,
mình quên cảsợ.
Tôi cũng nhớlại một trong những giờvượt biên thùy cõi thực: những tin tức vô tuyến
ởnhững trạm hàng không ven sa mạc Sahara, tối hôm ấy hoàn toàn sai bét cả, và gây nhầm
lẫn một cách thật trầm trọng cho tôi và anh chuyên vô tuyến Néri. Cho  ñến lúc chợt nhìn
thấy màu nước biển lấp loáng ởdưới kia, phía sau một hốsa mù, tôi vội vã bẻlái quay về
bờ ñột ñột, mà chẳng rõ mình ñã ñâm ñầu lạc nẻo ra biển khơi tựbao lâu.
Chúng tôi không còn dám chắc mình có thểvào kịp  ñược bờ, rất có thểdầu xăng sẽ
thiếu. Mà vào cập  ñất liền, cũng còn phải tìm lại trạm hàng không. Thật là bối rối. Mặt
trăng lại tới giờsắp lặn mất. Tin tức không có, không nghe  ñược gì, chúng tôi chịu  ñiếc,
Antoine de Saint-Exupéry
CÕI NGƯỜI TA
18
B O O K A H O L I C  C L U B  |  M a k i n g  E b o o k  P r o j e c t
bây giờsắp phải chịu  ñui. Vùng trăng tắt lịm hẳn, nhưmột  ñốm lửa tàn chìm trong sa mù
giống nhưmột dải tuyết. Vòm trời, trên cao, tới lượt bịmây ñen vây phủ, và từ  ñó chúng
tôi  ñành phải bay giữa những ñám mây và những sa mù, trên dưới mông mông, trong một
cõi bờmù mịt, không một ánh sáng, không một sắc hình...
Những trạm hàng không, ñáp tiếng gọi của chúng tôi, chảchỉdẫn chúng tôi ñược chút
gì cả: “Không thểtường kê phương hướng... Không thểtường kê phương hướng...” bởi vì
tiếng gọi của chúng tôi họnghe từkhắp nơi tới, và chẳng biết thật chính ởchỗnào.
Bất thình lình, lúc chúng tôi tuyệt vô hy vọng, bỗng thấy ló ra một chấm sáng ởchân
trời, vềphía tả. Một niềm vui trào ngập. Néri nghiêng mình xuống bên tôi, và tôi nghe anh
hát. Nhất ñịnh ñó là trạm nghỉ, nhất ñịnh ñó là ánh ngọn ñèn pha, bởi vì bãi Sahara ñêm tới
thì tối mò mò, suốt xứnằm chết lịm, làm gì có ánh sáng. Nhưng ánh sáng chỉlấp lánh một
tí, ñã tắt ngay.
Hỡi  ơi! chúng tôi  ñã nhằm một vì sao mà bay tới. Một vì sao sắp lặn, nên thấy hiện  ở
chân trời, hiện ra chỉtrong vài phút, giữa mây mờ, sương bạc.
Rồi từ  ñó, chúng tôi cứthấy lần lượt xuất hiện những  ñốm ánh sáng khác, lại cứxoay
hướng nhắm theo, khoắc khoải trong mơhồhy vọng. Thấy ñốm lửa sáng hơi lâu, liền thử
xem có thật chăng  ñó là lối sống. Néri gọi trạm Cineros: “Thấy lửa rồi, các bạn hãy tắt
ngọn pha ñi và thắp lại ba lần.”
Trạm Cisneros chớp ngọn  ñèn pha của họba lần, nhưng  ñốm ánh sáng chúng tôi ñuổi
theo thì cứlửng lơ, không nháy; lại một vì sao, làm sao lung lạc ñược.
Xăng ñã cạn, nhưng mỗi lúc thấy chiếc mồi vàng, chúng tôi lại  ñuổi theo mà  ñớp; mỗi
lần thấy ñích thịlà ánh  ñèn pha, mỗi lần ñích thịlà trạm nghỉchân, là con ñường sống, rồi
lại ñành ñích thịbỏrơi và ñuổi theo một vì sao khác.
Từ  ñó, chúng tôi cảm thấy lạc lõng chìm ngập trong khoảng rộng liên hành tinh, chơi
vơi giữa hàng trăm tinh cầu xa hút, biền biệt  ñuổi theo riêng một tinh cầu thiết thực, tinh
cầu của riêng ñời sống chúng tôi, chứa ñựng những phong cảnh ñầm ấm quen thân, những
căn nhà bầu bạn, những luyến ái dịu dàng.
Antoine de Saint-Exupéry
CÕI NGƯỜI TA
19
B O O K A H O L I C  C L U B  |  M a k i n g  E b o o k  P r o j e c t
Của riêng một tinh cầu chứa  ñựng... tôi sẽnói cùng các anh vềcái hình  ảnh ñã hiện ra
trước mắt tôi, và có lẽcác anh sẽxem là ngây dại. Nhưng nằm giữa lòng hiểm họa, con
người ta vẫn còn mãi những ñòi hỏi, những yêu sách của con người, và tôi thấy ñói, và tôi
thấy khát. Nếu tìm ra ñược Cisneros chúng tôi sẽhạcánh xuống lấy thêm xăng, và tiếp tục
lên  ñường  bay  tới  Cassablanca,  hạ xuống  giữa  cảnh  bình  minh  mát  mẽ.  Tuy  còn  sớm,
nhiều quán rượu cũng ñã mởcửa rồi... Néri và tôi sẽngồi vào bàn, bình yên vui vẻnhắc lại
ñêm qua mà cười thỏa thuê, trước những chiếc bánh nóng hổi và tách cà phê sữa thơm.
Nêri và tôi sẽ ñón nhận tặng vật bình minh kia của cuộc sống. Bà già nhà quê chỉgặp ñấng
Chí Cao của mình qua một hình  ảnh vẽ, một chiếc mề  ñay, một tràng chuỗi hạt: chúng tôi
cũng vậy, muốn  ñược chúng tôi hiểu ra, thì thiên hạhãy nói lên bằng ngôn ngữ  ñơn giản.
Ðối với tôi, niềm vui sống dồn tụhết vào trong miếng  ăn ñầu tiên nọ, thơm tho nóng hổi,
trong tách sữa pha cà phê bột mì do ñó con người ta mới cảm thông ñược với những vườn
cỏyên lành, với những  ñồn  ñiền xa lạ, với những ngày mùa nô nức, với mặt  ñất  ưu tư...
Giữa bao nhiêu tinh cầu, chỉcó một tinh cầu cung cấp cho chúng tôi cái bát thức  ăn thơm
tho cho buổi sáng.
Nhưng éo le thay, những nghìn trùng nước thẳm ñương chồng chất giữa con tàu chúng
tôi và miền  ñất thân yêu  ñó. Tất cảcủa cải trần gian nằm gọn trong hột bụi lạc loài giữa
hằng hà sa sốngôi sao. Và nhà thiên văn học Néri muốn tìm ra hạt bụi  ñó, vẫn phải  ñành
van khấn mãi những vì sao.
Thình lình nắm tay anh chạm mạnh vào vai tôi. Trên tờgiấy anh trao, tôi ñọc: “Mọi sự
tốt  ñẹp,  tôi vừa  nhận  ñược  một  ñiện  tín huy hoàng...”  Tim  ñập  mạnh,  tôi chờ anh  chép
xong năm sáu chữsắp cứu thoát chúng tôi. Rồi tôi ñón nhận tặng vật vô giá của nhà trời.
TừCassablanca  ñánh tới, là nơi chúng tôi từbiệt hôm qua. Vì tống  ñạt chậm trễ, tới
bây giờbỗng  ñột ngột nó vào tay chúng tôi, xa  ñi hai nghìn cây số, giữa mây và mù, lạc
lõng trên biển khơi. ðiện tín ñó do viện ñại ñiện chính phủtại phi trường Cassablanca ñánh
tới. Tôi  ñọc: “Thưa Ông Saint-Exupé ry, tôi buộc lòng phải yêu cầu Ba Lê phạt ông, ông
ñã bay quá sát các nhà chứa, lúc khởi hành tại Cassablanca” Quảthật tôi có bay quá sát các
nhà  chứa.  Quả thật  nữa  ấy  là  ông  ñại  diện  kia  phàn  nàn  cũng  chỉ do  trách  nhiệm  nghề
nghiệp. Nếu ñứng tại phòng giấy một phi trường, ắt là tôi ñã xấu hổnghe lời quởtrách ñó.
Nhưng nó lại tìm tới chúng tôi ởchính một nơi nó không có quyền tìm tới.
Antoine de Saint-Exupéry
CÕI NGƯỜI TA
20
B O O K A H O L I C  C L U B  |  M a k i n g  E b o o k  P r o j e c t
Nó  lên  ñiệu  sai  bét,  cả giọng  cả lời,  giữa  những  ngôi  sao  quá  lẻ tẻ,  giữa  sương  mù
giăng mắc, giữa những hương vịhãi hùng của biển khơi. Chúng tôi nắm trong tay mình
vận mệnh mình; vận mệnh chuyến thưvà vận mệnh con tàu; cầm tay lái mà tìm phương
hướng sống, kểcũng  ñã khổnhọc lắm thay, thếmà kẻkia còn  ñuổi theo trút hận! Nhưng
chúng tôi không hềphát cáu, trái lại, Néri và tôi lại còn khoái chí vui cười hểhảkhôn xiết.
Ở  ñây chúng tôi là chúa tể, lời ñe dọa kia vụt giúp chúng tôi khám phá ra ñiều ấy. Anh cai
này há không biết rằng chúng tôi ñã là  ñại úy hay sao? Anh ta phá rối giấc mơcủa chúng
tôi, giữa lúc chúng tôi còn bận bách bộtừsao Bắc ñẩu tới Nhân mã cung, giữa lúc cái việc
duy nhất ngang tầm chúng tôi và xui chúng tôi bận bịu, là sựphản bội kia của vừng nguyệt.
Bổn phận cấp bách, bổn phận duy nhất của quảhành tinh nơi con người kia phát lộ, ấy
là làm thếnào cung cấp chúng tôi những con sốchính xác giúp chúng tôi tính toán với các
vì sao. Thếmà những con sốkia  ñã sai bét cả. Ngoài việc  ấy ra, tạm thời trái  ñất chỉnên
câm miệng. Và Néri viết: “Ðáng lẽhọtìm cách dẫn ta vềhơn là làm cái trò khỉ  ấy.” “Họ”
ñối với Néri, tóm thâu mọi dân tộc ñịa cầu, với các thượng hạnghịviện, với các ñội hải lục
quân  và  hoàng  ñế của  họ.  Và  ñọc  lại bức  ñiện  tín  của  một  tên  cuồng  muốn  gây  sự với
chúng tôi, chúng tôi bẻlái con tàu vềphía sao Mercure.
Một ngẫu nhiên hết sức kỳlạbỗng cứu thoát chúng tôi: tới lúc không còn chút hy vọng
tìm ra trạm Cisneros, buộc lòng phải bay  ñâm ngang vào bờbiển, tôi ñành quyết  ñịnh giữ
mãi hướng  ñó mà bay cho tới khi cạn hết xăng. Nhưvậy họa chăng may ra có khỏi rơi
chìm trong ñáy biển. Tai hại thay, những ngọn ñèn pha phỉnh phờ  ñã lôi tôi tới ñâu, có trời
mà  biết! Tai hại  thay,  sa  mù  dằng dặc buộc  chúng tôi dấn liều trong  ñêm  tối căm  căm.
Chắc gì sẽcho phép chúng tôi hạcánh vuông tròn nơi ñất liền mà không tại nạn! Nhưng ñã
ñến nước này còn nói chi nữa chuyện chọn lựa hơn thua.
Cảnh huống ñã quá rõ rệt, tôi chỉbiết nhúng vai lúc Néri chuyền cho tôi xem một  ñiện
tín, một  ñiện tín nếu  ñến sớm một giờ,  ắt  ñã cứu thoát chúng tôi: “Cisneros bây giờmới
chịu cho biết vịtrí chúng ta. Cisneros chỉ: khoảng chừng hai trăm mười sáu khảnghi...”
Cisneros không còn vùi chôn trong tăm tối heo hút. Cisneros  ñã hiện rõ ràng, ñích thực,  ở
phía tảcủa chúng tôi. Vâng nhưng cách bao xa? Hai ñứa chúng tôi trao ñổi nhau vài tiếng.
Chậm mất rồi. Cảhai cùng một ý: còn lo lắng tìm tới Cisneros, là còn làm chậm thêm mối
nguy cơkhông vào kịp ñất liền. Và Néri ñáp: “Chỉcòn một giờxăng bay, phải theo hướng
chín mươi bốn”.
Antoine de Saint-Exupéry
CÕI NGƯỜI TA
21
B O O K A H O L I C  C L U B  |  M a k i n g  E b o o k  P r o j e c t
Trong khi ñó, các trạm hàng không lần lượt thức giấc. Trong  ñối thoại giữa chúng tôi,
giờxen thêm “giọng nói” của Agadir, của Casablanca, của Dakar. Ðài vô tuyến của các
thành phố  ñã báo tin cấp cứu cho các phi trường. Những giám  ñốc các phi trường  ñã báo
tin  cho  anh  em  biết.  Thế là  lần  lượt  họ xúm  quanh  chúng  tôi  như quanh  giường  người
bệnh.  Sốt  sắng  vô  ích  rồi,  dù  sao cũng  là  sốt  sắng.  Ân  cần  khuyên  bảo  cũng  hoài  thôi,
nhưng sao mà thân ái thế!
Bất thình lình Toulouse xen tới. Toulouse, ñầu ñường; Toulouse, khởi ñiểm; Toulouse,
cách bốn ngàn cây sốheo hút ởcuối trời. Toulouse vụt chen vào trong câu chuyện, không
kèn không trống, hỏi ngay: “Máy của các anh có phải là chiếc F… (tôi quên sốhiệu) -
ðúng thế. - Vậy các anh còn ñủhai giờxăng nữa. Bình chứa xăng máy này không phải là
thứthông thường. Bay vềCisneros ñi”.
Thế  ñó, những cần thiết do nghềnghiệp nêu ra, ñã biến dạng cho cõi ñời chuyển hình,
cho cuộc sống mỗi ngày càng phong phú thêm. Và  ñáo cùng, cũng chảcần chi tới những
ñêm bay  ñặc biệt nhưthếmới mởra trước nhãn giới phi công  ñường trường một ý nghĩa
tân kỳ  ởgiữa lòng những cảnh tượng cũ. Cái phong cảnh thông thường  ñều  ñặn, không
thay không ñổi, vốn từng gây nhàm chán cho khách bộhành, ñối với  ñội phi công cũng ñã
biến hình khác hẳn. Cái khối mây bàng bạc chắn ngang chân trời,  ñối với phi công không
còn là cảnh trí: nó sắp sửa liên can ñến bắp thịt, khớp xương người lái máy, nó sắp nêu lên
cho phi công nhiều vấn ñềphải giải  ñáp. Phi công phải lưu ý tới tựban ñầu, phi công phải
ước ñộ, cân nhắc, một ngôn ngữriêng biệt ñương kết buộc ñôi bên. Này ñây mỏm núi, tuy
ñó  còn  xa:  nó  sắp  mang khuôn  mặt nào  thế ?  Dưới  trời  trăng  sáng,  nó là  cái  mốc  ñịnh
phương hướng thuận tiện. Nhưng nếu phi công phải bay trong  ñêm tăm, giữa sa mù vây
bọc, hướng sai ñường mà khó chữa lại phương, mà hoang mang không rõ ñược vịtrí mình,
thì mỏm núi kia biến thành thuốc nổ, suốt  ñêm  ñài hăm dọa, nhưhệt một quảmìn nằm
ngâm trong nước biển trôi dạt bình bồng, biến biển khơi thành nguy cơmọi nẻo.
Trùng khơi cũng thiên hình vạn trạng. Ðối với hành khách ngồi im thu hình trên ghế,
thì bão tốthếnào, họcó thấy ra  ñâu: từtrên cao chín tầng nhìn xuống, sóng trùng trong
phẳng phiu phớt phớt, lớp lớp mù sa bình yên bất  ñộng. Thấy gì chăng nữa, là những  ñợt
rộng màu nước trắng phau dàn trải nhưnhững cánh quạt khổng lồ, với những  ñường gân
mơhồkhía bọt, như  ñông thành hàng giá thếthôi. Ðối với  ñội phi công, mọi sựkhác hẳn.
Antoine de Saint-Exupéry
CÕI NGƯỜI TA
22
B O O K A H O L I C  C L U B  |  M a k i n g  E b o o k  P r o j e c t
Họnhận ra rằng những chốn ñó là chỗ  ñất cấm ngăn, không bao giờ  ñược hạcánh. Những
tàn lá quạt kia không khác gì những cánh hoa chứa ñầy nhựa ñộc.
Cho dẫu hành trình sau trước vẫn bình yên, người phi công trên dặm bay nào ñó, cũng
không hềnhìn phong cảnh nhưngắm cảnh tượng nước nhãn quang. Những sắc màu trên
mây, những sắc màu dưới ñất, những dấu vết gió dàn trên mặt biển, những bóng hoàng vân
hoặc ráng ñỏchiều hôm, ñâu có phải ñểcho mình thưởng ngoạn, chính là ñểcho người suy
tưởng,  ưu tư. Cũng nhưthểngười nông dân  ñi xem xét ruộng  ñồng, còn phải chú ý  ñón
xem thời tiết, coi chừng qua trăm nghìn tiên triệu, nhịp  ñộng của xuân  ñi, xuân  ñến, của
băng giá hăm dọa  ñương về, của mưa dầm  ñương tới, thì phi công cũng vậy, cũng phải
xem dò dấu hiệu mà ño bước tuyết về, mù sa sắp phủ, hoặc ñêm sắp tới sẽhạnh phúc hồng
vàng...
Máy móc ban sơtưởng nhưchừng xui anh lìa xa những vấn  ñềthiên nhiên lớn rộng,
thật ra phải buộc người quy phục vào ñó một cách nghiêm mật hơn. Một mình giữa tòa án
mênh mông mởra do một cơn bão dậy, người phi công phải bênh vực khối thưtín của
mình trước lời kết tội của ba hung thần sơthủy: non ngàn, biển thẩm và bão giông.
Antoine de Saint-Exupéry
CÕI NGƯỜI TA
23
B O O K A H O L I C  C L U B  |  M a k i n g  E b o o k  P r o j e c t
II
BẠN ðỒNG NGHIỆP
1
ðài bạn anh em, có Mermoz trong  ñó,  ñã thiết lập con  ñường Pháp từCasablanca tới
ðakar xuyên qua Sahara chưa quy phục. Máy thời ñó không vững chắc, một lần máy hỏng,
Mermoz lọt vào tay người Maures; họdo dựkhông giết anh, cầm tù anh mười lăm hôm,
rồi cho chuộc tiền. Mermoz thoát nạn, lại tiếp tục lái máy bay thưtín qua ngang những khu
vực cũ.
Khi ñường hàng không Mỹmởra, Mermoz, luôn luôn tiên phong,  ñược giao phó việc
nghiên cứu quãng ñường từBuenos-Aires tới Santiago, và sau con ñường vượt qua Sahara,
anh còn thiết lập một  ñường bay ngang dãy Andés. Người ta giao anh sửdụng một phi cơ
chỉbay tới  ñộcao năm ngàn hai trăm thước. Nhưng những ngọn Cordillère lại cao tới bảy
ngàn thước. Và cất cánh bay tìm những khoảng thấp khảdĩcho phép phi cơbăng qua. Sau
những ngày dạn dày sinh tửvới cát, giờtới lượt Mermoz phải liều thân thi gan với núi, với
những mỏm nhọn tuôn từng ñợt tuyết trong gió bay, với những bóng mờcảnh vật trước lúc
bão giông, với những cơn lốc cuốn cờác liệt thổi cuồng giữa hai vách tường non giáp trì,
ñụng  ñộmột lần, là một lần rút dao nhọn xáp là cà thập tửnhất sinh, Mermoz hồn nhiên
lao mình vào những trận ñấu ấy, chảcần biết chút gì vềphía ñịch, chảcần gẫm lại xem con
người còn có thểsống còn, sau cuộc siết, cơn ôm.
Mermoz chỉbiết thửdọn ñường giùm kẻkhác.
Rồi một bận, vì mãi mê dọn ñường giùm, chàng bất chợt thấy mình làm tên tù cho dãy
Andes vây hãm.
Hạcánh trên một vùng cao bốn nghìn thước, bốn mặt tứvi là thành  ñá dựng, suốt hai
ngày liền, anh và người thợmáy cốtìm lối thoát thân nhưng vô hiệu. Mọi nẻo bí  ñường.
Chỉcòn liều ván chót với rủi may chơi các nước “nhứt chín nhì bù” với ngẫu nhĩ, thửlao
phi cơvào khoảng trống, cứcho nó lăn trên mặt  ñất gồghề, lướt tới vực sâu mà lao bừa
xuống. Trong  cơn lông  lốc  ñó,  phi  cơ  ñạt  tới  tốc  ñộ  ñủ  ñể tuân theo  tay lái  ñiều khiển.
Mermoz liền lật ngược hướng phi cơlên  ñối diện với một mỏm núi nhô, chạm vào, lướt
qua, và bao nhiều nước chảy ra  ñầy ứcác  ống dẫn, phi cơsau bảy phút bay  ñã trởlại làm
Antoine de Saint-Exupéry
CÕI NGƯỜI TA
24
B O O K A H O L I C  C L U B  |  M a k i n g  E b o o k  P r o j e c t
nũng, nguy rồi, thì bỗng dưng trước mắt Mermoz cánh  ñồng Chili dàn rộng dưới kia, man
mác nhưbờcõi Thiên ñường.
Qua ngày hôm sau, Mermoz lại xoay chiều trởlại, khởi sựlần nữa liều lĩnh vẫy vùng.
Lúc dãy Andes ñã hoàn toàn chịu khuất phục, khi những cồn cao, mô thấp ñã ñược lướt
qua, ñiểm lại, kỹthuật của chữ, của nghề, trong ngoài bảy tám, ñã nắm vững tỏtường, thì
Mermoz liền ñem giao lại quãng ñường tròn trịa trơn tru cho bạn Guillaumet, rồi lo tới việc
khai phá lối ñi những hoa nguyệt não nùng trong cách ñiệu bay ñêm...
Những trạm hàng không thuở  ấy chưa tổchức hoàn hảo cách  ñốt  ñèn soi tỏlối  ñi nẻo
về cho  lữkhách  ñi  ñêm,  và  ở các  phi  cảng u u, hành khách biên  ñình Mermoz  ghé lại,
thường chỉthấy lơláo vài ngọn lửa xăng gầy guộc ñón người.
Tuy vậy, người vẫn chu toàn cho cuộc, và mở ñược con ñường cho êm dịu giao hoan.
Lúc bờcõi bóng  ñêm  ñã hoàn toàn qui thuận, Mermoz lại giũáo lên  ñường ra biển gạ
gẫm với trùng khơi. Nhờ ñó mà lần ñầu tiên năm 1931, thưtín ñã dập dìu ñược chuyên chở
trong  bốn  ngày,  bay  rộng  cánh  từ Toulouse  tới  Buenos-Aires.  Chuyến  trở về lần  nọ,
Mermoz bịhết xăng giữa Nam ðại Tây Dương, ñành hạcánh trên dặm khơi dậy sóng. Một
con tàu thủy ñến cứu anh, cứu bạn ñồng dội, và thưtín vẹn toàn.
Thế  ñó Mermoz  ñã lần lượt khai phá từsa mạc tới núi non, từ  ñêm tăm tới biển lộng.
Hơn một lần rơi trên cát, trên non, trong bóng ñêm và trên mặt biển. Và mỗi lúc thoát hiểm
quay về, là mãi mãi ñểtrởlại ra ñi.
Sau  mười  hai  năm  nghề nghiệp  ngang  dọc,  một  lần  nữa  anh  lại  vượt  Nam  Ðại  Tây
Dương, rồi một tin  ñiển vắn vủn ñánh về, báo cho anh em hay rằng anh bịhỏng máy ởtay
phải, phía sau. Rồi thôi, chỉcòn lặng lẽ.
Cái tin nghe không có gì  ñáng ngại, nhưng sau mười phút im lặng, tất cảcác  ñài vô
tuyến trên  ñường, từParis tới Buenos-Aires cùng khởi sựngóng tìm, khắc khoải. Bởi vì
nếu trong cuộc sống hằng ngày, mười phút chậm trễchẳng có nghĩa mấy, thì ở ñây ñối với
chuyến phi cơthưtín, mười phút trễtràng mang một ý nghĩa trầm trọng vô song.  Ởgiữa
lòng  khoảng  thời  gian  lặng  câm  vắn  vủn  nọ có  khép  tròn  m ột  biến  cố,  cho  tới  bây  giờ
không ai rõ sựviệc xảy ra sao. Dù không ñâu, dù thê thảm, biến cốkia cũng ñã xảy ra rồi.
Antoine de Saint-Exupéry
CÕI NGƯỜI TA
25
B O O K A H O L I C  C L U B  |  M a k i n g  E b o o k  P r o j e c t
Ðã ñi vào quá vãng. Ðịnh mệnh ñã  ñưa lời phán quyết bất khảvãn hồi: một bàn tay sắt  ñã
buộc  ñội phi hành hạcánh xuống biển, hoặc chẳng hềgì, hoặc chịu tan hoang. Nhưng bản
án kia không tuyên bốra cho những kẻchờmong ñược biết.
Ai trong chúng ta chẳng từng rõ những hy vọng cứmong manh dần, cái lặng lẽcâm
nín  cứtrầm  trọng từng phút từng giây, nhưmột cơn bệnh hãi hùng.  Chúng  ta hy vọng,
nhưng giờ khắc trôi, và  tới  lúc  thôi thế!  mọi  sự muộn  cảrồi.  Những bạn hữu  ñã  ñi,  ñã
không về  ñược nữa,  ñã  ñành yên nghỉthiên thu trong lòng biển khơi một Nam  ðại Tây
Dương xưa  ñã bao lần ngẩng mặt nhìn ai trên trời cao vạch ñường ngang lối dọc. Mermoz
hẳn  ñã nằm giấu thân  ởtrong vòng sựnghiệp, giống nhưngười thợgặt kết bó xong xuôi
lượm lúa, ngảngười nằm xuống ngủgiữa ñồng.
Mỗi lần một bạn hữu tửnạn theo lối  ñó, cái chết của anh thoạt xem ra cũng là một
chuyện thường tình, trong vòng nghềnghiệp; và, thoạt tiên, có lẽkhông xui lòng ta khó
chịu bằng một cái lối chết khác. Vâng, anh bạn  ñã ra  ñi, xa rời mất tích, anh  ñã chịu  ñón
nhận sựbiến thểcuối cùng của trạm nghỉnghịch lữnhân gian; nhưng sựhiện diện của anh
từ ñây vắng thiếu, dẫu sao cũng chưa làm ta não lòng trong sâu thẫm tâm linh bằng sựthiết
thân thiếu cơm thiếu áo. Có lẽ… Vâng…
Vì  chúng  ta  vốn  sống  trong  thói  quen  chờ mong  lâu  ngày  những  tao  ngộ.  Nhân  vì
những bạn hữu dặm dài, ởrải rác khắp nơi, từParis tới Santiago xứChili, biệt lập nhau có
phần nhưnhững người lính canh không cùng nhau hỏi chuyện. Cần trận ngẫu nhĩnhững
cuộc  viễn  du,  mới  bất  ngờ tụ họp  ñây  ñó  những  phần  tử rải  rác  của  ñại  gia  ñình  nghề
nghiệp. Quanh chiếc bàn  ăn một chiều tối, tại CasablLanca, tại  ðakar, tại Buenos-Aires,
hằng hằng những năm tròn im lặng, người ta khơi trởdậy những câu chuyện bỏdởngày
xưa, người ta thắt trởlại mới dây ràng buộc mình vào trong những kỷniệm. Rồi lại ra  ñi.
Mặt ñất tròn té ra kểcũng là vừa hoang liêu vừa phong phú. Phong phú vì những khu vườn
ẩn kín, giấu thân, khó lui vào mà viếng, mà vẫn luôn luôn nằm ñợi ñó chờlúc nghềnghiệp
sẽluôn luôn còn cơhội dắt dẫn ta về, một chiều xuân dâng, một thu hồng tạ. Các bạn hữu,
xa ta vì ñời xô  ñẩy, xa ta vì cuộc sống không cho phép ta nghĩtới họnhiều, nhưng họvẫn
còn  ởtại một nơi nào  ñó chẳng biết, lặng lẽvà bịlãng quên, nhưng xiết bao trung thành
chung thủy! Và nếu trên  ñường  ñi chợt gặp, họcòn nắm lấy vai ta lắc mạnh, vồvập vui
mừng ! Vâng, vâng, quảthế, chúng ta quen mong ñợi chầy ngày...
Antoine de Saint-Exupéry
CÕI NGƯỜI TA
26
B O O K A H O L I C  C L U B  |  M a k i n g  E b o o k  P r o j e c t
Nhưng dần dà chợt thấy rằng cái tiếng cười trong trẻo của kẻkia không bao giờta nghe
trởlại nữa, ta chợt thấy rằng khu vườn êm dịu nọsẽmuôn ñời là vườn cấm với ta. Tới lúc
bấy giờ, mối  ñau lòng mới trổi dậy, niềm tang tóc thật sựmới khởi  ñầu. Không da diết,
ñoạn trường, nhưng pha mùi chát chát.
Thật vậy, không có gì thay thếnổi người bạn  ñường  ñã bỏ  ñi. Người ta không tựtạo
ñược cho mình những bạn già thân ái. Không có gì sánh kịp cái kho tàng những kỷniệm
chia nhau, những ngày giờcũng chung hoạn nạn, những cằn nhằn gây gổ, những thành thật
giải hòa, những chân tình  ởtrong nhịp tim máu. Mất  ñi, làm sao tạo ra trởlại. Trồng một
cây sồi, cây phong, cây bồ  ñề, và mong sắp  ñược nằm mơdưới bóng lá nay mai,  ñó là  ảo
mộng.
ðời vốn ñi nhưthế. Ban ñầu vào cuộc sống, chúng ta giàu, giàu nhiều, giàu nữa; trong
bao năm, chúng ta trồng cây, tỉa hột, nhưng ngày tháng trôi, năm sầu lại: thời gian phá vỡ
mất công trình; cây rừng bịchặt; bạn hữu từng người rơi rụng mất. Bóng tùng quân nghìn
tầm xiêu ñổ, cái con người trơn trụi sẽcòn nghe rõ trong hoang liêu mới ngậm ngùi xuân
xanh xa mất.
ðó bài học của Mermoz và những bạn khác ñã dạy tôi. Sựcao quý của một nghềcó lẽ
trước tiên là: sựkết hợp con người lại; chỉmột ñiều hào hoa quý trọng, ấy là tình bạn trong
giao tếtrần gian.
Nếu làm việc chỉnhằm riêng những mục  ñích vật chất, chúng ta sẽtưxây tù ngục cho
mình. Chúng ta khép mình cô ñơn trong ñó, với những ñống tiền, ñống bạc tàn lụi nhưtro
than, chẳng thểnào mang lại chút sinh thú nào có nghĩa cho cuộc sống.
Nếu tôi tìm lại trong kỷniệm mình những hình  ảnh nào ghi tạc sâu xa, nếu tôi dò tính
lại những ngày giờnào  ñáng kể, thì chắc chắn rằng tôi sẽtìm thấy  ñược những gì không
một thứtiền của nào tạo nổi. Người ta không thểmua ñược những tình bạn Mermoz, của
một bạn  ñường mà riêng những giờkham khổsống chung  ñã gắn chặt họvào  ñời ta mãi
mãi.
Cái  ñêm  bay ngày  nọ,  với  những  tinh  tú  trên  trời,  cái  niềm  thanh thản  trong  vương
quyền chúa tểbát ngát vài giờ, làm sao ñem bạc tiền mà mua cho ñược.
Antoine de Saint-Exupéry
CÕI NGƯỜI TA
27
B O O K A H O L I C  C L U B  |  M a k i n g  E b o o k  P r o j e c t
Cái hình sắc tân kỳcủa cõi sống hiện ra sau dặm  ñường trắc trở, những cây cối kia,
những hoa lá nọ, những thân hình phụnữvới những nụcười tươi mát nồng thắm yêu ñời,
cái cuộc ñời vừa ñược trao lại chúng tôi vào lúc sương hồng mai sớm, bản hòa âm dìu dặt
của hằng hàng sựvật nhỏnhoi  ñương trao chúng tôi một phần thưởng, một tặng vặt vô
song, bạc tiền không mua ñược.
Và không mua  ñược cái  ñêm sống giữa những người không  ñềhuềgiao hảo tôi còn
nhớlại bữa nay.
Chúng tôi gồm ba  ñội phi cơcủa hãng Aéropostale chịu bí lối tại bờRio de Oro, lúc
trời sắp tối. Anh bạn Riguelle hạcánh trước hết, vì gãy trục; một bạn khác, Bourgat, bay
ñến  ñể  ñón phi  ñội Riguelle về, nhưng máy anh cũng bịhỏng luôn. Tuy hỏng nhẹ, nhưng
cũng  ñủgắn chặt anh tại mặt  ñất. Tôi  ñến sau cùng, nhưng vừa hạcánh, thì trời vừa tối.
Chúng tôi quyết  ñịnh phải cứu phi cơanh Bourgat, và muốn nên việc, phải  ñành chờmai
sáng.
Một năm trước, hai bạn Gourp và Erable hỏng máy tại  ñây, bịbọn người phiến loạn
giết chết. Chúng tôi biết rằng ngày nay bọn phiến loạn tụtập  ñược ba trăm tay súng ñang
ñóng trại gần xa ñây ñó tại Bojañor. Ba lần hạcánh xuống ñây, tất từxa chúng tôi ñã bịhọ
trông thấy, và có lẽ ñêm nay là ñêm cuối cùng chúng tôi thức cũng nên.
Chúng  tôi  sắp  ñặt  cẩn  thận  ñể qua  ñêm.  Chúng  tôi  mang  năm  sáu  thùng  chứa  hàng
xuống, trút bỏhàng ra rồi xếp các thùng trống thành vòng tròn, và trong mỗi  ñáy thùng,
chúng tôi thắp một ngọn nến nhỏ, giống nhưthắp  ở  ñáy chòi lính canh. Gió thổi qua vẫn
làm cho lay lắt. Giữa lòng sa mạc, trên lớp vỏtrơn trụi của  ñịa cầu, chúng tôi  ñã thiết lập
một khu làng, giữa sựcô tịch giống thuởsơkhai vắng vẻ.
Tụhọp nghỉqua ñêm nơi ñịa ñiểm lớn rộng khu làng nọ, nơi dải ñất cát với những ánh
lửa  nến  leo  lét,  chúng tôi  chờ  ñợi.  Chúng  tôi  chờ  ñợi. Chúng  tôi chờ  ñợi,  chờ  ñợi  bình
minh, hoặc chờ  ñợi người Maures  ñến. Tôi không hiểu vì  ñâu cái  ñêm  ñó lại phảng phất
hương vịmột  ñêm Noel. Chúng tôi kểcho nhau nghe những kỷniệm, chúng tôi nô  ñùa,
chúng tôi ca hát.
Chúng tôi  ñã hưởng  ñược chính cái mùi hương ôn nhiệt thiêng liêng nhè nhẹphảng
phất giữa lòng một buổi lễphong phú vui tươi.  Ấy thế, nhưng thật ra chúng tôi nghèo vô
Antoine de Saint-Exupéry
CÕI NGƯỜI TA
28
B O O K A H O L I C  C L U B  |  M a k i n g  E b o o k  P r o j e c t
bạn. Nào có gì  ñâu. Gió, cát, và sao trên trời.  ðúng là thể  ñiệu khắc khổcủa kẻtu hành.
Nhưng trên thảm cát ánh sáng lờmờkia, sáu bảy người với những bàn tay trắng,  ñã chia
nhau không biết bao nhiêu của quý vô hình.
Vâng, chúng tôi ñã gặp trởlại nhau rồi. Trong bao lâu, người ta bước ñi sát cánh nhân,
nhưng mỗi người im lìm mỗi cõi, có nói cũng chỉnói những tiếng vu vơ. Nhưng giờ  ñây,
hiểm họa ñến. Vai kềvai chung gánh. Ta chợt thấy mình cùng nhau ởchung một ñoàn thể.
Hồn mởrộng do khám phá những hồn khác bên mình. Nhìn nhau môi cười rộng rãi. Như
tên tù nọ ñược giải phóng ñương ngây ngất nhìn mặt biển hao la.
2
Guillaumet, tôi xin nói ñôi lời vềanh, nhưng sẽkhông làm phiền anh mà vụng vềnhắc
mãi tới lòng can trường hoặc tài năng nghềnghiệp của anh. Tôi sẽnói tới những gì khác
kia, khi kểlại cuộc phiêu lưu ñẹp nhất của anh.
Có một ñức tính không tên. Gọi là tính “trang trọng”, có lẽcũng ñược, nhưng chưa ñủ.
Vì ñức tính này còn có thể  ñi  ñôi với sựtươi cười hồn nhiên vui hứng nữa. Chính ñó cũng
là  ñức  tính  của anh thợlàm  sườn  nhà, lúc  anh ngồi  trước  mảnh gỗnhưngồi  trước  một
người bạn ñồng ñẳng, ngang vai, rồi anh sờmó nắn nót, ước ñộchiều dọc chiều ngang, anh
không  ñối xửnó theo lối khinh bạc, anh  ñăm chiêu thu hết khảnăng tài sức mình ra sử
dụng.
Guillaumet  ạ,  trước  ñây  tôi  có  ñọc  một  câu  chuyện  người  ta  kể về anh  ñể ca  tụng
chuyện phiêu lưu mạo hiểm của anh, và tôi thấy cần phải  ñính chính lại cái hình  ảnh lệch
lạc vềanh  ñó. Trong câu chuyện  ấy, người ta thấy anh bướng bĩnh tung nhiều câu nói có
ñiệu “ba gai”, tuồng nhưngười ta tưởng lòng can trường là phải biết hạmình chếgiễu nhau
theo lối  nhạo  báng  của  học  sinh  nghịch  ngợm.  Người  ta  không hiểu  anh,  Guillaumet  ạ.
Nhạo bàng những ñịch thủcủa anh, trước khi ñương ñầu với họ, ñó là ñiều anh thấy không
cần thiết gì hết. Ðối diện một cơn giông bão, anh nhận xét: “Ðây là một con giông bão”.
Anh chấp thuận nó, anh ước ñộlực lượng của nó.
Tôi xin ñưa ra ñây những kỷniệm của mình ñểlàm chứng cho anh.
Antoine de Saint-Exupéry
CÕI NGƯỜI TA
29
B O O K A H O L I C  C L U B  |  M a k i n g  E b o o k  P r o j e c t
Suốt năm mươi giờ  ñồng hồ, anh biệt tích, trong một mùa  ñông, nhân một chuyến bay
qua dây núi Andes. TừPatagonie về, tôi vội vã theo phi công Deley ñi Mendoza. Suốt năm
ngày liền, hai ñứa tôi bay sục sạo khắp vùng núi non trùng  ñiệp, mà chẳng tìm thấy gì cả.
Hai chiếc phi cơkhông thể  ñủ  ñược. Chúng tôi tưởng rằng một trăm ñội phi cơ, bay suốt
một trăm năm, vịtất  ñã bay hết các ngõ ngách biển dâu mà sưu tầm ñầy ñủtrong các dãy
núi khổng lồnày, với những ngọn cao tới bảy nghìn thước. Chúng tôi mất hết hy vọng.
Bọn cướp buôn lậu tại vùng này, gan lì dữtợn là thế, chỉ  ñưa cho năm quan tiền là khiến
chúng giết người nhưngóe, thếmà chúng  ñã từnan không chịu mạo hiểm làm  ñoàn cứu
trợ, dấn thân vào những triền núi chênh vênh này. Chúng bảo: “Chúng tôi sẽmất mạng.
Dãy Andes mùa ñông không thảmột ai về”. Lúc Deley và tôi hạcánh tại Santiago, các sĩ
quan  người  Chili  cũng  khuyên  chúng  tôi  nên  ñình  chỉ việc  tìm  kiếm.  “Bây  giờ là  mùa
ñông. Người bạn các anh rớt xuống núi, cho dẫu có may mắn khỏi giập thân, cũng không
tài nào chống nổi với cái lạnh ban ñêm. Ởtrên  ñó, cái lạnh ban ñêm vừa chạm vào người,
lập tức biến thân người thành băng ñá”. Và khi tôi cất cánh bay lần nữa, xuyên qua các bờ
tường dựng  ñứng và những cột trụkhổng lồtrong dãy Andes, thì tôi có cảm tưởng như
chừng mình không còn  ñi tìm kiếm anh nữa, mà  ñương lặng lẽcanh giữ, chăm sóc tấm
thân anh ñương nằm ñâu ñó trong một ngôi nhà thờtuyết băng.
Sau cùng, qua ngày thứbảy, trong lúc tôi dùng bữa giữa hai chuyến bay nơi một quán
ăn tại Mendoza, bỗng có người ñẩy cửa kêu "ồ!" chỉvài tiếng thôi:
- Guillaumet... còn sống!
Và tất cảnhững người lạmặt ngồi tại ñó cùng mừng rỡôm nhau hôn.
Mười phút sau, tôi cất cánh, chởtheo hai anh thợmáy, Lefebvre và Abri. Bốn mươi
phút sau, tôi hạcánh dọc theo một quãng  ñường vì nhận ra, chẳng rõ vì sao lại nhận ra, cái
chiếc xe ñương chởanh ñi chẳng rõ ñi ñâu, những hướng vềphía San Raphael. Một sựtao
ngộkỳdiệu lạlùng, chúng ta cũng khóc, chúng tôi ôm giập anh trong tay mình, anh, anh
còn sống  ñó, anh  ñược tái sinh, anh tựmình ban cho mình phép lạ. Chính khi  ñó anh nói
một câu, câu  ñầu tiên có ñầu ñuôi sau những cơn mê man bất tỉnh, một câu biểu diễn một
Antoine de Saint-Exupéry
CÕI NGƯỜI TA
30
B O O K A H O L I C  C L U B  |  M a k i n g  E b o o k  P r o j e c t
tinh thần con người bất khuất: "cái  ñiều tôi ñã làm, tôi xin thềvới anh, không bao giờmột
con vật nào ñã làm cả"
1
Vềsau, anh kểlại tai nạn cho chúng tôi nghe.
Một  trận  bão  trút  xuống,  suốt bốn  mươi  tám  tiếng  ñồng  hồ,  một  lớp  tuyết  dày  năm
thước  trên  triền  núi  Andes  ngó qua  ñịa  phận  Chili,  lớp  tuyết  lấp  kín  khung trời,  những
người Mỹhãng Pan-Air ñã quay vềhết. Nhưng anh thì vẫn cất cánh bay tìm một kẽhởtrên
không. Xếvềphía Nam, anh tìm ra nó, cái cạm bẫy kia, và lờlững bay trên tầng cao sáu
nghìn  năm  trăm thước,  anh  cỡi trên  mây  mù  chỉcao sáu  nghìn  thước, và  ñể ló  ra  riêng
những chóp núi thật cao, anh bay, hướng vềchân trời Argentine.
Những luồng không khí thổi xuống thường gây cho phi công một cảm giác khó chịu dị
thường. Máy vẫn quay ñều, nhưng phi cơbịdìm xuống mãi. Ta cốgượng hướng tàu trởlên
ñểgiữvững ñộcao, phi cơmất tốc lực, yếu ñi dần dần: ta cứbịnhận chìm xuống mãi. Ta
ñành phải lơi tay, ngại rằng khi nãy ñã hướng mũi lên quá trớn, bây giờta lại thảlỏng cho
xê xích qua tả, qua hữu, nép vào bên những  ñỉnh núi thuận tiện, nương vào những sườn
non nào vừa cản gió vừa  ñưa  ñà, nhưng ta vẫn tuần tựbịdìm xuống. Nghe chừng nhưcả
cõi trời cũng  ñềhuềhạthấp xuống một phen. Ta cảm thấy mình bịmắc nghẽn trong một
tai nạn càn khôn. Hết ñường trởtránh. Ta luống cuống cốgắng quay trởlui, mong tìm gặp
những vực nào  ởphía sau mà không khí sẽnâng  ñỡmình lên vững chắc và tròn  ñầy như
một cột trụ. Nhưng còn cột trụnào  ñâu. Mọi vật rã tan, cả  ñất cảtrời cùng rũnhau băng
hoại, và ta lướt qua giữa tàn phế, hướng vềmột làn mây  ñương nhưthuận dâng lên, mềm
mỏng lại bên mình và yểu ñiệu quyện lấy thân ta vào ởgiữa.
Anh bảo: “Tôi suýt chịu bó tay,  ñành buông mình cho nó hãm, nhưng còn chút cứng
ñầu chưa chịu tin thuận  ñâu. Ta gặp những luồng khí trút xuống  ởphía trên những  ñám
1
André Matraux, trong Les Voix du Silence,  ởcuối tập, trang 639, có tỏý không hài lòng với câu này. Malraux chắc là
không ñọc cuốn sách Saint Exupéry, nên lầm nghĩa lời nói; tách rời khỏi tiết mạch câu chuyện dịthuờng, lời nói cô lập chơvơ,
mất hết chân trời viễn vọng. Một kẻvào sinh ra tử, vừa thoát tay thần chết mởmôi nói lời ñó lúc nhìn thấy mặt bạn bên mình,
bình diện lập tức ởvềphía bên kia. Nghĩa là ?
- “Anh Saint-Exupéry, anh thấy  ñó chứ? Bạn anh ñấy, tôi giỏi hơn con vật “một chút”, anh hài lòng vì thằng bạn của anh
ñi. Không bao giờmột con vật làm cái việc tôi ñã làm. Vậy mọi con người này hãy hân hoan hài hòa ñi chứ" Nếu ñẩy sang bình
diện lập luận trí thức, ắt là cái tinh thần vừa bi tráng vừa tươi vui kia sẽbịtổn thương, hoặc biến mất.
Camus cũng có một lần bác một câu nói của Saint-Exupéry (xem L'Été). Nhưng do một phép lập ngôn của trường hợp yêu
sách. Vốn hoàn toàn chấp thuận nhau, mà người tưtưởng ñôi khi phải giảvờbác nhau truớc mặt mọi người.  ðiệu bài bác kia
chẳng hềhiểm ñộc. Trái lại, nó phơi mởnhững chân trời giúp kẻkhác lên ñường tưtưởng nhận ñịnh lại phương hướng, phương
vi của mình.
Antoine de Saint-Exupéry
CÕI NGƯỜI TA
31
B O O K A H O L I C  C L U B  |  M a k i n g  E b o o k  P r o j e c t
mây xem có bềbất  ñộng,  ấy chỉvì cùng một  ñộcao nhưnhau, chúng ôm lấy nhau tụlại
nghỉyên triền miên bất tận. Mọi sựsao mà kỳdịthế ởnhững vùng non cao.
Ôi những ñâm mây ! Sao mà bướng bỉnh !
“Vừa mắc nghẽn trong ñó, tôi liền thảlơi tay lái, bấu chặt vào ghế  ñểkhỏi bịbắn tung
ra ngoài. Phi cơrít lên, lắc mạnh, dày vò thân tôi, những sợi nịt da gặm vào thịt vai, và suýt
ñứt. Sương giá ñổtràn bụi trắng, tôi mất hết mọi khảnăng ñiều khiển, quay tròn nhưchiếc
nón chơi vơi, xoay tít từcao sáu nghìn xuống ba nghìn rưỡi thước.
Xuống tới ba nghìn rưỡi thước tôi chợt thấy một khối  ñen bằng phẳng, giúp tôi lấy lại
thăng bằng cho phi cơ. ðó là một mặt hồ, tôi kịp nhận ra: hồ(Laguna) Diamante. Tôi từng
biết hồkia nằm khoanh trong ñáy hố,  ñáy hang một thung lũng phiêu bồng, mà một phía
sườn lại nép bên ngọn hỏa sơn Maipu cao sáu nghìn chín trăm thước. Tuy thoát khỏi  ñám
mây, tôi vẫn còn choáng váng quáng lòa vì những cơn lốc tuyết dày  ñặc, và không thểrời
mặt hồthân ái mà khỏi ñâm ñầu vào một trong các sườn núi bọc quanh hang. Tôi ñành bay
vòng quanh hồ, ở ñộcao ba chục thước, cho tới lúc kiệt xăng. Sau hai giờloanh quanh lăn
lóc, tôi hạcánh ñậu lại và phi cơlật úp. Tôi thoát ra khỏi tàu thì bão tố  ñánh tôi ngã ngửa.
Tôi lồm cồm gượng dậy trên hai chân, thì bão tố ñánh tôi nhào sấp.
Không còn cách gì nữa, tôi  ñành lui cui chui vào dưới sườn tàu, và moi một lỗhổng
trong màu tuyết lạnh  ñểtrú thân. Tuyết  ơi, em hãy ôm thân ta cho  ấm nhé. Rồi tôi cuộn
quanh mình những bao chứa thưtín, và suốt bốn mươi tiếng  ñồng hồtôi nằm ñó chờ  ñợi,
nghe mùi tuyết bốc hơi.
“Sau ñó, bão im, gió lặng, tôi bắt ñầu bước. Bước ñi năm ngày bốn ñêm”.
Nhưng còn chi là tấm thân anh nữa! Guillaumet? Anh trởvềgặp lại chúng tôi, nhưng
hình hài gầy ñét nhưvôi khô, teo thân nhưmột bà lão. Ngay chiều hôm ñó, tôi ñưa anh lên
phi cơchởanh vềlại Mendoza, những chăn nệm trắng tinh phủngập thân anh nhưôm ấp.
Nhưng không làm sao cho anh lành lại  ñược. Anh lóng cóng trong tấm hình hài mệt mỏi,
trằn qua trởlại, mãi vẫn không giúp nó ngủyên. Tấm thân anh không quên  ñược  ñá và
tuyết. Chúng  ñã ghi tạc dấu vết trên thân anh rồi. Tôi nhìn khuôn mặt anh  ñen sạm, sưng
vù, giống nhưmột trái ủng bịbóp bầm giập. Anh xấu quá, và khốn khổvô chừng, anh mất
những khí cụhuy hoàng  ñểlàm việc, anh sửdụng chúng thếnào: hai bàn tay cứng ñờ, và
Antoine de Saint-Exupéry
CÕI NGƯỜI TA
32
B O O K A H O L I C  C L U B  |  M a k i n g  E b o o k  P r o j e c t
lúc muốn hô hấp anh ngồi dậy bên giường, thì hai bàn chân cóng  ñờthõng xuống nhưhai
khối thịt thừa. Cuộc hành trình của anh, vẫn chưa kết liễu, anh còn hổn hển hồi hộp thở, và
mỗi khi anh trở ñầu trên gối ñểtìm nguôi lãng, thì một chuỗi dài hình ảnh liên tiếp tới, anh
không ngăn ñược, những hình ảnh rập rình bí mật ñâu ñó, bỗng ùa vào ngập cả ñầu óc anh.
Diễn ra diễn ra mãi. Anh phải  ñấu ñi, chọi lại mãi hàng mấy chục lần với những quân thù
lần khân cứchết ñi sống lại.
Tôi ñổthuốc cho anh:
- Gắng uống ñi! bạn!
- Ðiều khiến tôi ngạc nhiên nhất... anh biết...
Võ sĩthắng cuộc, nhưng bịnhững ñòn quá nặng, anh sống trởlại cuộc phiêu lưu kỳdị
của mình. Anh cỡi gỡra từng ñoạn một. Và trong câu chuyện ñêm dài bữa nọ, tôi  ñã nhìn
thấy anh lầm lủi bước ñi, không gậy chống, không dây ràng, không lương thực, lần mò leo
mãi  những  truông  ñèo,  giốc  dựng,  năm  nghìn  rưỡi  thước  cao,  hoặc  dọ dẫm  vòng  theo
những thành  ñá  ñứng sững, chân anh rướm máu,  ñầu gối rã, tay trầy, trong cơn lạnh bốn
mươi ñộ ñêm khuya. Dần dần máu hao, sức kiệt, hồn mòn, anh bước ñi, nhẫn nại, kiên gan
nhưcon kiến, quay giật lùi tìm lối khác  ñểbọc quanh những trởngại gồghề, té xuống,
ñứng lên, leo trởlại, cốvượt qua những dốc ác hại  ñưa tới hốsâu, không chịu ban cho
mình một phút nghỉngơi, vì anh biết rõ: nằm một lần xuống bên tuyết, là vĩnh viên không
còn dịp ñứng lên.
Mỗi  lần  trượt  ñốc,  anh  phải  vội  vã  ñứng  lên,  ñể khỏi biến  thân  làm  ñá.  Cái  lạnh dị
thường cứmỗi phút giây làm anh cóng lại, và lúc trượt chân té, nếu chần chờchờthởmột
chút cho cam, thì sau ñó, hỡi ôi! còn muốn ñứng lên, mà thịt xương ñã chết cứng.
Anh chống lại mọi cám dỗ. Anh bảo : Nằm  ởtrong lòng tuyết, con người ta mất tuốt
hết linh tính tựvệ.  ði suốt, hai ba, bốn ngày  ñường, con người chỉcòn có cầu mong giấc
ngủ. Tôi cũng ước mong ñược ngủ. Nhưng tựnghĩ: Vợtôi, nếu tin là tôi còn sống, ắt tin là
tôi  ñương  ñi. Bạn hữu tôi: cũng tin rằng tôi  ñương ñi. Mọi người cũng tin cậy nơi tôi. Tôi
là một thằng tồi nếu tôi dừng bước lại”. Và anh bước  ñi, và anh lấy mũi dao con rạch da
giày, mỗi ngày rạch thêm chút nữa, nhân vì hai bàn chân anh cóng giá phồng ra, cần rạch
giày cho nới ra, bàn chân mới nằm yên trong ñó ñược.
Antoine de Saint-Exupéry
CÕI NGƯỜI TA
33
B O O K A H O L I C  C L U B  |  M a k i n g  E b o o k  P r o j e c t
Anh kểcho tôi nghe tâm sựkỳlạnày :
Tới ngày thứhai, anh thấy chứ, cái công việc lớn nhất phải làm, ấy là ngăn không cho
mình suy nghĩ. Tôi  ñau  ñớn quá, và tình cảnh quá âm u. Ðểcòn  ñủcan  ñảm bước  ñi, tôi
không  ñược nhìn vào tình cảnh nữa. Khốn thay, khó mà kiểm soát khối óc mình, nó làm
việc nhưcái bánh xe quay. Nhưng tôi cũng có thểchọn cho nó một vài hình ảnh. Tôi xô óc
mình vào một cuộn phim, bắt nó suy gẫm vềmột cuốn sách. Và phim và sách cứvùn vụt
sổtung ra. Chẳng mấy chốc mà hết trụi, tôi lại rơi trởvềtình trạng  ñiêu tàn trước mắt.
Không cách gì khác ñược. Lại lao ñầu vào những kỷniệm khác...”
Tuy nhiên, có một lần, trượt chân anh té nằm quay trên tuyết, úp thân vào dán chặt ñó,
anh bỏcuộc, không muốn ñứng lên. Anh nhưngười võ sĩ, kiệt tận linh hồn vì một cú ñấm,
rời rã hết thiết tha, nằm nghe từng tiếng  ñếm, từng giây rơi trong một thếgiới nào xa lạ,
cho tới tiếng mười là tiếng chung cục, hết phân bua.
"Tôi ñã làm những gì tôi có thểlàm ñược, mà lòng tôi không còn hy vọng nữa, vì lẽgì
còn nằng nặc kéo dài cuộc khổhình cho thêm tội, làm chi?” Anh chỉcần khép hai mắt lại,
là hòa giải yên vui hết với ñời. Là xóa hết giữa ñời, những ñá nhọn, tuyết băng. Chớm khép
xong  hai  làn  mi: huyền  ñiệu, diễm  ảo  về rồi, hết  bão giông  ñánh ngã, hết  trượt chân  té
xuống, hết da thịt nát nhừ, hết nghiệt chướng tiền oan trong tấm thân mang lê lết khối  ñời
quá nặng, chân bước nhưcon bò, mà khối nặng hơn xe. Thôi rồi, cái lạnh hãi hùng là thuốc
ñộc, anh ñã nhấm phải rồi, và bây giờlòng phơi phới nghe ma túy ngấm vào xương. Cuộc
sống của anh dồn quanh quảtim máu  ñập. Một thứgì êm dịu quý giá vô ngần  ñương thời
thu hình nép  ởtrung tâm cơthể. Tâm thức anh bắt  ñầu lìa bỏdần dần những miền xa xôi
quá  ởtrong thân, trong tấm hình hài hỗn mang là thú vật, chởtràn  ñầy oan khổngập vai,
giờ ñây ñã bước vào cỏi vô minh hững hờcủa Vân Thạch.
Những hoang  mang thắc  mắc  cũng dịu  rồi.  Tiếng gọi  của  chúng tôi,  anh không còn
nghe nữa,  ñúng hơn, anh nghe vọng vềnhưtiếng gọi chiêm bao. Trong nhịp bước chiêm
bao, anh hài lòng ñáp lại, hân hoan bước rộng theo về, nhìn trước mặt mình rạng rỡnhững
lạc thú phơi xanh. Êm ái làm sao! anh lướt  ñi trong cõi  ñó; miền xứmộng, với thân mình,
dìu dặt chuyển nhưru! Guilaument, anh nhất quyết rồi, không bằng lòng nghe chúng tôi
kêu gọi nữa. Anh keo kiết. anh khước từ, không trởvềhọp mặt nữa với anh em.
Antoine de Saint-Exupéry
CÕI NGƯỜI TA
34
B O O K A H O L I C  C L U B  |  M a k i n g  E b o o k  P r o j e c t
Nhưng ân hận vềtừ ñáy thẳm tâm tư. Trong cơn mơbỗng dưng anh thốt những lời, nêu
nhiều chi tiết tỉmỉ: “Tôi ñã nghĩtới vợtôi. Tiền bảo hiểm của tôi, chắc sẽgiúp em khỏi ñói
khổ. Chắc vậy, nhưng.... nhưng việc bảo hiểm..."
Trường hợp một phi công mất tích, luật pháp chỉxem anh chết thật sự, là bốn năm sau.
Chi tiết ñó ñập mạnh vào trí anh, xóa tan mọi hình ảnh khác. Anh nằm duỗi dài úp sấp trên
một sườn dốc tuyết. Mùa hè tới, thân anh sẽtheo bùn cuốn trôi ñi, vùi sâu dưới một u cốc
nào trong dãy núi. Anh biết thế. Nhưng anh cũng biết rằng  ởphía trước anh chừng năm
mươi thước, có một mỏm  ñã nhô lên: “Tôi nghĩ: nếu mình gắng  ñứng lên, chắc sẽbò tới
ñược mỏm  ñá  ấy. Nếu mình kê xác mình vào mỏm  ñá thì mùa hè tới, người ta sẽtìm ra
ñược xác mình ngay.”
Ðứng lên rồi, anh bước ñi, ñi trong hai ñêm, hai ngày.
Nhưng anh không nghĩlà mình sẽ ñi ñược xa:
“Nhiều dấu hiệu cho tôi biết sắp tận sốrồi.  ðây là một. Anh biết, cứhai giờmột lượt,
tôi phải dừng chân  ñểxẻda giày cho nới rộng ra,  ñểlấy tuyết xoa bóp hai bàn chân sưng
vù, hoặc  ñểcho trái tim nghĩngơi một chút. Nhưng  ñến những ngày chót, tôi mất hẳn trí
nhớ. Tôi  ñứng lên  ñi trởlại, cũng khá lâu rồi, bỗng chợt nhớ: mỗi một lần, mình  ñã bỏ
quên lại một vật gì. Lần thứnhất, bỏquên chiếc găng tay,  ñó không phải là chuyện chơi
ñược giữa cái giá lạnh này. Tôi  ñã tháo ra,  ñặt  ởtrước mặt mình, và  ñứng lên  ñi mà quên
không nhặt. Rồi tới lượt cái ñồng hồ. Rồi con ñao. Rồi cái ñịa bàn. Mỗi lần nghĩchân, mỗi
lần mất mát...
“Cái  gì  cứu  thoát,  chỉ còn  là  bước  chân  ñi.  Thêm  một  bước.  Luôn  luôn  vẫn  là  một
bước, một bước, bước, bước trởlại hoài hoài...”
“Ðiều tôi ñã làm, tôi thềvới anh, không bao giờmột con vật làm thế.” Câu nói cao cả
nhất tôi  ñược nghe trong  ñời mình, câu nói phân  ñịnh vịtrí con người, thiết lập danh dự
con người, xếp ñặt lại những trật tựtôn ti chính thực, câu nói  ñó, lại trởvềký ức tôi. Anh
ñã ngủyên, tâm linh  ñã bay bổng, tâm trí lấp vùi, nhưng từmảnh hình hài rạc rời, tan rã,
cháy lan kia, tâm linh sắp vềtrởlại mỗi lần anh thức giấc, và trởlại chếngựtấm thân. Vậy
thì, tấm thân chỉlà một dụng cụtốt, tấm thân chỉlà một tên giúp việc mà thôi. Và niềm
kiêu hãnh mà người sửdụng khí cụtốt, anh cũng biết diễn tả ñàng hoàng, Guilhaumet ạ:
Antoine de Saint-Exupéry
CÕI NGƯỜI TA
35
B O O K A H O L I C  C L U B  |  M a k i n g  E b o o k  P r o j e c t
“Thiếu lương thực, anh biết  ñó, ngày thứba... tim  máu tôi chẳng thểcòn  ñập mạnh
nữa...  Và  ñây! dọc  theo  một  bờ dốc  ñứng,  tôi  bu  bám  leo quanh,  chới  với  giữa  khoảng
không nhìn xuống hốthẳm, moi từng lỗhổng trong ñất  ñể  ñặt nắm tay vào, thì bỗng nghe
nhưtim mình tan rã. Nó ngần ngừnhưsắp ngất, nó  ñập thêm. Nó ñập ngẩn ngơloạn nhịp.
Tôi cảm thấy rằng nếu nó dùng dằng thêm tí nữa, một giây nữa thôi, là tôi buông tay bỏ
cuộc. Tôi không nhúc nhích nữa, tôi lắng nghe nhịp thởtrong mình. Chưa bao giờ, anh biết
ñó, chưa bao giờtrên phi cơtôi từng ñã cảm thấy mình kết chặt vào ñộng cơnhiều nhưlần
nọtôi cảm thấy mình gắn chặt vào trái tim mình, trong vài phút, mật thiết vô song. Tôi bảo
trái tim tôi : Nào! hãy gắng lên chút nữa. Gắng  ñập nữa  ñi... A! quảlà một trái tim làm
bằng chất tốt! Nó do dự ñôi chút, rồi ñập trởlại nhưthường... Anh biết không, tôi tựhào vì
trái tim tôi nhiều lắm !”
Trong căn phòng tại Mendoza bữa  ñó, tôi chăm sóc anh, cuối cùng anh ngủmột giấc
mê man hổn hển. Tôi nghĩthầm: nếu có người nói anh can  ñảm, thì anh sẽnhún vai. Và
người ta vẫn cứphụanh hoài, nếu người ta ca ngợi anh khiêm tốn. Anh  ñứng xa vời bên
kia, biệt lập hẳn cái  ñức tính từtốn tầm thường nọ! Và nếu anh nhún vai,  ấy chỉvì anh
mang niềm phóng khoáng của con người thấu hiểu lẽ  ñời trên mặt  ñất thịphi. Anh biết
rằng một khi sa vào vùng biến cố, con người bỗng nhiên hết hãi sợ. Con người chỉkinh
hoàng trước cái lạlùng khôn dò. Nhưng một phen chạm mặt nó rồi, nó không còn lạlùng
bất trắc  nữa.  Nhất là  khi dò xét nó với  sự trầm  trọng  sáng suốt  kia.  Lòng can  ñảm của
Guillaumet, trước hết, là hiệu quảcủa lòng cương trực.
Ðức tính thực sựcủa anh lại không phải là  ñó. Sựcao cảcủa anh,  ấy là sựcảm thấy
mình mang trách nhiệm. Trách nhiệm với mình, với bao thưtín, trách nhiệm ñối với những
bạn  hữu  hoài  mong.  Anh  cầm  trong  tay  những  vui  buồn  của  họ.  Trách  nhiệm  ñối  với
những gì mới mẻ  ñang  ñược xây dựng dưới kia, nơi chốn của nhân gian sinh hoạt, mà dù
cách biệt, anh vẫn phải dựphần. Trách nhiệm chút ít ñối với  ñịnh mệnh con người, trong
vòng khảnăng của anh trên công việc.
Anh thuộc thành phần những sinh vật rộng, hài lòng chấp thuận ñưa vòm lá cành mình,
che  phủ giúp  những  chân  mây. Làm  người,  ấy  là  nhận trách  nhiệm.  Ấy  là  biết  tủi  thẹn
trước những khốn cùng, khổlụy không do mình mà ra.  Ấy là biết kiêu hãnh vì một chiến
thắng của bạn mình thu hoạch.  Ấy là, lúc  ñặt tảng  ñá của riêng mình, mà cảm thấy góp
phần xây dựng một cõi chung.
Antoine de Saint-Exupéry
CÕI NGƯỜI TA
36
B O O K A H O L I C  C L U B  |  M a k i n g  E b o o k  P r o j e c t
Người ta cứmuốn lẫn lộn hạng người  ñó với những tay ñấu bò, hoặc với những kẻlăn
lóc cuộc chơi. Người ta ca tụng lòng dũng cảm dám chết của họ. Nhưng tôi xem nhẹlòng
khinh thường sựchết. Nếu nó không bắt nguồn từmột ý thức vềtrách nhiệm phải mang và
mình chấp thuận, thì sựxem thường cái chết chỉlà dấu hiện cằn cỗi của tinh thần, hoặc
ngông cuồng của tuổi trẻ. Tôi có biết một chàng trai  ñã tựsát. Tôi chẳng biết cuộc tình
duyên lỡdởnào ñã xui giục anh cẩn thận cho một viên ñạn vào tim. Tôi không biết anh ta
nghe theo tiếng gọi lãng mạn văn chương nào cám dỗmà lại tỉmi mang găng trắng vào
tay, nhưng tôi nhớrằng cái cảnh tượng chán chường kia, ñã gây cho tôi một cảm giác khó
chịu; không có gì cao cả, chỉcó tầm thường khốn ñốn mà thôi. Thếthì, phía sau gương mặt
dễthương nọ, bên trong khối óc người trai kia, trước  ñây chảcó gì ráo. Có chăng chỉlà
hình ảnh cô gái nhỏnào ngốc nghếch giống nhưtrăm vạn cô gái khác mà thôi.
Trước một phận sốlai rai nghèo nàn nhưvậy, tôi bỗng nghĩtới một cái chết ñích  ñáng
của con người. Cái chết của kẻlàm vườn, kẻtừng bảo tôi: “Ông biết chứ... ñôi lúc xới ñất,
mồhôi ra nhưtắm. Tôi bịchứng ñau xương, nên ống chân khổlắm, tôi rủa thầm công việc
ñày ñọa này. Ấy thế, mà hôm nay, tôi lại muốn xới ñất, xới ñất hôm nay, xới vào lòng ñất...
Xới ñất, ha ! thật là tuyệt ! Còn gì tựdo bằng lúc miệt mài phiêu phiêu xới ñất ! Nhưng rồi,
ai sẽxén tỉa cây cối của tôi ñây?” Ông bỏlại một khu vườn hoang phế. Ông bỏlại một ñịa
cầu hoang phế. Ông ñã gửi gắm hết tình yêu cho xiết bao miền ñất, và trút hết, tâm hồn cho
tất cảcây côi trần gian. Chính ông ta là người phóng khoáng, là kẻhào hoa, ñại nhân quân
tửvậy. Chính ông  ấy là y hệt Guillaumet, con người dũng cảm, lúc ông ta nhân danh tạo
vật của mình mà liều thân chống lại thần chết
1
1
ðọc tới  ñây, Chúng ta có thểsực nhớ... lẩm nhẩm vài ngôn ngữnhịbội bất tưnghịvũlâm: “Khai bi quyền, kim cương
chưởng, dương kim vũlàm chi thế, lưỡng ñại chí cương tuyệt kỹ, nểcánh tập ưnhất thân..."