TUỔI TRẺ VÀ CÔ ĐƠN

BOOKAHOLIC CLUB
Making Ebook Project #44
HERMANN
HESSE PETER CAMENZIND
HERMANN HESSE
TUỔI TRẺ VÀ CÔ ĐƠN
2
BOOKAHOLI C  CLUB
 Tên sách: TUỔI TRẺ VÀ CÔ ĐƠN
 Tác giả:Hermann Hesse
 Nguyên tác: PETER CAMENZIND
 Dịch giả: Vũ Đình Lưu
 Nhà xuất bản: Ca Dao
 Năm xuất bản: 1968
 Sốtrang: 203
 Giá tiền: -- Khổ: 13x19 cm
Đánh máy: Minh Huy, Bùi Trang, Lê Trang, Vân Anh
Kiểm tra:Hannah Lê
Chế bản ebook: Hannah Lê
Ngày thực hiện: 6/6/2010
Making Ebook Project #44 –www.BookaholicClub.com
HERMANN HESSE
TUỔI TRẺ VÀ CÔ ĐƠN
3
BOOKAHOLI C  CLUB
Hermann  Hesselà  một  trong  những  nhà
văn  hiện  đại  viết  tiếng  Đức  được  đọc  nhiều
nhất trên thếgiới. Ông được tặng giải Nobel vì
những tác phẩm mang đậm truyền thống nhân
đạo cổ điển, thểhiện bằng một văn phong sáng
tỏ. Nhiều tác phẩm của ông được  cảbạn đọc
Phương Tâylẫn Phương Đông yêu thích.
Cha Hermann Hess là mục sư - nhà truyền
giáo người Đức gốc Estonia, mẹlà con gái nhà
truyền giáo gốc Schwaben (Thụy Sĩ); ông lớn
lên ở Đông Ấn. Nền giáo dục tôn giáo và tính
di  truyền  đã ảnh  hưởng  sâu  sắc  đến  sựhình
thành  nhân sinh  quan  của  nhà  văn  tương  lai.
Nhưng H. Hesse không theo nghiệp thần học,
trốn  khỏi  chủng  viện  Maulbronn  (1892);  sau
nhiều đợt khủng hoảng thần kinh lặp đi lặp lại,
sau một lần toan tựtửvà trải qua điều trịtrong
các  bệnh  viện,  ông  học  nghềthợ cơ  khímột
thời  gian  ngắn,  rồi  buôn  sách  ở Kalva  và
Basel.
Năm 1899, H. Hesse phát hành tập thơ đầu
tiên Những bài ca lãng mạn và viết nhiều bài
phê bình, nhưng ít được chú ý. Tiểu thuyết tân
lãng mạn giáo huấn Peter Camenzind (1904) là
sựthành công mang tính nghềnghiệp đầu tiên;
từ đó  H.  Hesse  hoàn  toàn  cống  hiến  cho  sự
nghiệp  sáng  tác  văn  học,  chủyếu  viết  truyện
vừa  và  truyện  ngắn  với  những  yếu  tốmang
tính tựthuật. Cũng trong năm 1904 H. Hesse
kết hôn với cô Mari Bernoulli người Thụy Sĩ
(có  ba  con  trai)  và chuyển  đến  Gaienhofen,
một vùng hẻo lánh ởBodensee.
Năm 1924, ông trởthành công dân Thụy Sĩ.
Sau  khi  kết  hôn  lần  thứhai  với  ca  sĩ  Ruth
Wenger người Thụy Sĩ, và sau một khóa tâm lí
trị liệu,  ông  xuất  bản  tiểu  thuyết  Sói  đồng
hoang (1927), một cuốn sách thuộc hàng bestseller.
Hermann Hesse
(02/7/1877 - 09/8/1962)
Giải Nobel Văn học 1946
* Nhà văn, nhà thơ Đức quốc tịch
Thụy Sĩ
* Nơi sinh: Calw (Đức)
* Nơi mất: Montagnola (Thụy Sĩ)
HERMANN HESSE
TUỔI TRẺ VÀ CÔ ĐƠN
4
BOOKAHOLI C  CLUB
Tiểu thuyết Trò chơi với chuỗi hạt cườm (xuất bản năm 1943) như một
bản tổng hợp toàn bộsựnghiệp sáng tác của ông và nâng lên một tầm cao
chưa từng thấy vấn đềsựdung hòa đời sống tinh thần và thếtục. Trong
thời kì đảng Quốc xã cầm quyền ở Đức, nhà văn sống "lưu vong" ngay
trên đất nước mình. Ông được trao giải Nobel Văn học năm 1946.
Kểtừsau khi nhận giải ông không viết thêm được tác phẩm nào lớn,
ngoài các tiểu luận, thư từ. Năm 85  tuổi ông mất khi đang ngủvì xuất
huyết não. Nhiều tác phẩm của H. Hesse đã được dịch sang tiếng Việt; có
cuốn có đến hai ba bản dịch khác nhau; có cuốn được tái bản đến năm sáu
lần.
* Tác phẩm:
- Peter Camenzind (1904), tiểu thuyết.
-Dưới bánh xe lăn (Unterm Rad, 1906), tiểu thuyết.
- Gertrud (1910), tiểu thuyết.
- Rosshalde (1914), tiểu thuyết.
- Knulp (1915), truyện vừa.
- Demian (1917), tiểu thuyết.
- Mùa hạcuối cùng của Klingsors (Klingsors letzter Sommer, 1918),
truyện vừa [Klingsor's last summer].
- Siddhartha.  Bản  trường  ca Ấn  Độ(Siddhartha.  Eine  Indische
Dichtung, 1920), tiểu thuyết.
-Thơ (Gedichte, 1922), tập thơ.
- Từ Ấn Độ (Aus Indien, 1923), kí, thơ.
-Sói đồng hoang (Der Steppenwolf, 1927), tiểu thuyết.
- Narziss  và  Goldmund  (Narziss  und  Goldmund,  1929),  tiểu
thuyết.
-Đêm an ủi (Trost der Nacht, 1929), thơ.
- Hành trình về Phương Đông (Die Morgenlandfahrt,1932), tiểu thuyết
[The journey to the East].
- Trò chơi với chuỗi hạt cườm (Das Glasperlenspiel, 1943), tiểu thuyết.
HERMANN HESSE
TUỔI TRẺ VÀ CÔ ĐƠN
5
BOOKAHOLI C  CLUB
- Chiến tranh và hòa bình (Krieg und Frieden, 1946), kí  [War and
peace].
* Tác phẩm đã dịch ra tiếng Việt:
- Một kiếp giang hồ, Võ Toàn dịch, tập san Văn, 1966.
- Đôi  bạn  chân  tình  (nguyên  tác:  Narziss  und  Goldmund,  tiểu
thuyết), Vũ Đình Lưu dịch, NXB Ca Dao, 1967; NXB Hội Nhà văn,
2001.
- Tuổi trẻ và cô đơn (nguyên tác: Peter Camenzind, tiểu thuyết), Vũ
Đình Lưu dịch, NXB Ca Dao, 1968; 1972.
- Sói đồng hoang (truyện vừa), Chơn Hạnh -Phùng Thăng dịch từ
bản tiếng Pháp Le loup des steppes, NXB Ca Dao, 1969.
- Tuổi trẻthần tiên (nguyên tác: Schön ist die Jugend), Bùi Quang
Đông dịch, NXB Bông Hồng, 1972.
- Tuồng ảo  hóa  (nguyên  tác:  Das  Glasperlenspiel),  Nguyễn  Ngọc
Minh dịch, NXB Nguồn Sáng, 1972.
- Nhà  khổ hạnh  và  gã  lang  thang  (nguyên  tác:  Narziss  und
Goldmund, tiểu thuyết), Phùng Khánh dịch, NXB Hội Nhà Văn, 1994;
1998 và 2001.
- Narcisse và Goldmuld (tiểu thuyết), Viễn Nguyên dịch, NXB Lao
Động, 2001.
- Câu chuyện của dòng sông (nguyên tác: Siddhartha, tiểu thuyết),
Phùng Khánh -Phùng Thăng dịch, NXB An Tiêm, 1967; NXB Lá Bối,
1965-1966; NXB Hội Nhà Văn, 1988-1996-1998-2001.
- Huệ tím  và  những  chuyện  khác  (nguyên  tác:  Iris  und  andere
Märchen), Thái Kim Lan tuyển dịch, NXB Đà Nẵng, 1998.
- Tuổi trẻ băn khoăn (nguyên tác: Demian, tiểu thuyết), Hoài Khanh
dịch, NXB Ca Dao, 1968-1971-1974; NXB Hội Nhà Văn, 1998.
- Hành trình sang Đông Phương (nguyên tác: Die Morgenlandfahrt,
bút  kí),  Hoài Khanh  dịch,  NXB  Ca  Dao,  1967;  NXB  Hội  Nhà  Văn,
2001.
- Mối tình của chàng nhạc sĩ (nguyên tác: Gertrud, tiểu thuyết), Vũ
Đằng dịch, NXB Ca dao, 1972; NXB Hội Nhà Văn, 2001.
HERMANN HESSE
TUỔI TRẺ VÀ CÔ ĐƠN
6
BOOKAHOLI C  CLUB
- Tuổi trẻ, tuổi trẻvàng son, Trần Phong Giao -Hoàng Ưng dịch, in
trong Truyện ngắn Đức, NXB Lao Động, 2002.
- Bài  học  tình  yêu  hay  chuyện  chàng  Augustus,  Iris  - Huệ tím,
Chuyện hóa  thân của Bích  Thảo (3 truyện cổtích viết theo lối mới),
Thái Kim Lan dịch, Tạp chí Văn học nước ngoài, số 3 năm 1998.
HERMANN HESSE
TUỔI TRẺ VÀ CÔ ĐƠN
7
BOOKAHOLI C  CLUB
GIỚI THIỆU NỘI DUNG
Tuổi trẻvà cô đơnlà cuốn tiểu thuyết đầu tay của Hermann Hesse được xuất bản
năm 1904.
Cuốn tiểu thuyết được bắt đầu bằng những dòng chữ: “Từbuổi thái sơ đã có huyền
tượng. Thần linh muốn lên tiếng đã làm cho huyền tượng xuất hiện trong tâm hồn cổ
lỗcủa người Ấn Ðộ, người Hy Lạp, người Đức, và mỗi ngày lại tái tạo huyền tượng
trong tâm hồn trẻcon.”Cuốn tiểu thuyết là những áng thơ và nhân vật chính trong
truyện cũng khát khao trởthành một nhà thơ, nguyện dâng hiến cảcuộc đời mình để
tạo nên những vần thơ tuyệt đẹp. Đọc Tuổi trẻ và cô đơnkhiến ta nhớ đến những
nhân vật chính khác trong các tác phẩm của Hermann Hesse như Siddharta (tác phẩm
Siddharta), Goldmund  (tác phẩm Đôi bạn chân tình) và Harry Haller (tác phẩm Sói
Đồng Hoang). Cũng giống như những nhân vật trên, nhân vật chính trong Tuổi trẻvà
cô đơn– Peter Camenzind -đã trải qua những cuộc hành trình và chịu đựng rất nhiều
những đau đớn đến cùng cực vềtrí tuệ, vềthểxác cũng như vềtâm hồn. Trong cuộc
hành trình của mình, anh đã đặt chân đến những nơi danh lam thắng cảnh khác nhau
trên đất Đức, đất Ý, đất Pháp và đất Thụy Sĩ. Anh cũng trải nghiệm qua rất nhiều cung
bậc cảm xúc rất khác nhau mà loài người thểhiện qua những bước thăng trầm trong
cuộc đời mình. Trong những tháng ngày gần cuối cuộc đời, anh là một mẫu người lý
tưởng hiện thân cho Thánh Francis khi anh kết bạn và chăm sóc cho một người què
chân.
Peter Camenzind, khi còn trẻ, rời bỏlàng quê miền núi của mình mang theo một
tham  vọng  lớn  lao  sẽ đặt  chân  đến  mọi  miền  trên  thếgiới  và  trởthành  một  trong
những kiều dân được phép cư trú trên mỗi vùng miền đất ấy. Đã từng trải qua niềm
đau mất mẹkhi tuổi còn ấu thơ và ao ước được rời bỏ người cha nhẫn tâm, anh hướng
mình thi đậu trường đại học. Trong quá trình học, anh đem lòng yêu Rosi Girtanner và
trởthành  một  người  bạn  thân  thiết  của  Richard.  Quá  đau  buồn  trước  cái  chết  của
Richard,  anh  lại  lang  thang  chìm  ngập  vào  những  trải  nghiệm  khác  nhau  của  cuộc
sống.
Liên tục phải đối mặt với những thăng trầm của cuộc đời, anh lấy men rượu làm
phương tiện để đương đầu với sựkhắc nghiệt và những điều kỳlạkhông thểgiải thích
được của cuộc sống. Anh cũng gặp và đem lòng yêu Elizabeth, bất luận cô sẽlấy một
người khác làm chồng. Tuy nhiên, cuộc hành trình của anh ngang qua đất Ý đã làm
thay đổi nhiều khía cạnh trong con người anh. Nó làm gia tăng khả năng yêu đời và
khả năng nhìn nhận cái đẹp giữa muôn trùng sựvật của anh. Chỉ đến khi anh kết bạn
với Boppi, một nguời khuyết tật, anh mới thực sựhiểu được ý nghĩa của lòng thương
yêu giữa người với người. Lúc ấy, anh mới nhìn nhận được những hình thái cao quý
nhất của tình người được phản chiếu hoàn mỹqua con nguời của Boppi và qua những
khó khăn mà hai người phải vượt qua đểcó với nhau một tình bạn không thểphai mờ.
HERMANN HESSE
TUỔI TRẺ VÀ CÔ ĐƠN
8
BOOKAHOLI C  CLUB
Sau khi Boppi chết, Peter Camenzind trởvề làng và chăm sóc người cha đã có tuổi
của mình, ngay cả khi anh đã lên kếhoạch hoàn thành công việc vĩ đại của đời mình.
HERMANN HESSE
TUỔI TRẺ VÀ CÔ ĐƠN
9
BOOKAHOLI C  CLUB
1
Từbuổi thái sơ đã có huyền tượng. Thần linh  muốn lên tiếng đã làm  cho  huyền
tượng xuất hiện trong tâm hồn cổlỗ người Ấn Độ, người Hy Lạp, người Đức, và mỗi
ngày lại tái tạo huyền tượng trong tâm hồn trẻcon.
Tôi chưa biết tên cái hồ, rặng núi, con sông xứsở tôi, nhưng tôi đã trông thấy làn
nước phẳng lặng  màu xanh và  màu lam lấp lánh hàng ngàn tia sáng dưới  mặt  trời,
xung quanh núi non lởm chởm như tuyết sáng chói, với những thác nhỏtrên khe núi
cao, dưới chân chạy dài triền dốc tắm nắng và đồng cỏ lác đác cây ăn quả, nhà gỗvà
bò xám xứAlpes. Tâm hồn con trẻcủa tôi còn trinh trắng và lặng lẽ, chờ đợi cuộc đời,
đã in khắc chiến công rực rỡvà hiển hách của thần núi thần hồ. Sườn núi rắn chắc và
bờ đá ven biển vừa giận dữvừa kính cẩn nói đến những thời đã cấu tạo ra chúng mà
dấu  vết  còn  ghi  lại  trên  mình chúng. Chúng  nói đến những  thời  kỳ xa  xôi,  trái  đất
mang nặng đẻ đau trong rên xiết và quằn quại đã sinh ra ngọn núi sườn non. Từng
khối đá khổng lồgầm như sấm vang, nhô lên, xông những mũi nhọn hoắt lên khoảng
không vô hạn, vỡra rồi rơi xuống; những quả núi sinh đôi quyết liệt tranh dành nhau
đất đứng, tranh dành cho đến khi một trái núi thắng thế, vươn mình lên đẩy người em
song thai ngã dúi sang bên vỡtan ra thành từng mảnh. Di tích của những thời kỳxa
xôi ấy là những khối đá nhọn bịxẻ nát, văng ra xa trong khi biến động; những khối đá
ấy  nằm  trên  bờcác  hào  sâu;  mỗi  dịp  tuyết  tan,  nước  đổxuống  kéo  theo  triền  núi
những tảng đá lớn, đập vỡ nát như miếng thuỷtinh hay ném mạnh cho ngập sâu xuống
đất mềm đồng cỏ.
Những đống đá ấy nhắc đi nhắc lại một truyện từ ngàn xưa. Muốn hiểu chúng cũng
không khó khăn gì, chỉviệc nhìn những cạnh dựng đứng, lớp nọbịxô lên trên lớp kia,
méo mó, nứt nẻ, đầy viết thương toang hoác. Chúng nó như muốn bảo rằng: “Chúng
tôi đã chịu đựng những  cuộc thửthách ghê gớm và chúng  tôi còn chịu đựng nữa”.
Nhưng ngôn ngữcủa chúng chững chạc, nghiêm nghị, cương quyết như ngôn ngữcủa
người chiến sĩ đã bạc đầu với nợkiếm cung mà không bao giờchấm dứt sựnghiệp.
Chính thế, đây là những chiến sĩ. Tôi nhìn chúng vật lộn với nước non bão táp trong
những đêm kinh  hoàng báo  trước  mùa xuân,  gió gầm dữdội trên  đầu thác  cuốn đi
từng tảng thịt nóng hổi bên sườn chúng. Trong những đêm ấy chúng  vươn lên một
cách thê thảm, bám chặt rễxuống đất, nín hơi thở, nghiến răng lại, đưa lưng và sườn
phong sương ra chịu trận, gom hết sức lực lại đểlên mặt thách đố. Mỗi lần bị thương
chúng phẫn nộbối rối gầm lên những tiếng vang dội ra xa mặt trởthành những điệu
rên rỉkinh hồn hoà điệu với những tiếng tấm tức điên dại.
Và tôi trong thấy triền cỏvà dốc núi, hốc đá đất đã lấp đầy, trên phủcỏ, hoa, rêu,
những loại cây cỏcó tên gọi nôm na rất kỳdị nhưng rất ý nghĩa. Những đứa con của
HERMANN HESSE
TUỔI TRẺ VÀ CÔ ĐƠN
10
BOOKAHOLI C  CLUB
núi rừng sống ngây thơ qua các thếhệ, chúng sống ởnhững nơi chúng lựa chọn, rực
rỡmuôn ngàn màu sắc. Tôi mân mê, tôi ngắm nhìn, tôi ngửi hương thơm của thảo
mộc, sơn  khê và tìm hiểu tên gọi của chúng. Cây cổthụgây cho tôi một ấn tượng
nghiêm trang và sâu xa hơn. Tôi nhìn mãi cây sống cảnh đời biệt tích, mỗi vòm lá có
hình thái cá biệt, bóng râm cũng không cây nào giống cây nào. Cây cối dưới mắt tôi
hoá ra những thầy tu và những chiến sĩ, cuộc sống mật thiết với núi đồi, vì mỗi cây,
nhất là những cây mọc trên cao, vật lộn lặng lẽvà dẻo dai với gió mưa và đá sỏi để
sinh sống và tăng trưởng. Cây nào cũng phải mang gánh nặng lá cành, cây nào cũng
phải đâm rễchắc chắn xuống đất, sựcốgắng ấy đã tạo cho mỗi cây một hình thểcá
biệt và cũng đểlại trên mình nó những vết thương. Có những cây thông bão táp chỉ
cho phép mọc cành ởmột phía, có những cây thân đỏquạch quấn quanh khối đá cao
hơn nó như con rắn, cây và đá xiết chặt lấy nhau đểsống còn. Trước mắt tôi chúng
xuất hiện như những chiến sĩ làm cho tôi phải kính sợ. Người ởvùng tôi, cả đàn ông
lẫn đàn bà đều giống những cây thông ấy, họlà những người rắn rỏi, nét mặt khó đăm
đăm, ít nói ít cười, nhất là những người ưu tú.Bởi vậy tôi học cách nhìn người như
nhìn cây và đá, và khi tôi có ý kiến riêng vềhọ, tôi không kém phần trọng vọng mà
cũng không ưa gì họ hơn mấy cây thông lặng lẽ.
Nimikon, làng tôi ởmột triền núi hình tam giác thoai thoải xuống ven hồ, kẹt giữa
hai mỏm núi. Một con đường dẫn tới nhà tu gần đấy, con đường khác đi sang làng bên
cách xa bốn dặm rưỡi, đi đến các thị trấn khác ởven hồphải dùng đường thuỷ. Nhà
cửa cất theo lối kiến trúc cổ, nhà bằng gỗ, không rõ làm từbao giờ, gần như không
bao giờthấy có nhà mới cất, theo nhu cầu người ta sửa lại gian này hay gian kia của
căn nhà cổ; năm này sửa nền, năm khác sửa một bên mái. Một khúc gỗ, một miếng
ván trước kia làm vách bây giờ làm đòn tay trên mái, khi nào không dùng được nữa
nhưng chưa đáng làm củi thì đem ra sửa chuồng bò hay vựa rơm, hay sửa ngưỡng cửa.
Dân làng cũng vậy, mỗi người giữmột vai trò trong cuộc sống cộng đồng cho đến lúc
già yếu, dần dần họchuyển sang hàng ngũ người vô dụng rồi chết đi, chẳng ai đểý
đến nhiều. Người ra ngoài sống vài năm khi trởvềchẳng thấy cái gì thay đổi ngoại trừ
việc sửa lại mấy mái nhà đổnát, và một vài mái mới làm nay đã già đi; mấy ông già
sống dưới mái nhà ấy đã không còn nữa, nhưng đã có những ông già khác thay thế, họ
vẫn ởnhững mái nhà tranh ấy, mang tênấy, cũng ngồi trông mấy đứa trẻcon tóc màu
sậm, nét mặt và cửchỉkhông khác bao nhiêu những người đã ngủ yên dưới mồ.
Cái mà thôn tôi không có là giòng máu lạvà nếp sống mới đem từngoài vào. Dân
làng là con cháu một giống nòi vạm vỡ đều có khuôn mặt, giọng nói, dáng dấp tương
tự nhau, có đến ba phần tư họlà Camenzind. HọCamenzind chiếm đầy chỗtrong sổ
ghi danh ởnhà thờ, khắc trên bia mộ chí, người ta thấy họ ấy viết bằng sơn dầu hay
khắc  thô  sơ  lên  cửa,  cả ởchiếc  chiếc  xe  bò  của  người  phu  xe, ởcái  thùng  trong
chuồng bò, chiếc ghe đậu dưới hồ. Ngay trên cửa vào nhà cha tôi, người ta cũng sơn
mấy chữ“Nhà này của Job và Francisca Camenzind xây cất”. Đây không phải là tên
cha tôi, đây là tên ông nội cha tôi, cụnội tôi vậy, và có lẽnếu tôi không con, ắt là một
HERMANN HESSE
TUỔI TRẺ VÀ CÔ ĐƠN
11
BOOKAHOLI C  CLUB
người trong họCamenzind sẽ đến ngôi nhà lụp xụp cũ kỹnày nếu nó còn đứng vững
được đến ngày ấy và còn tấm mái che.
Tuy rằng bềngoài nom không khác gì nhau mấy nhưng trong số người làng cũng có
kẻhiền người dữ, kẻ sang người hèn, kẻquyền thế, kẻbạch đinh, bên cạnh một số
người khôn ngoan lanh lợi cũng còn một lũ khờdại đáng tức cười, ấy là không kể
những kẻ ngu si đần độn. Ở đây cũng như ở nơi khác có một hình ảnh vũ trụthu nhỏ
khá vui vẻ, vì lớn bé, khôn dại đều là họhàng thân thích chonên thường khi kẻkiêu
căng  gan góc  và kẻhời  hợt ngây độn  cùng ởchung  một  mái nhà  và dẫm chân  lên
nhau; cho đến nỗi cuộc sống của chúng tôi có rộng chỗ cho đủchuyện thấm thía hay
khôi hài của loài người. Nhưng có một thứ suy nhược âm thầm hay chẳng ngờbao
phủnhịp sống tưng bừng ấy như một tấm màn.
Giống nòi chúng tôi cũng đã sắp sửa già nua rồi, sống tùy thuộc vào mãnh lực thiên
nhiên, sống vất vả, làm ăn cực nhọc, bởi vậy có khuynh hướng nhìn việc đời với con
mắt  bi  thảm;  thực  ra  khuynh  hướng ấy  không  phải  là  không  thích  hợp  với  những
khuôn mặt gân guốc và rắn rỏi như thế, nhưng trừ điểm ấy ra thì không có ảnh hưởng
gì khác ít ra là ảnh hưởng tốt đẹp. Bởi vậy người ta khoan khoái mà để ý đến mấy anh
điên khùng, mấy anh này tuy không thiếu nghiêm trang hay dè dặt nhưng đem lại cho
cuộc đời chút màu sắc và ít nhiều dịp để cười cợt chếgiễu. Khi anh nào bịmột cái hác
lờ đểmọi  người bàn tán  thì đó là câu chuyện đem lại ánh  vui nồng ấm cho  những
khuôn mặt rám nắng nhăn nheo ởNimikon; thêm vào cái vui bông phèng còn chút
giấm ớt đưa cay, người nào cũng giảdối tựkiêu là mình hơn người, khoan khoái mà
thấy mình không lầm lẫn vấp váp như vậy.
Cha tôi thuộc vềsố người lưng chừng người ngay và kẻgian, muốn hưởng lợi của
cảhai hạng người – số người như cha tôi rất nhiều. Không một chuyện điên rồnào
xảy ra hẳn vì cũng may mà ông biết băn khoăn ngần ngại; thếlà ông nửa thì thiện cảm
khen ngợi người dám liều một cách tức cười, nửa thì sung sướng đến ngẩn người vì
không mắc míu gì cả.
Cậu Conrad tôi thuộc vềphía những người điên khùng, tuy rằng cậu thông minh
không kém gì cha tôi hay bất cứai. Vả chăng ông là người rất mánh lới, ông luôn bứt
rứt vì cần phải sáng kiến cái gì, người khác chắc phải thèm muốn cũng được như ông.
Nhưng lâm vào việc thì ông chẳng làm nên trò trống gì cả. Đáng lẽthất vọng và ngồi
yên mà nuốt hận thì ông lại lao mình vào những việc khác; lạthay, ông rất sáng suốt
và cảm thấy rõ việc làm của mình có cái gì đó vừa khôi hài vừa bi thảm. Hẳn là ông
cũng đáng được khen nhưng người đời chỉthấy lập dịmột cách lố lăng và xếp ông vào
loại những anh hềmua vui không tiền cho cảxóm. Còn cha tôi đối với ông vẫn có thái
độnửa khen ngợi nửa chê bai. Dự định mới mẻnào của cậu tôi cũng làm cha tôi sốt
ruột vì hiếu kỳvà cha tôi cốtảng lờ như không, cha tôi hỏi săn hỏi dồn và nói xa nói
gần những lời thâm hiểm và báng nhạo. Khi cậu tôi cho là chắc ăn và làm bộúp mở,
cha tôi bao giờcũng bịlôi kéo chạy theo những sáng kiến thần tình của ông và ngồi
HERMANN HESSE
TUỔI TRẺ VÀ CÔ ĐƠN
12
BOOKAHOLI C  CLUB
cùng ông bàn bạc rất  thân mật  cho đến lúc việc hỏng  be bét, cậu tôi nhún vai  như
thường, trong khi cha tôi nổi nóng mắng nhiếc thậm tệ, hằng mấy tháng sau không
thèm nhìn mặt ông và không nói với ông nửa lời.
Cậu tôi là người thứnhất cho dân làng thấy thếnào là một cái thuyền buồm; cha tôi
đã mất toi cái thuyền cho cuộc thửthách. Cậu tôi theo hình vẽtrong cuốn lịch, làm
buồm  tết  trảo  rất  cẩn  thận,  không  phải  lỗi  tại  ông  nếu  rút  cục  cái  thuyền  nhỏquá
không thểlàm thuyền buồm được. Sắm sửa, hằng mấy tuần lễ; cha tôi chờ đợi mong
mỏi và thắc mắc đến phờcả người, khắp làng cũng chẳng nói chuyện gì khác dựán
mới mẻcủa Conrad Camenzind. Ngày hôm ấy, thật là một ngày đáng ghi vào lịch sử
cho chúng tôi, buổi sáng cuối hè gió hây hây, cái thuyền khởi sự dăng buồm lần thứ
nhất chạy trên mặt hồ. Cha tôi lo lắng, đã có linh cảm xảy ra tai nạn cho nên không
muốn dính dáng làm gì. Tiếc quá! Cha tôi cũng cấm tôi không được theo các thủy thủ.
Chỉ có đứa con hàng bánh Fussli là đi theo nhà phát minh thuyền buồm. Nhưng cả
làng kéo ra bờhồvà khoảng vườn nhỏ đểxem một trò lạ. Gió đông thuận thổi xuôi ra
hồ.  Mới  đầu  cũng  phải  chèo  một  chút,  đến  lúc  thuyền  gặp  gió  buồm  căng  phồng,
thuyền kiêu hãnh vượt sóng. Chúng tôi đứng nhìn theo chiếc thuyền đi khuất sau đồi
thán phục ông cậu tài ba và sửa soạn đón rước người anh hùng chiến thắng trởvề,
chúng tôi cũng tựthẹn vì trót có ẩn ý chếnhạo ông. Nhưng đến đêm, thuyền và buồm
chẳng còn, thủy thủ như người chết dởchứchẳng còn gì là vui vẻ, con lão chủtiệm
bánh vừa ho vừa nói: “tụi anh chỉ thiếu chút nữa thì tha hồmà khoái trí: suýt nữa thì
chủnhật sau các anh được ăn hai bữa cỗ đám ma”. Cha tôi đành phải đóng lại hai
miếng ván mới vào cái thuyền và từ đấy không còn cái buồm nào in bóng xuống nước
hồ. Mãi vềsau, mỗi khi Conrad có việc phải vội vàng một chút, người ta lại bảo ông:
sao không thượng buồm lên đi. Cha tôi nuốt hận không kểlểvới ai, nhưng mấy năm
sau, mỗi khi thấy mặt người em rểxui xẻo ông đưa mắt nhìn chỗkhác và nhổ nước
miếng tỏlòng khinh bỉ khôn tả. Câu chuyện ấy dai dẳng mãi cho đến một ngày kia
Conrad đến tìm cha tôi bàn vềmột dựán lò than bảo đảm không cháy làm cha tôi lại
mất toi bốn đồng tiền vàng, nhà phát minh lãnh đủlời chếgiễu không ngớt. Vô phúc
cho ai dám nhắc đến chuyện bốn đồng tiền vàng. Mãi sau này khi trong nhà lại túng
bấn mẹtôi nói phớt quá rằng giá sốtiền phung phí một cách “bất nhân bất nghĩa” như
vậy mà còn thì bây giờcũng đỡkhổ. Cha tôi giận đỏmặt cho tới cổ, nhưng ông tựchủ
được và chỉnói: “Tôi muốn đem mua rượu uống hết nội trong một ngày chủnhật.”
Một lần hết mùa đông cơn bão ào đến với tiếng gầm âm ỉ, người dân sơn cước núi
Alpes nghe thấy mà run sợ, nếu ởxa nhà họcũng vọng về quê hương mà bùi ngùi tấc
dạ.
Khi bão đến gần, từ người đến gia súc, núi non, đều biết trước hàng giờ. Trước khi
bão đến bao giờcũng có gió mát thổi ngược chiều, bão đến thì báo hiệu bằng tiếng ầm
ầm và một luồng gió ấm áp. Trong giây lát nước hồxanh rờn trở thành đen như mực,
sóng bạc đầu nổi lên hỗn loạn. Ngay sau đó nước hồ đang yên lặng bình thản bỗng xô
vào bờ, gầm lên như biển cảsóng. Cũng lúc ấy cảnh vật run sợxích gần lại ôm chặt
HERMANN HESSE
TUỔI TRẺ VÀ CÔ ĐƠN
13
BOOKAHOLI C  CLUB
lấy nhau. Đỉnh non cao thường mờtrong mây bây giờcó thểthấy rõ từng mỏm đá,
làng mạc trước kia nom như những chấm nâu tận ngoài xa, bây giờthấy rõ cảnóc nhà,
gác chuông, cửa sổ. Núi, đồng cỏvà nhà ởtúm tụm lại với nhau như một đàn thú vật
sợhãi. Bấy giờnổi lên một tiếng gầm dữdội, đất rung trời lở, dưới ngọn roi quất,
sóng dâng lên cao như khói liên miên tiếng gió bão tửchiến với núi rừng nhất là về
đêm. Mấy ngày sau dân làng chỉ nói đến thác đổtràn bờ, nhà tan cửa nát, thuyền bè vỡ
nát, biết bao người cha người anh không thấy trởvề.
Lúc còn bé tôi sợbão lắm và tôi cùng thù ghét nó nữa. Nhưng đến thời kỳ đột khởi
tính hung bạo như đứa trẻnào cũng phải sắp trải qua, tôi lại yêu nó vì khí thếtrẻtrung
muôn thuởcủa nó, vì cái ngỗ ngược hung hãn của nó, chà! một anh chàng nổi loạn, sứ
giảcủa mùa xuân. Thật là một cảnh tượng huy hoàng khi trận bão đầy nhựa sống, vui
tươi và hy vọng, mởcuộc chiến man rợ, thổi ào ào, cười cợt và rên xiết, gào thét mà
lùa qua khe núi, nuốt chửng tuyết trên ngàn, bàn tay sắt bóp nát cây thông dẻo dai làm
thông khóc thét từng hồi. Sau này mối tình của tôi với gió bão càng thêm mạnh, tôi
chào đón vẻdịu dàng, khôi ngô, nguồn giàu thịnh Phương Nam của nó, từ đó tuôn ra
từng đợt sinh khí, ấm nồng và tươi đẹp dồn dập toả đến núi non xa rồi sau cùng kiệt
lực hạxuống đồng băng giá miền bắc. Không có cái gì kỳdị và thú vị bằng vẻsốt
nóng của đàn ông; nhất là đàn bà ởnúi trong thời gian bão táp; sốt nóng làm mất ngủ,
khích động mọi cơ quan trong thân thể con người. Gió Nam hăng hái và bồng bột thổi
ào đến trái tim phương Bắc nghèo nàn và cằn cỗi, gió báo trước cho dân làng xứAlpes
còn co rúm dưới tuyết phủbiết rằng lúc này bên hồ đỏ ối gần nước Ý, anh thảo, thuỷ
tiên, hạnh đào đều đã khai hoa.
Khi gió bão đã hết hơi, khi những trận núi lởngầu bùn đã chấm dứt, bấy giờmới lộ
vẻ đẹp sáng lạn hơn cả. Khắp nơi trên triền núi, bãi cỏ vàng muôn hoa đua nở, trên
đỉnh non cao băng tuyết hiện ra vẻ trong sáng thiên đường, mặt hồxanh nóng phản
chiếu mặt trời trong trẻo và mây trôi man mác.
Tất cảkhung cảnh ấy đủ đểtràn ngập quãng đời thơ ấu, và nếu cần ra, cảmột kiếp
người. Bởi vì tất cả đều nói lên bằng tiếng nói của Trời vẻtrong sáng hồn nhiên và
sức mạnh vô song của trời đất, tiếng nói chưa bao giờxuất hiện trên môi một phàm
nhân. Ai đã từng nghe tiếng nói ấy trong lúc tuổi thơ sẽnghe thấy mãi suốt đời người,
tiếng  nói  dịu  dàng,  mạnh  mẽvà  kinh  khủng  sẽ văng  vẳng  bên  tai  chúng  ta,  không
tránh khỏi được. Ai đã sống trên núi đồi, họcó thểhọc triết lý hay khoa học thiên
nhiên và đoạn tuyệt với tin tưởng cổlỗtrong nhiều năm, nhưng khi trởlại thấy gió
bão hay lởnúi ào xuống khu rừng, tim họlại rung động, họnghĩ đến Ông Trời và cái
chết.
Một mảnh vườn nhỏkếbên nhà cha tôi. Trong vườn mọc bắp cải, xu hào và một
loại rau diếp đắng; mẹ tôi đã đểmột luống nhỏtrồng hoa, nhỏ đến nỗi nom thấy mà
cảm động, hai cây hồng Bengale, một cụm thược dược sống cằn cỗi thảm đạm không
hy vọng nảy nở, một khoảng đất hẹp hơn nửa phủ đá sỏi sau vườn chạy dài ra tận hồ.
HERMANN HESSE
TUỔI TRẺ VÀ CÔ ĐƠN
14
BOOKAHOLI C  CLUB
Ở đấy có hai cái thùng gỗ đã hư nát, vài tấm ván, mấy cái cột, và dưới thấp nữa, một
chiếc thuyền đậu trên mặt nước cột vào bờ, bấy giờ người ta còn sửa chữa và tráng
nhựa, hai ba năm một lần. Người ta nhớkỹngày phải làm việc đó. Người ta làm vào
những buổi quá trưa gần đến mùa hạ; bướm vàng bay trong ánh nắng mặt hồkhông
một lăn tăn, đỉnh núi xanh lơ, bình lặng dưới làn khí mỏng, tỏa ra ánh sáng dịu dàng;
dưới bãi, đá sỏi nồng nặc  mùi nhựa thông và  sơn dầu. Sau đấy, suốt mùa hạchiếc
thuyền xông lên mùi dầu hắc. Nhiều năm sau, mỗi lần ra bờbiển ngửi thấy mùi đặc
biệt hơi nước lẫn với hơi dầu hắc, tôi lại thấy hiển hiện trước mắt bãi cát ven hồ, cha
tôi vắn tay áo sơn phết, từng đám mây xanh nhỏtừ ống điếu bay lên trời êm ả trưa hè,
đàn bướm vàng do dựvà sợsệt vút qua như những cái chớp. Những ngày ấy cha tôi
có dáng vui vẻ khác thường; ông thổi sáo miệng những điệu rất hay và ông thổi cả
một điệu nhạc Tyrol, nhưng chỉmột điệu thôi và thổi nhỏnhẹ. Mẹtôi sửa soạn món gì
ngon miệng cho bữa tối, bấy giờtôi nghĩ rằng bà làm cơm với hi vọng âm thầm tối
hôm ấy đức ông chồng không ra quán rượu. Nhưng ông cũng vẫn đi.
Tôi không thểbiết được cha mẹ tôi đã ngăn cản hay nâng đỡsựphát triển tâm hồn
non nớt của tôi. Mẹtôi lúc nào cũng bận bịu luôn chân luôn tay, ở đời không có cái gì
cha tôi ít đểý bằng vấn đềdạy con. Ông mắc bận trông nom cây cối cho được tốt tươi
và ông làm khi được khi chăng, ông còn mắc bận trồng mảnh ruộng khoai và gầy rơm
rạ. Nhưng độhai ba tuần lễmột lần, tối đến, trước khi đi chơi, ông dắt tôi lẳng lặng
leo lên vựa rơm ởtrên nóc chuồng bò. Ở đây ông chỉthi hành một nghi lễrửa tội và
sám hối kỳdị: ông lấy roi quất tôi một hồi cảông lẫn tôi đều không hiểu tại sao lại
làm thế. Đó là một lễ cúng dường lặng lẽ trước bàn thờthần Némésis, và khi hành lễ
ông không trách mắng, tôi không kêu la, đó là lễvật phải dâng Thần linh. Sau này mỗi
khi nghe nói đến sốhệ, những cảnh tượng bí hiểm ấy lại hiện lên trong trí óc tôi, và
chúng cho tôi một hình ảnh linhđộng vềkhái niệm sốhệ. Ông già tôi chất phác, tuy
không hiểu nhưng ông làm theo phương pháp giáo hóa sơ sài nông cạn mà chính đời
sống  vẫn  thường  áp  dụng  cho  chúng  ta;  thỉnh  thoảng  trời  quang  đãng  bỗng  giáng
xuống một trận mưa giông, tựta suy nghĩ về tai hại của thiên tai mà hiểu rằng tội của
ta đã phạm đến thần linh. Khốn thay, cách ta suy nghĩ ấy không bao giờtôi làm cảhay
ít khi tôi làm. Tôi chịu hình phạt hàng tháng như thếmà không chịu tựvấn tâm, tôi
chịu đựng một cách kiên trì hay với tinh thần thách thức, những tối ấy lần nào tôi cũng
khấp khởi mừng rằng đã trảmón nợvà sẽ được vài tuần không phải phạt. Tôi càng
luyện thêm cá tính của mình đểchống lại ý muốn của cha mà yên ổn mà làm việc.
Thiên nhiên khó hiểu và hoang phí đã tụhợp trong người tôi hai bẩm tính mâu thuẫn
nhau: tôi có một sức vóc phi thường nhưng khốn thay tôi sợcốgắng và cử động cũng
chẳng kém. Cha tôi nỗlực làm đủmọi cách đểluyện thành đứa con và người giúp
việc có thể dùng được, nhưng tôi, tôi tìm đủmọi cách đểtrốn việc phải làm; khi tôi
học trường trung học, tôi không ưa người anh hùng thời cổ nào hơn Hercule, người
anh hùng bị bắt buộc phải làm mọi xông việc nặng nhọc và phi thường. Lúc ấy tôi
không thấy cái gì thú vị hơn đi vẩn vơ trên đá tảng và đồng cỏ ởbờ nước.
HERMANN HESSE
TUỔI TRẺ VÀ CÔ ĐƠN
15
BOOKAHOLI C  CLUB
Núi và hồ, bão và nắng là bạn tôi, kểchuyện cho tôi nghe, dạy dỗtôi, thân thiết với
tôi hơn cả trong nhiều ngày, thân hơn bất cứ người nào, bất cứsốmệnh phàm nhân
nào. Nhưng tôi thích ngắm mây hơn cả, thích hơn mặt hồóng ánh, rặng thông u buồn
và tảngđá phơi nắng.
Hãy chỉ cho tôi biết trong cõi đời to rộng này có người nào biết rõ mây hơn tôi và
yêu mây hơn tôi! Hãy chỉ cho tôi biết trong thiên nhiên có cái gì đẹp hơn đám mây!
Mây là đồ chơi, là sựan ủi cho con mắt, mây là phép lành, là tặng phẩm của trời, là sự
giận dữcủa trời, là quyền lực tàn phá của trời. Mây dịu dàng, hiền lành và bình thản
như linh hồn trẻ sơ sinh; mây đẹp, giàu có và rộng rãi như thiên thần; mây ủrũ, khắt
khe và vô lương tâm như sứgiảcủa thần chết. Mây bay thành dải trắng bạc, mây mỉm
cười mà trôi đi, mình trắng viền vàng, nó dừng lại nghỉ ngơi khoe sắc vàng, đỏ, xanh.
Nó luồn lọt, hung dữvà chậm chạp như kẻgiết người, nó ào ào và đâm thẳng xuống
đất như những kỵmã nổi điên, nó treo lơ lửng, buồn rầu mơ mộng trong ánh sáng mờ
trên cao như những anh chàng cô đơn đa sầu đa cảm. Nó có hình thù những hòn đảo
canh  gác  và  những  thiên  thần  ban  phước  lành;  nó  giống  những  thằng  lùn  ghê  sợ,
những tấm màn lượn bay, nhưng con hạc di chuyển đi xa. Nó lượn bay giữa cõi trời
của  Thượng  Đếvà  cõi  phàm  trần  như  biểu  tượng  đẹp  đẽcủa  mọi  ước  vọng  phàm
nhân.
Mây ơi! Mây đẹp mây bay không nghỉ! Tôi chỉ là đứa trẻ ngây thơ, tôi yêu mây, tôi
ngắm mây mà không biết rằng chính tôi cũng đi qua đường đời như một đám mây –đi
đó đi đây ở đâu cũng là người lạbay bổng giữa thời gian và vô cùng. Từtuổi thơ ấu
mây đối với tôi là bạn thân, là anh em. Tôi không thể đi qua phốmà không làm hiệu
chào thân hữu, mà không gật đầu chào nhau, và rồi chúng tôi dừng lại, bốn mắt nhìn
nhau. Tôi cũng không quên đượcđiều gì tôi học của mây, hình thù, màu sắc của mây,
mây giỡn chơi, dắt tay nhau nhảy vòng, múa may, nghỉ ngơi, tất cảnhững truyện dưới
đất trên trời kỳlạcủa mây.
Trong sốnhững chuyện ấy còn có chuyện công chúa bạch tuyết. Chuyện này xảy ra
trên núi không cao vào một ngày ếcận mùa đông, gió nóng thổi là là mặt đất. Nàng
công chúa bạch tuyết từtrên cao xuống, đằng sau đi theo một đám thểnữ, nàng tìm
trên đồi rộng hay trên đỉnh núi một chỗnghỉ ngơi. Ngọn gió gian xảo nổi ghen, thấy
nàng nằm đấy không chút nghi ngờ, y bèn lén lút đi quanh đó cảngàn lần leo lên núi,
dục tình sôi dục, bất thần thư điên như dại vồlấy nàng. Y ném vào nàng công chúa
xinh đẹp từng mảng mây đen, chếgiễu nàng, gây chuyện với nàng, muốn đuổi nàng
đi. Nàng công chúa bối rối, chờ đợi, mặc y hành hung một lát; thỉnh thoảng nàng lắc
đầu, mỉm cười chếdiễu và bay lên cao. Nhưng thỉnh thoảng nàng cũng gọi những cô
thểnữsợsệt lại quanh mình, đểlộkhuôn mặt ngọc sáng ngời và lạnh lùng khẽlấy tay
gạt tên cuồng bạo. Y ngập ngừng, rên rỉvà chạy trốn. Nàng yên lặng nằm dài phủchỗ
mình  nằm và  xung  quanh  ra  tận  xa  một  lớp  sương  mù nhợt;  khi  sương  mù đã  tan,
thung lũng và đỉnh núi rực rỡánh sáng, trên phủlớp tuyết lạnh, trong và mềm.
HERMANN HESSE
TUỔI TRẺ VÀ CÔ ĐƠN
16
BOOKAHOLI C  CLUB
Câu chuyện này thểhiện linh hồn, thểhiện sự ưu thắng của cái đẹp, chuyện có cái
gì cao quý làm trái tim non nớt của tôi say đắm và xúc động vì một vẻbí mật thích
thú.
Rồi đến lúc tôi có thể đến gần hơn đám mây, lần qua đám mây, đứng trên cao mà
nhìn mây dưới chân mình. Tôi được mười tuổi khi leo lên ngọn núi thứnhất, ngọn
Sennalpstock, dưới chân ngọn này là xóm Nimikon chúng tôi. Bấy giờtôi mới biết
những sựhãi hùng, những vẻ đẹp của núi non. Hố sâu đầy băng và tuyết, băng hà màu
xanh trong vắt, đôi Thạch xấu ghê tởm, trên cao vòm trời xanh lam tròn như một cái
chuông. Khi người ta đã sống mười năm đằng đẵng kẹt giữa ngọn núi và cái hồ, bốn
bên đều là núi cao bao bọc, người ta không thể quên được ngày đầu tiên người ta thấy
trên đầu mình trời rộng bao la, trước mặt mình chân trời không biên giới. Lúc leo lên
tôi đã giật mình vì thấy đá tảng và thành đá mình đã quen thuộc sao bây giờnom to
lớn đến thế. Lúc này bị thôi miên vì cảnh huy hoàng, tôi xao xuyến êm đềm vì cảm
thấy không gian cao rộng hấp tấp ùa vào trong tôi. Thếra vũ trụto rộng ngoài sức
tưởng tượng vô cùng! Toàn thểlàng tôi trải dài khắp mọi nơi, bây giờchỉ còn là một
chấm sáng. Những đỉnh cao ở dưới thung lũng nom lên thấy gần nhau, bây giờcách
xa nhau hằng giờleo núi.
Tôi bắt đầu hiểu lờmờrằng đến nay tôi chỉ có ý niệm sơ sài chứ chưa có cái nhìn
rõ rệt vềhoàn vũ, có lẽngoài kia núi non cao ngất, thung lũng sâu thẳm, việc đời diễn
biến, sống trong một khe  núi chúng tôi không thểcó một ấn tượng nào. Đồng  thời
trong người tôi có cái gì rung động, nó như cái kim địa bàn, tuy tôi không biết nhưng
nó đã hướng vềnhững nơi xa lạmà tôi nghi ngờcó biết bao chuyện to tát quan trọng.
Bây giờtôi mới hiểu hẳn vẻ đẹp vẻbuồn của đám mây đang trôi vềnhững nơi man
mác.
Hai người cùng đi với tôi đã lớn tuổi, họkhen tôi tài leo trèo, họdừng chân nghỉ
trên đỉnh núi phủtuyết, thấy tôi vui vẻcuồng nhiệt họchỉ cười. Nhưng tôi, khi đã hết
kinh ngạc lúc ban đầu, tôi hét lên sự vui sướng và cảm động của tôi trong khí trời
trong trẻo như một con bò mộng.Tôi đợi một tiếng vang mạnh như sấm nhưng tiếng
hét của tôi chỉ như tiếng chim nhỏbiến vào sựyên lặng chỗnon cao. Thếlà tôi xấu hổ
phải im bặt.
Có thểnói rằng ngày hôm ấy đã đánh tan cuộc sống lạnh lùng vô tư lựcủa tôi, vì từ
đây dồn dập xảy đến những biến cốtrọng đại. Trước hết ngươi ta hay đưa tôi đi leo
núi, cảnhững hòn núi rất khó leo, tôi vừa hoan hỉ vừa e ngại mà làm quen với bí mật
vĩ đại của núi cao. Sau đấy tôi được giữviệc chăn dê. Tôi thường dắt dê đến một triền
núi, ở đấy có một chỗkhuất gió mọc đầy cây khổsâm xanh lợt và cỏrừng đỏtía: tôi
ưa chỗ này hơn cả. Ở đây không trông thấy làng và nhìn qua mỏm đá cũng chỉthấy
một mảng hồ sáng chói; nhưng được cái hoa màu vui tươi, trời xanh lam nom như một
cái lều vải căng trên những ngọn núi đá phủtuyết, tiếng róc rách một cái thác gần đấy
hòa với tiếng long nhong kín đáo chuông đeo cổdê. Tôi nằm giữa ánh nắng, hai mắt
HERMANN HESSE
TUỔI TRẺ VÀ CÔ ĐƠN
17
BOOKAHOLI C  CLUB
hiếu kỳnhìn mây bạc, miệng sẽ hát đủmình nghe theo điệu Tyrol, nằm như vậy cho
đến lúc đàn dê thấy chủ nó lười biếng, đua nhau làm đủmọi trò chơi cấm đoán. Trong
những tuần lễ đầu, hạnh phúc thần tiên bị khuấy rối vì một chuyện khó chịu, tôi té
xuống hốc đá với một con dê lạc đàn. Con dê chết, đầu tôi xưng u và còn được bồi
thêm một trận đòn. Tôi bỏ nhà ra đi, người ta lôi vềgiữa những tiếng răn rủa và tả
oán.
Những chuyện ấy có thểlà những sựrắc rối đầu tiên và cuối cùng. Cuốn sách này
sẽkhông viết ra biết bao sự điên rồcủa tôi sẽkhông xảy ra. Có điều rằng tôi sẽlấy
một người con gái trong thân quyến hay chết vùi dưới một lớp băng tuyết. Điều đó
chẳng mắc mớgì đến ai. Nhưng mọi việc đã xảy ra khác hẳn, tôi không có nhiệm vụ
so sánh cái gì đã xảy ra với cái gì không xảy ra.
Thỉnh thoảng cha tôi đến làm việc vặt trong tu viện Welsdorf. Một hôm ông đau ốm
bảo tôi đến làm thay. Nhưng tôi không đến: tôi mượn bút giấy của hàng xóm viết một
bức thư cầu kỳ cho các sư huynh tu viện gửi vợ người đưa thư mang đi, còn tôi nhất
quyết lên núi chơi.
Tuần lễsau tôi trởvề đã thấy một ông Cha ngồi đợi người nào viết bức thư hay đó.
Tôi lo lắng, nhưng Cha khen ngợi tôi và cốgắng thuyết phục cha tôi cho tôi đến học,
cha sẽchỉ bảo cho việc học hành. Đúng vào hồi ấy, cậu Conrad lại được yêu mến và
cha tôi lại hỏi ý kiến cậu. Dĩ nhiên cậu tôi lấy giọng hùng hồn nói rằng tôi sẽ theo đời
nghiên bút, trởnên sinh viên, bác học, trởnên ông nọông kia. Cha tôi nghe lời, và
tương lai của tôi dính líu với những kếhoạch nguy hiểm của cậu tôi như lò than trừ
hỏa, thuyền buồm và trăm ngàn trò ngông cuồng như thế.
Thế là tôi đi học ngay và học nhiều nhất tiếng Latin, truyện liệt thánh, thực vật học
và địa lý. Đi học làm tôi thích trí lắm, bấy giờtôi không hềnghĩ rằng món hàng lạ
hoắc  lại  làm  tôi  mất  cảtổ ấm  cỏn  con  của  tôi  lẫn  ngày  xanh  tươi  đẹp  nhất.  Cũng
không phải chỉ có cái tiếng Latin khỉ gió kia là thủphạm những tai họa lớn ấy. Lẽra
cha tôi dạy tôi thành người nông dân mặc dầu tôi thuộc làu làu sách De Viris bắt đầu
từdòng chữ đầu hay dòng chữcuối. Nhưng cha tôi là người hiểu biết, ông biết rõ tính
con, tính lười biếng bất trịlà trọng tâm của tôi, là thói xấu sốmột. Mỗi lần có cớlà tôi
tránh công tránh việc đểlên núi hay xuống hồhay ra nằm dài ở sườn núi tìm một chỗ
kín để đọc sách mơ màng mà chẳng làm gì cả. Chính vì ngài nghĩ đến nông nỗi ấy mà
sau cùng ông quyết định đểmặc tôi làm gì thì làm.
Nhân dịp này tôi xin nói vài lời vềcha mẹtôi. Mẹ tôi ngày trước đẹp lắm, nhưng vẻ
đẹp ấy nay chỉ còn sót lại một tấm thân ngay ngắn và khoẻmạnh và đôi mắt nhung.
Mẹ tôi người cao lớn, mạnh mẽ, siêng năng và lặng lẽ. Tuy bà cũng thông minh như
cha tôi và còn hơn vềsức lực, nhưng không phải bà điều khiển nội trợ, bà đểcha tôi
có quyền đó. Cha tôi người tầm thước, chân tay mảnh khảnh gần như thanh tú, mặt
hồng hào đầy nếp răn nhỏ, ông có vẻbền gan và mưu mẹo; trên trán, một đường răn
ngắn thẳng góc nếp răn ngang, mỗi lần ông cau mày đường răn tối sầm lại làm cho
HERMANN HESSE
TUỔI TRẺ VÀ CÔ ĐƠN
18
BOOKAHOLI C  CLUB
ông có vẻcáu kỉnh và sầu thảm. Mọi  người cho là ông muốn nhớlại điều gì  quan
trọng mà bực mình vì khó nghĩ ra. Trông ông người ta có thểcó cảm tưởng là một
người ưu tư, nhưng ở đây không ai đểý, vì hầu hết mọi người đều có một vẻbuồn rầu
nhẹnhàng tạo ra bởi cuộc sống cực nhọc và nguy hiểm, họlại sống biệt tích một nơi
khuất nẻo, mùa đông kéo dài nhiều tháng.
Cha mẹ tôi đã di truyền cho tôi những nét chính của tính tình tôi. Mẹtôi truyền lại
cho tôi sựkhôn khéo thực tiễn, sựthuận theo ý trời, tính bình thản ít chuyện trò, cha
tôi truyền cho tôi tính sợphải quyết định, không biết tiêu tiền hợp lý, ông còn truyền
cho nghệthuật uống rượu, biết thưởng rượu ngon và uống thật nhiều. Nhưng biệt tài
ấy chưa phát lộlúc còn tuổi măng sữa. Vềthểchất, tôi có đôi mắt và cái miệng của
cha; vóc dáng, bước đi nặng nềdẻo dai và sức lực dồi dào là của mẹ. Cha tôi và có lẽ
cảgiống nòi nhà tôi đểlại cho tôi một trí thông mình đầy tiểu xảo của dân quê, nhưng
cũng đểlại cho một phong độbuồn rầu và khuynh hướng trầm ngâm sâu thẳm. Số
kiếp tôi là phải tiến thân ở xa quê hương giữa người xa lạ, như vậy nên có chút mềm
mỏng và nhẹnhàng vui vẻ.
Với mớhành lý và một bộquần áo mới, tôi bước chân vào cuộc đời. Đức tính của
cha mẹtruyền lại rất quý giá cho tôi vì từ đấy tôi là người thân lại lập thân. Tuy nhiên
tôi vẫn thiếu một cái gì mà khoa học, kiến trúc và sựgiao thiệp không mang lại cho
tôi. Bây giờcũng như ngày trước, tôi vẫn có thể leo núi, đi bộhay chèo thuyền suốt
trong mười tiếng đồng hồ, nếu cần tôi có thểlấy tay giết chết một người; nhưng còn
nghệthuật sống thì bây giờtôi vẫn thiếu thốn đủmọi cái mà trước kia thiếu thốn. Tôi
sớm làm quen và chỉ biết có ruộng đất, cây cối và súc vật cho nên không phát triển
được xã hội tính, ngay bây giờcũng còn là người làm sao chiêm bao làm vậy, giấc
chiêm bao đem lại bằng chứng kỳlạvề khuynh hướng sống gần thiên nhiên như loại
vật của tôi. Tôi thường nằm mê thấy mình ngủbên bờbiển, mặt là mặt thú thường
thường  là  mặt  con  hải  cẩu,  tôi  rất được yên dạkhi  tỉnh  dậy biết  rõ  mình là  người,
nhưng tôi thường không vui không buồn mà chỉtiếc rẻ.
Theo nền nếp truyền lại, tôi được học bổng ăn học đểtheo các lớp trung học, sau
này  sẽchuyên  vềngôn  ngữhọc.  Không  có  môn  học  nào  vô  ích  và  chán  nản  hơn,
không có môn học nào đối với tôi kém phần hấp dẫn hơn.
Những năm ở nhà trường trôi qua rất mau. Ngoài những buổi nghe giảng và đánh
lộn còn những giờnhớnhà, những giờ mơ mộng tương lai rất táo bạo, những giờkính
cẩn tôn sùng Khoa học. Đôi khi tính lười biếng tựnhiên của tôi ló dạng, đem lại đủ
mọi ưu phiền và hình phạt nhưng rồi lại đến lúc vui mừng khấp khởi khác.
Giáo sư Hy Lạp bảo tôi: “Perter Camenzid, anh là một người khó tính và lập dị, cứ
như vậy sẽ có ngày anh húc đầu vào tường.” Tôi nhìn ông thầy béo phệmắt đeo kính,
tôi nghe thầy nói dông nói dài mà thấy ông thật là thô lỗ.
Giáo sư toán học bảo tôi: “Peter Camenzind, anh có tài siêu thần hoá sự lười biếng,
tôi tiếc rằng không có điểm nào dưới số không đểcho anh. Bài của anh hôm nay chỉ
HERMANN HESSE
TUỔI TRẺ VÀ CÔ ĐƠN
19
BOOKAHOLI C  CLUB
đáng hai điểm rưỡi dưới sốkhông”. Tôi nhìn ông, tôi phàn nàn cho ông vì ông lé mắt,
tôi thấy ông là người đáng ngán.
Giáo sư sửký một hôm bảo tôi:  “Peter Camenzind, anh không phải học trò khá,
nhưng rồi anh cũng trởthành sửgia có khả năng. Anh lười biếng thật, nhưng anh biết
phân biệt cái lớn cái nhỏ.”
Điều ấy đối với tôi không quan trọng là mấy. Tuy nhiên tôi kính trọng các giáo sư;
tôi cho rằng họnắm chắc được khoa học và đối với khoa học tôi có một thứtrọng
vọng mờmịt và sâu xa. Tuy rằng các thầy học đều đồng ý nhau về tính lười biếng của
tôi nhưng tôi cũng học tấn tới và được sắp hạng trên mức trung bình. Nhà trường và
kiến thức không đủ, điều ấy tôi biết lắm, nhưng tôi đểmai sau sẽliệu. Đằng sau những
thứtập tành chuẩn bịvà những trò khỉdạy đời ấy tôi tưởng tượng ra một đời sống tinh
thần thuần tuý, một khoa nghiên cứu sựthật chắc chắn và chân thực. Nhờsựnghiên
cứu ấy tôi có thểbiết được ý nghĩa của bí mật lịch sử, của sự xung đột giữa các dân
tộc, sựmâu thuẫn trong tâm hồn mỗingười.
Tôi còn cảm thấy một nhu cầu mạnh mẽ hơn là khẩn thiết. Tôi cần có một người
bạn.
Ở đây có một người bạn đứng đắn tóc nâu, hơn tôi hai tuổi tên là Gaspard Hauri.
Thái độcửchỉ của anh chắc chắn và bình tĩnh, mắt anh có vẻnghiêm trang và tựtin
như người lớn, ít khi anh trò chuyện với bạn bè. Trong nhiều tháng tôi chỉ nhìn anh
với sựkính nểtột bực, hy vọng rằng anh cũng để ý đến tôi. Tôi ghen với những người
thành thị mà anh chào hỏi và những nhà anh thường lui tới. Nhưng tôi học kém hơn
anh hai lớp, còn anh hẳn là sức học của anh đã hơn trình độlớp anh học. Chưa bao giờ
chúng tôi nói với nhau một tiếng. Thay vào chỗ anh đã có một thằng bạn người ốm o,
hắn chơi với tôi nhưng tôi không bận tâm đến hắn. Hắn ít tuổi hơn tôi, nhút nhát và
đần độn, nhưng có đôi mắt đẹp, nét mặt thanh tú và đau khổ. Ốm o và hơi loắt thoắt,
hắn bị nhiều sự ức hiếp nên chơi với tôi đểtìm sựsựche chởcủa người mạnh mẽvà
uy tín. Chẳng bao lâu hắn bịnh não quá nên phải thôi học. Tôi không nhớhắn, chẳng
bao lâu tôi quên hắn.
Trong lớp tôi có một đứa tóc vàng rất hoạt động. Hắn ta thật mưu mẹo, chơi âm
nhạc, nhái người này người khác và hay pha trò. Tôi không khó nhọc mà thân mật
được với hắn. Tuy hắn cùng tuổi tôi nhưng thằng hềoắt con ấy cũng làm ra vẻmột
người anh che chở. Dầu sao thì tôi cũng có bạn. Tôi đến căn buồng của hắn đọc với
hắn vài cuốn sách, làm hộhắn bài  Hy Lạp và hắn giúp tôi làm toán.  Thỉnh thoảng
chúng tôi đi chơi với nhau, hắn đi cạnh tôi, coi hai người như con gấu với con cầy.
Bao giờcũng chỉcó hắn là ăn nói, bồcủa tôi lại vui vẻ, hoạt bát, chẳng bao giờbị bí
cả, còn tôi, tôi cười đã, tôi sung sướng vì có người bạn vui tính.
Nhưng một buổi trưa tôi đến bất thần gặp oắt miệng ráo hoảnh như anh bán dầu cù
là rong ấy đang biểu diễn cho chúng bạn trong hiên hè một trò vui thích thú. Hắn vừa
bắt chước một giáo sư và tôi nghe thấy hắn la lên: “Thử đoán xem ai!”. Hắn cất cao
HERMANN HESSE
TUỔI TRẺ VÀ CÔ ĐƠN
20
BOOKAHOLI C  CLUB
giọng đọc thơ Homère; hắn làm như hệt tôi vậy; điệu bộbối rối của tôi, tôi đọc run
run, giọng khan khan người đường rừng cả đến tật giật người vì chú ý nhiều quá, tật
chớp mắt, nhắm mắt bên trái. Thật là tức cười, hắn thật không kiêng nểgì tôi mà bắt
chước lại rất thông minh.
Khi hắn đã gấp sách lại và nhận sự tán thưởng tôi tiến lại sau hắn đểbáo thù. Tôi
khống nói được tiếng nàonhưng thểhiện sựphẫn uất, sựxấu hổ, sựgiận dữbằng một
cái tát như trời giáng. Ngay sau đấy tôi nhận được một bài học, giáo sư để ý ngay đến
cái mà sưng và tiếng khóc tấm tức của hắn, hắn lại là học trò cưng của ông:
- Ai đánh trò vậy?
- Camenzind.
- Camenzind! Lại đây, có đúng thế không?
- Dạ phải.
- Tại sao mày đánh nó?
Tôi không trảlời.
- Không cớ gì sao lại đánh nó?
- Không.
Thế là tôi phải phạt nặng, nhưng tôi thưởng thức ý vị đó như một người tử vì đạo vì
biết  mình  vô  tội.  Khốn  thay,  tôi  chẳng  là  người  theo chủ  nghĩa  khắc  kỷ,  chẳng  là
thánh, tôi chỉ là đứa trẻ con bởi vậy chịu phạt rồi tôi thè dài lưỡi ra dọa kẻ thù địch.
Thầy giáo tức giận chạy lại:
- Mày không biết xấu hổ ư? Thế là nghĩa lý gì?
- Nghĩa là thằng ấy là đứa nhơ bẩn tôi khinh bỉ nó. Hơn thế nó còn là một đứa
hèn nhát!
Thếlà tôi chấm dứt tình bạn với thằng hề ấy. Tôi không chơi với ai nữa, suốt trong
mấy năm niên thiếu tôi không có bạn. Tuy rằng sau này quan niệm của tôi vềnhân
tình thếsự có thay đổi, nhưng khi nào nhớlại cái tát ấy tôi vẫn lấy làm khoan khoái vô
cùng. Tôi muốn tin rằng thằng cha tóc vàng ấy không thể quên được.
Năm mười  bảy tuổi tôi  mê mẩn  con gái một  luật sư. Nàng đẹp, tôi lấy làm kiêu
hãnh rằng trong đời tôi chỉ mê những người đẹp, nàng đẹp, rất đẹp. Cô bé này và một
vài cô khác đã làm tôi đau khổthếnào, lúc khác tôi sẽkểchuyện. Tên nàng là Rose
Girtanner và nàng xứng đáng đểcho những người có phong độkhác tôi yêu nàng.
Hồi ấy sinh lực tuổi trẻdồi dào đang khích động chân tay tôi. Tôi đánh lộn lung
tung với bạn học. Tôi lấy làm hãnh diện được là tay đánh vật giỏi nhất, cầu thủgiỏi
nhất, nhưng dù thếlúc nào tôi cũng buồn rầu. Chuyện tình ái không ảnh hưởng mấy
HERMANN HESSE
TUỔI TRẺ VÀ CÔ ĐƠN
21
BOOKAHOLI C  CLUB
tới tâm trạng ấy. Đó chính là nỗi buồn êm ái trước mùa xuân xâm chiếm tâm hồn tôi
mạnh hơn cả, thậm chí tôi thích thú những ý nghĩ buồn nản, bi quan, những ý nghĩ về
sựchết. Dĩ nhiên cũng có người bạn học cho tôi mượn tập thơ của Heine, loại sách giá
phổthông. Không phải là tôi đọc thơ nữa, tôi gửi hết nỗi niềm tâm sự tràn đầy vào
những câu thơ trống rỗng, tôi chia xẻnỗi đau thương, tôi tham dựvào sựsáng tác thi
ca của nghệsĩ, tôi để hết mình vào sựrung cảm trữtình mãnh liệt, thật là mặc sơ mi
cho một con lợn sữa. Cho đến lúc sau tôi đọc Lenau, Schiller, Geothe, Shakespeare,
thếlà bất thần văn chương, con ma mờ ảo ấy, trởthành thần linh lẫm liệt.
Tôi cảm thấy một luồng gió dịu dàng từnhững cuốn sách ấy thổi hơi mát mẻvà
ngon ngọt của một đời sống chưa từng có dưới trần gian nhưng có thật sựvà vẫn theo
vận mệnh của nó trào lên thành đợt sống trong trái tim tôi. Nhân vật tiểu thuyết của
Geothe và Shakespeare bắt đầu lui tới ngăn sách trong căn phòng áp mái của tôi, bấy
nay chỉ có tiếng chuông nhà thờgần đấy và tiếng cò gõ mỏtrong tổngay cạnh. Tôi ý
thức được cái gì là thiêng liêng, cái gì là lố lăng trong kiếp sống của mọi người: tình
người đau khổvà uất ức, thật bí hiểm, lịch sử loài người thật sâu sắc và thâm trầm, tư
tưởng của con người như là một phép nhiệm mầu biến đổi cảnh đời gang tấc phàm
nhân, sự suy tưởng dựa vào tri thức nâng cao kiếp sống mong manh lên cõi khẩn yếu
và tuyệt đối. Ngó đầu ra ngoài khung cửa hẹp tôi thấy mặt trời chiếu sáng trên nóc nhà
và dưới phốnhỏ, tôi ngạc nhiên nghe tiếng ồn ào đời sống cần lao khẽvọng lên; trong
sựcô tịch, sựbí hiểm, căn phòng cheo leo được hân hạnh tiếpđón các danh nhân siêu
việt, tôi cảm thấy như mình sống trong bầu không khí một truyện thần tiên kỳlạ. Dần
dần tôi càng đọc sách càng thấy mái nhà và phố xá tưng bừng nhịp sống hàng ngày trở
nên xa lạkỳdị, tôi càng thấy trong người tôi dâng lên một cảmtưởng e dè và thắc
mắc, hầu như là một người có ảo giác, cuộc đời mởrộng dưới mắt tôi hầu như vẫn đợi
tôi lượm lấy những kho tàng quý giá, đợi tôi vén tấm màn vô thường và thô lậu, đợi
tôi cứu vãn khỏi sựhuỷdiệt và ghi vào vĩnh cửu những hình ảnh bộc lộ dưới thần lực
của thi ca.
Tôi bắt đầu làm thơ, cũng hơi tựthẹn; dần dần tôi viết đặc mất cuốn vở nào thơ, nào
lời ghi, nào truyện kểngắn. Những tác phẩm ấy không còn, hẳn là chúng vô giá trị,
nhưng chúng đã làm tim tôi đập rộn ràng, đã đem lại cho tôi niềm vui kín đáo. Mãi
sau này tôi mới có óc phê bình và tựkiểm soát đến niên học cưối cùng ở trường trung
học tôi mới qua cơn thất vọng đầu tiên không thể tránh được. Tôi bắt đầu thanh toán
những bài thơ tập làm và nghi ngờ văn của mình thì tựnhiên kiếm được mấy cuốn
sách của Gottfried Keller. Tôi đọc luôn hai ba lượt. Bấy giờmới chợt nhật ra rằng
những mơ mộng của tôi còn non nớt và ởxa nghệthuật chân thực; tôi vội vàng đốt hết
cả thơ lẫn truyện ngắn, sau tôi chỉnhìn đời với con mắt thực tếvà bi quan; thái độcủa
người khổsở, bứt rứt.
HERMANN HESSE
TUỔI TRẺ VÀ CÔ ĐƠN
22
BOOKAHOLI C  CLUB
2
Đối với ái tình thì suốt đời tôi còn là đứa trẻ. Ở quê hương tôi, tình yêu phụnữvẫn
là tâm tình cao trọng và trong sạch, ngọn lửa tình thoát tựtrái tim rung cảm và bốc
thẳng lên cao trong khi hai tay kính cẩnđưa lên trời xanh biếc. Theo truyền thống của
mẹ, và cũng theo tiếng nói âm thầm của tim tôi, tôi trọng vọng đàn bà, bất cứai, nếu
họ đẹp và bí hiểm, vượt hẳn chúng ta vì bẩm sinh có cái gì đẹp đẽvà nhất trí, có vẻ
thiêng liêng, họ như ngôi sao trên trời hay đỉnh núi xanh lam, xa chúng ta và hầu như
gần Thượng Đế hơn. Cũng như cuộc đời khắc nghiệt không phải vì ta quên rắc hạt
tiêu vào, tình yêu đã đem lại cho cuộc đời tôi đau khổcũng như êm dịu. Đàn bà vẫn
đứng trên bệcao của họ nhưng đối với tôi, địa vị ông thầy đạo kính cẩn tôn thờdễ
biến thành địa vịanh si ngốc bịnhục mạ nom đáng tức cười một cách đau xót.
Gần như ngày nào đi ăn sáng tôi cũng gặp Rose Girtanner. Một cô gái mười bảy
tuổi người óng ả cân đối. Khuôn mặt mảnh mai, da nâu tươi tắn đẹp thanh nhã, phản
ánh một đời sống nội tâm thanh lịch, vẫn một nét chung ấy còn phản phất trên mặt bà
thân mẫu, hơn nữa, nét chung của bà và cụcủa nàng. Giòng họ lâu đời này thuộc về
xã hội thượng lưu, từthếhệnọsang thếhệ kia đều là những trang phụnữý nhị và
thanh lịch, tươi tắn, cao quý, đẹp vẹn toàn. Chúng tôi có bức chân dung một người con
gái giòng họFugger do một hoạsĩ vô danh vẽtừthếkỷXVI; thật là một bức ảnh xinh
đẹp nhất mà tôi được thấy. Đàn bà trong họGirtanner thuộc vềloại đó, Rosecũng thế.
Dĩ nhiên, thời ấy tôi chưa hiểu được những điều nói trên đây. Tôi chỉbiết ngắm
nàng, ngắm vẻ người bình tĩnh và thanh lịch của nàng cà tôi nhận thấy vẻcao quý
trong cửchỉgiản dịcủa nàng. Đến tối, giữa chỗmờ ảo, tôi ngồi suy nghĩ hoài cho đến
lúc thấy người nàng, khuôn mặt nàng hiện ra sáng sủa, tâm hồn con trẻcủa tôi rung
động một cách dịu dàng kỳ ảo. Nhưng những phút vui sướng đó chẳng bao lâu mất hết
tính chất tinh thần, và tôi phải qua những phút đau khổcay chua. Bất thần tôi có cảm
tưởng là nàng xa lạhẳn với tôi, không quen biết tôi, không hỏi han gì đến tôi, khuôn
mặt xinh đẹp trong mơ mộng chỉ là cái gì đánh cắp của con người thượng thặng ấy.
Và đúng lúc tôi cảm thấy điều ấy một cách mạnh mẻ và đau đớn nhất, tôi cũng trông
thấy hìnhảnh nàng sống động và có hơi thởthực sự ở trước mắt trong vài giây, một
luồng rung cảm nóng bừng và đen tối ùa vào trái tim làm cho những mạch máu xa xôi
nhất trong người tôi phải đau đớn kỳdị.
Có ngày, tôi đang ngồi trong lớp hay đang đánh lộn rất hăng, đợt sóng rung cảm ấy
bỗng nổi lên. Tôi nhắm mắt lại, buông thõng hai tay, cảm thấy như mình trôi tuột vào
một vực thẳm nóng ran cho đến lúc tiếng la của giáo sư hay cái đấm của thằng bạn
đánh thức tôi dậy. Tôi tránh ra ngoài cuộc đời, tôi trú ẩn vào thiên nhiên, trong cơn
mơ mộng kỳdị tôi đưa hai mắt bỡngỡnhìn đời. Bất thần tôi lý hội được như một mạc
HERMANN HESSE
TUỔI TRẺ VÀ CÔ ĐƠN
23
BOOKAHOLI C  CLUB
khải vẻ đẹp và mầu sắc của thế gian, hào quang và thiên khí luân lưu trong lòng sự
vật, giòng sông xanh, mái nhà đỏ, rặng núi lam. Nhưng vẻ đẹp ấy không làm tôi khuây
khoả, tôi chỉ thưởng thức trong nỗi buồn êm ả. Vạn vật càng đẹp vạn vật càng xa lạ
với  tôi,  tôi  không  dựphần  vào,  tôi  chỉ đứng ởngoài.  Và  ý  nghĩ  âu  sầu  của  tôi  lại
quanh  quẩn  trởlại  với  Rose;  nếu  tôi  chết  lúc  này  hẳn  nàng  không  biết,  nàng  cũng
chẳng hỏi thăm cho biết, chẳng lấy làm buồn.
Tuy thế nhưng tôi không tìm cách cho nàng chú ý đến tôi. Tôi những muốn tặng
nàng cái gì đó thật phi thường mà không đểnàng biết ai tặng.
Rồi  quảnhiên  tôi  làm nhiều  thứchỉ vì  nàng.  Nhân  dịp  được  nghỉ vài ngày, nhà
trường cho phép tôi về thăm nhà. Ở nhà tôi làm đủmọi chiến công oanh liệt đểtỏlòng
yêu mến Rose. Tôi leo lên một ngọn núi thật hiểm trở, chọn phía nào khó leo nhất. Tôi
bơi thuyền dưới hồ, vượt những chặng đường thật xa trong một thời gian kỷlục. Sau
mỗi chiến công như vậy tôi trởvềnhà mệt nhoài, rám nắng và đói như cào, nhưng tôi
nghĩ rằng còn phải nhịn ăn uống cho đến tối. Tất cảchỉ vì Rose Girtanner. Tôi khắc
tên nàng và lời tán tụng nàng vào những núi đá thật xa và những hốc đá kín đáo chưa
ai đặt chân đến.
Trong  những  dịp ấy tuổi  trẻcủa  tôi  có  cơ  hội  bù  lại  những  ngày sống  mòn  mỏi
trong lớp học. Vai tôi rộng ra, mặt và cổtôi bắt nắng, các bắp thịt tôi căng phồng.
Trước ngày nghỉ cuối cùng tôi cố công đi kiếm hoa đểtặng người tình. Tôi đã đểý
thấy ởnhững triền núi(
1
) hay đi qua, có những dải đất hẹp mọc hoa edelweiss, những
thứcây ốm o, có ánh bạc đó lại không hương và không lộng lẫy, tôi cho là không có
hồn và kém vẻ đẹp. Trái lại tôi biết có mấy bụi hồng núi Alpes ở dưới một cái vực
sâu, hồng này ra hoa rất chậm và khó hái điều đó làm tôi càng ham. Phải hái cho kỳ
được. Tuổi trẻvà tình yêu không có cái gì là làm không được, sau cùng tôi đi tới đích,
hai tay xây xát, bắp vếrụng rời. Trong tình trạng nguy hiểm ấy tôi không thểkêu lên
vì sung sướng, nhưng trong tim tôi đầy hoan lạc có tiếng hát vang, tôi cẩn thận ngắt
những cành hoa rất rắn, cầm ở tay. Đến lúc trởvềphải ngậm hoa trên miệng và bò
giật lùi. Chỉ có Trời mới biết đứa trẻ táo gan làm cách nào đểxuống dưới chân mỏm
đá được yên lành. Khắp vùng núi đã hết mùa hồng từlâu, tôi cầm trong tay bó hoa
cuối cùng trong năm này, nụ cười hé mở.
Ngày hôm qua, trong suốt năm giờ đi đường tôi phải cầm lăm lăm ởtay. Mới đầu
tim tôi đập mạnh, mong mỏi chóng đến tỉnh gặp người đẹp, nhưng càng đi xa núi tình
cố hương càng kéo tôi vềnhà. Chuyến đi xe hoả ấy tôi nhớmãi! Ngọn Sennalpstock
đã khuất từlâu, bây giờ đến lượt những ngọn khác lần lượt đã khuất phía sau; mỗi
ngọn lìa khỏi trái tim tôi đểlại một cảm giác đau đớn. Núi non quen thuộc khuất hết,
bây giờlà một đồng bằng mênh mông xanh rờn. Chuyến đi thứnhất của tôi không để
ý đến những sựkiện này. Nhưng lần này tôi xao xuyến buồn rầu như thểbị bắt buộc
(
1
) Một thứhoa chỉmọc trên cao 2000 thước, trên núi Alpes và Pyrénéess, người Pháp gọi là pied de lion.
HERMANN HESSE
TUỔI TRẺ VÀ CÔ ĐƠN
24
BOOKAHOLI C  CLUB
phải đến sống ởnhững nơi bình địa, không bao giờ được về ởnúi, mất quyền sống ở
quê hương. Đồng thời trước mặt tôi hiện ra khuôn mặt mảnh mai của Rose Girtanner,
thanh lịch nhưng xa lạ, lạnh lùng, không đểý gì đến tôi đến nỗi tôi nghẹt thởvì khổsở
đau đớn. Trước khung cửa toa tàu vun vút đưa qua nào làng mạc vui tươi sạch sẽvới
tháp cao, chòi trắng, nào dân cư kẻ ra người vào, nói cười, hút thuốc, chào hỏi nhau,
bông đùa với nhau, họ đều là người đồng ruộng cửchỉnhẹnhõm, ăn nói hoạt bát, tính
tình hoà nhã, còn tôi, người nặng nềmiền núi, tôi sống với họ, khăng khăng giữlấy
cục lầm lì, buồn so. Tôi có cảm tưởng từ đây phải bỏnúi rừng mà không bao giờvui
vẻ, khéo léo, thư thái, tựchủ như họ được. Những người như thếsẽchếnhạo tôi, Rose
Girtanner sẽlấy một người như thế; tôi luôn luôn gặp những người như thế ngăn bước
đường đi hay lấn tôi từng bước.
Tôi trởlại tỉnh thành với ý nghĩ ấy. Vừa chào hỏi xong, tôi vội bước lên gác thượng
mở rương ra lấy một tờgiấy lớn. Tờgiấy là giấy bồi đem bọc hoa hồng xứAlpes tôi
mang sẵn một sợi dây gai từ nhà đi đểcột, nom gói đồkhông có vẻquà tặng người
yêu chút nào. Tôi trịnh trọng mang gói hoa đến chỗ cư ngụcủa luật sựGirtanner, thừa
lúc thuận tiện tôi thấy cửa mởliền bước vào, liếc nhìn phòng ngoài lờmờ ánh đèn rồi
đặt gói giấy chẳng ra hình thù gì lên chiếc cầu thang rộng trong cái dinh thựquý tộc
ấy.
Không ai trông thấy tôi cảmà tôi cũng chẳng biết Rose có dịp trông thấy quà tặng
hay không. Nhưng tôi đã leo lên sườn hốc đá, đã liều mạng đểlấy bó hoa hồng đem
đặt lên thềm nhà này. Trong câu chuyện ấy có cái gì êm dịu, u buồn lẫn vui vẻ, có cái
gì thú vị làm tôi sung sướng đến ngày nay vẫn còn cảm thấy. Chỉnhững phút Thượng
Đếbỏtôi, tôi mới hầu như cảm thấy câu chuyện hoa hồng của tôi cũng như tất cảcác
chuyện tình khác của tôi đều là chuyện ngớngẩn.
Mối tình đầu của tôi không bao giờcó kết quả. Nó tắt nghỉ trong sự mơ hồkhông
ngã ngũ ra sao khi tuổi trẻ tôi trôi đi, và sau này, mỗi khi tôi yêu ai, nó trởlại đi bên
cạnh sựmê say mới như một người chị bí mật. Tôi vẫn không thể tưởng tượng được
người nào cao quý hơn, trong trắng hơn, xinh đẹp hơn người con gái quý tộc có đôi
mắt lặng lẽ ấy. Nhiều năm sau khi tôi đi thăm một cuộc triển lãm lịch sử ởMunich,
khi tôi nhìn thấy bức chân dung người con gái họFugger, vô danh, bí hiểm và duyên
dáng, tôi có cảm tương như tất cảtuổi trẻcủa tôi hiện ra trước mắt và đứng nhìn tôi.
Tuy nhiên tôi cũng thay da đổi thịt, dần dần tôi cũng trở thành người thanh niên.
Trông bức ảnh chụp hồi ấy tôi là một chàng trai xứ quê người xương xẩu, to lớn, ăn
bận kiểu học sinh lôi thôi, hai mắt lờ đờ, chân tay một anh bị thịt chưa lớn đẫy con.
Chỉ có cái đầu là sớm thành hình dáng nhất định. Tôi ngạc nhiên thấy mình mất hết
dáng dấp trẻcon, tôi chờ đợi sống cuộc đời sinh viên mà tôi đã lờmờnếm trước niềm
vui.
Tôi sẽtheo học trường Đại Học Jurich nếu sựhọc vấn của tôi có kết quảmỹmãn,
những người đỡ đầu cho tôi cũng hứa rằng có thể cho đi du lịch đểnghiên cứu việc
HERMANN HESSE
TUỔI TRẺ VÀ CÔ ĐƠN
25
BOOKAHOLI C  CLUB
học. Trước mắt tôi đã hiện ra một bức tranh cổ điển: một vườn cây u nhã xanh tươi
với những tượng bán thân Homère và Platon, tôi ngồi cắm cúi xuống những cuốn sách
lớn, tứbềsáng sủa, nhìn ra xa thấy thành thị, núi hồ, những cảnh ngoạn mục.
Tôi đã bớt mơ mộng nhưng tôi hăng hái hơn và tôi hớn hởvì hạnh phúc tương lai,
yên chí rằng mình đáng được hưởng lắm.
Những  năm  cuối  niên  học,  tôi  rất  ham  học  tiếng  Ý,  lần  đầu  tiên  tôi  đọc  những
truyện ngắn của các nhà văn cổvà tựhứa sẽ đọc nhiều hơn và nghiên cứu cẩn thận
hơn ngoài giờhọc môn chính khi đến Jurich. Rồi đến ngày tôi từgiã thầy học và chủ
trọ, xếp quần áo vào rương lấy đinh đóng thật chặt, tôi buồn nhẹ nhàng đi qua trước
cửa nhà Rose từgiã.
Những kỳnghỉhè kếtiếp cho tôi nếm trước vị chua xót của cuộc đời và chẳng bao
lâu chúng đã phũ phàng cất cánh bay bổng mơ mộng của tôi. Trước hết là tin mẹtôi
lâm bệnh. Bà nằm liệt giường không nói năng gì và lạnh lùng cảvới tôi. Tôi không có
khuynh hướng bi thảm hoá việc đời, nhưng tôi rất hảo tâm vì ở đây không ai thông
cảm với niềm vui và lòng kiêu hãnh tuổi hoa niên của tôi. Kế đấy cha tôi cho biết rằng
nếu tôi muốn theo đại học thì cha tôi không phản đối, nhưng ông không đủkhả năng
nuôi tôi ăn học. Nếu sốhọc bổng của tôi không đủthì tôi phải đi làm kiếm thêm tiền.
Bằng tuổi tôi cha tôi đã phải tựtúc từlâu.
Bây giờkhông còn thì giờ leo núi, bơi thuyền và chạy rong miền quê nữa, tôi phải
tham gia vào việc nhà, việc đồng áng, nửa ngày được rỗi rãi tôi chẳng thiết gì nữa, đọc
sách tôi cũng không ham. Tôi phẫn nộvà ủdột vì công việc sinh nhai đòi hỏi nhiều
quá, nó ngốn hết sinh lực và hăng hái của tôi. Vả chăng cha tôi khi khỏi bận tâm đến
tiền nong lại theo tính bẩm sinh tỏra gắt gỏng và ít nói tuy ông đối xửvới tôi không
có gì làm tôi phải thởthan, dầu sao thì ởnhà tôi cũng không lấy gì làm vui thú. Tôi
cũng bối rối và khổtâm khi nhận thấy học vấn và sách vởcủa tôi vừa làm ông kính nể
lẫn khinh bỉ tuy ông không để lộcho biết. Tôi cũng hay nghĩ đến Rose và tôi lại đau
xót  vì  tính  quê  mùa  của  tôi  bất  lực  không  bao  giờthích ứng  được  với  “thiên  hạ”.
Trong nhiều ngày tôi đã phải tựhỏi chẳng thà tôi ởlỳ đây còn hơn, chẳng thà gác bỏ
tiếng Latin và hy vọng tương lai đểsống mòn mỏi ởxó làng trong cuộc đời tối tăm,
cực nhọc và gò bó. Tôi đi la cà chỗnày chỗkhác, lòng bối rối và buồn nản và cũng
không tìm được chút an ủi hay thư thái bên giường bệnh của mẹtôi. Hàng cây xum
xuê mà tôi mơ mộng thấy bên tượng Homère bây giờchỉcòn có vẻnhạo báng, tôi xua
đuổi nó với tất cảsựgiận dữ căm hờn. Ngày tháng dài dằng dặc chịu không nổi, hầu
như tất cảtuổi thanh xuân của tôi sẽtiêu tan trong sựthất vọng đau đớn, mình không
thểthoảhiệp với mình như vậy.
Nếu ngày xưa tôi kinh ngạc và phẫn nộvì cuộc đời tiêu huỷtoàn vẹn giấc mộng
hạnh phúc của tôi nhanh chóng như vậy, thì ngày nay tôi cũng lấy làm lạrằng tôi có
thểchếngựmau chóng và mạnh dạn những mối lo hiện tại. Mới đầu đời sống cho tôi
biết bộmặt tối sầm thường nhật của nó, bây giờ tôi đã hiểu đời; cuộc đời xuất hiện
HERMANN HESSE
TUỔI TRẺ VÀ CÔ ĐƠN
26
BOOKAHOLI C  CLUB
dưới mắt tôi với vẻsâu sắc vĩnh tồn của nó, nó đem lại cho tuổi trẻcủa tôi những kinh
nghiệm giản dị nhưng đầy ý nghĩa.
Một buổi sáng tinh sương ngày hè nóng nực, tôi nằm trong giường thấy khát nước
bèn trỗi dậy đểxuống bếp tìm gầu nước lạnh vẫn để ở đấy. Khi đi qua phòng cha mẹ
tôi, tôi giật mình vì mẹtôi rên những tiếng khác thường. Tôi đến bên giường mắt bà
đã dại không thấy tôi, bà cũng không trảlời tôi, bà vẫn tiếp tục rên la những tiếng
ngắn và rối loạn, hai mi mắt luôn luôn chớp nhoàng nhoàng, mặt nhợt nhạt và xám
xanh. Tôi không đến nỗi kinh hoàng tuy vẫn lo lắng. Bấy giờtôi mới nhận thấy bà để
hai tay buông xuôi trên nệm, cứng ngắc như hai chị em xinh đôi nằm ngủ. Hai bàn tay
ấy báo  cho tôi biết mẹtôi sắp chết, hai bàn tay kiệt lực không cử động nữa, người
sống không bao giờ hai tay như vậy. Tôi quên cảkhát, tôi quỳxuống đặt tay lên trán
mẹ, nhìn mắt mẹ. Bà nhìn tôi, vẻyên tĩnh không tỏ chút đau đớn nhưng hình như sắp
tắt nghỉ. Tôi không nghĩ đến việc đánh thức cha tôi dậy, cha tôi ngủbên cạnh, thở như
sấm. Tôi quỳ như vậy trong hai tiếng đồng hồnhìn mẹ tôi qua đời. Mẹtôi chấp nhận
cái chết một cách lặng lẽ, can đảm và nghiêm trang, bản tính của bà như vậy, đó là
tấm gương tốt cho tôi.
Ánh sáng bàn ngày dần tràn vào căn phòng yên lặng; nhà tôi và làng xóm còn ngủ
yên; tôi được rảnh rang đưa linh hồn người chết lâng lâng lướt trên nhà cửa, thôn xóm,
hồ ao, đỉnh núi tuyết phủ, trong cảnh tự do băng giá của trời trong ban mai. Tôi ít đau
đớn vì lòng tôi tràn ngập kinh ngạc và tôn kính khi được trông thấy diễn ra sựbí mật
vĩ đại, kiếp sống trần gian kết liễu với một cái rùng mình nhẹnhàng. Sự can đảm và
sựnhẫn nại của người chết, thật là cao đẹp, vầng hào quang chói lọi và thanh tĩnh
quanh mình mẹtôi toảchiếu một tia sáng rọi vào trái tim mát lạnh. Tôi không nghĩ
đến điều gì khác như cha tôi nghĩ, không có ông Cha giải tội nào ởbên, không có
phép rửa tội và kinh kệtiễn đưa một linh hồn từbiệt Trần gian. Tôi chỉ thấy rõ một
giòng vĩnh cửu lướt qua như một luồng gió trong ánh sáng mờ căn phòng nhỏthấu
vào tâm hồn tôi và kết hợp với tâm hồn tôi.
Đến lúc cuối cùng, tia sống trong mắt mẹ tôi đã tắt, lần thứnhất tôi hôn miệng lạnh
lẽo và tàn úa của mẹtôi. Tiếp xúc với sựlạnh lẽo ấy, bất thần tôi rùng mình, tôi ngồi
xuống bên giường, hai giọt nước mắt ngại ngùng kếtiếp nhau chảy chậm chạp xuống
má, cằm và hai bàn tay.
Một lát sau cha tôi tỉnh dậy thấy tôi ngồi đấy giọng tôi còn ngái ngủ, ông hỏi tôi có
chuyện gì đấy? Tôi muốn trảlời nhưng nói không lên tiếng; tôi ra khỏi phòng, trởvề
phòng mình thong thảmặc áo như trong cơn mê ngủkhông biết mình làm gì. Sau cha
tôi cũng chạy vào:
“Mẹcon mất rồi, cón có biết không?”
Tôi gật đầu.
HERMANN HESSE
TUỔI TRẺ VÀ CÔ ĐƠN
27
BOOKAHOLI C  CLUB
“Sao mày không  đánh thức tao? Không có cha đến rửa tội…” Ông chửi thềmột
tiếng lớn.
Tôi thấy đau nhói trong đầu như có một mạch máu vỡtung. Tôi tiến lại, lấy hai tay
nắm chặt cha tôi và nhìn vào tận mắt ông – bên cạnh tôi, coi ông không khác hơn đứa
trẻlà bao. Tôi không thểnói nên lời, nhưng cha tôi yên lặng, người rất xao xuyến, khi
hai cha con cùng đến bên mẹtôi, ông cũng hiểu thấm thía mãnh lực của cái chết, ông
trởnên trịnh trọng khác thường. Sau cùng ông cúi xuống gần người quá cốvà la khóc
nhỏnhẹ nhưmột đứa trẻ, gần như một con chim. Tôi đi báo tin cho hàng xóm biết, họ
nghe tôi nói, không hỏi han gì, đưa tay ra bắt tay tôi và hứa sẽsang giúp việc vì trong
nhà thiếu bà nội trợ. Một người nhận lãnh việc đi mời ông Cha, khi tôi về nhà đã thấy
một cô láng giềng vào chuồng coi giùm bò.
Ông Cha đến, hầu hết đàn bà trong xóm đều có mặt; mọi việc được xếp đặt chu đáo
theo tục lệtrong làng; chúng tôi cũng không phải bận tâm tới quan quách; và lần thứ
nhất  tôi  nhận  thấy  mình  rất  có  phước  được  sống  giữa  nhữngngười  thân,  giữa  một
cộng đồng có thểtin cậy được. Ngày hôm sau tôi còn dịp để nghĩ nhiều vềtình thân
quyến,
Khi cái quan tài đã hạhuyệt, phép lành đã ban, người đưa đám giải tán, nét mặt
trầm buồn, khi những chiếc mũ lông, những chiếc mũ cao chóp – kểcảmũ của cha tôi
–đã cất vào hộp trong tủ, cha tôi phải một dạo suy nhược. Ông trởnên bần thần, ông
tựthán cho mình, ông kểcho tôi nghe sự đau khổcủa ông bằng những công thức kỳ
dị, phần nhiều rút ởThánh kinh. Bây giờmẹ tôi đã qua đời mà con lại sắp sửa đi xa!
Ông nói mãi không chán, tôi nghe mà phát sợsắp đến lúc phải hứa với ông là ởlại
nhà.
Giữa lúc tôi mới mởmiệng định trảlời thì trong người tôi thoáng qua một cái gì kỳ
lạ. Trong một giây, những điều tôi đã nghĩ đến hồi còn thơ ấu, những điều tôi mong
mỏi  thật  mãnh  liệt  bỗng  xuất  hiện  như  đọng  lại  thành  một ảo  giác.  Tôi  trông  thấy
những công việc vĩ đại đang chờ đợi tôi biết bao sách sẽ đọc, biết bao sách sẽviết. Tôi
nghe thấy tiếng bão thổi ầm ầm, tôi nhìn thấy xa xa mặt hồvà ven hồsáng lạn dưới
ánh nắng trời Nam. Tôi trông thấy lướt qua những người mặt mũi tuấn tú lộvẻthông
thái hiền triết, những phụnữ xinh đẹp và thanh lịch, tôi trông thấy đường dài xa tắp
đèo thông qua núi Alpes, tàu hoảchạy khắp nơi; mọi cảnh đều diễn ra cùng một lúc,
nhưng vật nào vật nấy hiện ra riêng rẽ, rõ mồn một; đằng sau những cảnh trí ấy còn
chân trời xa xa sáng sủa điểm mấy đám mây bay nhẹnhàng. Học hỏi, sáng tác, suy tư
và du lịch; cuộc sống đầy đủxuất hiện thành một ảo giác lướt qua chói lọi trước mắt
tôi, lại một lần nữa, cũng như lúc thơ, có cái gì trong tôi sùng sục âm thầm thúc đẩy
tôi tới những chân trời rộng rãi của giang san vô tận, không thể cưỡng được.
Tôi yên lặng đểcha tôi nói, chỉ lắc đầu và đợi cho ông qua lúc xúc động. Mãi đến
chiều ông mới nguôi lòng. Tôi bèn nói cho cha biết tôi nhất quyết theo học đểsau này
có chỗ đứng trong thếgiới văn học, nhưng không xin cha cấp dưỡng tiền nong. Ông
HERMANN HESSE
TUỔI TRẺ VÀ CÔ ĐƠN
28
BOOKAHOLI C  CLUB
không tìm cách ép buộc gì tôi, chỉlắc đầu ra vẻkinh dị. Ông hiểu rằng kểtừngày hôm
nay tôi đi con đường riêng biệt của tôi, chẳng bao lâu sẽchẳng liên lạc gì với đời sống
của ông nữa. Lát sau, khi ngồi viết, tôi nhớlại ngày hôm ấy, tôi thấy cha tôi ngồi gần
cửa sổ, nom y như ban chiều. Khuôn mặt người nông dân tinh khôn, nét rất đậm, đặt
trên cái cổmảnh dẻ, yên không cử động, mái tóc ngắn đã hoa râm, trên khuôn mặt
khắc nghiệt và rắn rỏi ấy phảng phất sựu buồn của tuổi già đang xâm lấn thời kỳtráng
niên.
Những  ngày  sống  dưới  mái  nhà  với  cha  tôi  còn đểlại  một  kỷniệm  nhỏ nhưng
không phải là không quan trọng. Vài tuần trước khi ra đi, một buổi tối cha tôi đội mũ
và đưa tay cầm nắm đấm cửa. Tôi hỏi: “Bố đi đâu đấy?”. “Mày cũng biết à? Mày có
thểnói cho tao biết nếu không có gì trởngại”. Rồi cha tôi cười và nói lớn: “Mày đi
với tao cũng được, mày không còn bé dại gì nữa.” Thếlà tôi theo cha ra tửu quán.
Trong quán có vài người dân quê ngồi quanh một vò rượu nho xứ Hallau, hai người
đánh xe ngoại quốc uống rượu mạnh, một đám thanh niên đánh bài cười nói ồn ào.
Tôi cũng có thói quen thỉnh thoảng uống một  ly rượu nho, nhưng đây là lần thứ
nhất tôi bước vào một quán cà phê. Tôi nghe người ta nói cha tôi là một tay tửu lượng
rất cao. Ông uống nhiều và vẫn tỉnh táo, vì thếmà trong nhà túng bấn liên miên tuy
ông không chểnh mảng quá đáng. Tôi nhận thấy chủ quán và khách đều có vẻkính nể
ông. Ông gọi một lít rượu nho Thụy Sĩ bảo tôi rót ra ly và dạy tôi cách rót rượu. Phải
đểthấp bình mà rót, sau đưa tay lên kéo giòng nước ra thật dài, rồi lại hạbình xuống
thật thấp.  Rồi  ông nói đến  các thứ rượu ông biết  và vẫn quen dùng vào  những  dịp
hiếm hoi, thí dụ như khi ông lên tỉnh hay sang xứlạ. Ông ra giọng nghiêm trang mà
xác định rượu Valentine rất ngon, thứ rượu đỏsậm mà ông biết phân biệt ba thứ. Sau
ông hạgiọng kín đáo để người nghe phải tin, nói đến một vài thứ rượu đóng chai của
miền Vaud. Và sau cùng ông nói thật nhỏ như người kểchuyện cổtích, khen ngợi
rượu Neuchâtel. Thứ rượu đó đổ ra ly nom như một ngôi sao đựng trong ly, và ông
dấp ướt ngón tay vẽngôi sao ra bàn. Sau cùng ông ức đoán tầm phơ tầmphèo hương
vị rượu xâm banh, ông chưa được uống thửbao giờ, ông tưởng rằng một chai có thể
làm cho hai người say sưa như hai con lừa cái.
Nói chán rồi ông yên lặng nghỉ ngơi và đốt ống điếu. Bấy giờông mới nhận thấy tôi
không có gì hút, ông cho tôi hai hào để mua vài điều xì gà. Rồi hai cha con ngồi đối
diện nhau, thởkhói vào mặt nhau uống lai rai hết lít rượu thứnhất, Rượu Vaud sắc
vàng uống hơi the hợp giọng tôi lắm. Dần dần mấy người nông dân bên cạnh góp vào
vài câu, họhắng giọng lần lượt đến ngồi bên cạnh chúng tôi. Rồi mọi người chú ý đến
lời nói của tôi, hẳn là họ chưa quên tài leo núi của tôi. Người ta kểlại đủmọi chuyện
leo núi và té ngã, kểra cũng khó tin như thần thoại hoang đường, người bắt bẻchống
chế. Bấy giờ chúng tôi đã uống hết hai lít, máu nóng xông lên đầu tôi. Trái với bản
tánh thường nhật, tôi bắt đầu ba hoa nhiều chuyện và nói đến chuyện leo lên mỏm đá
Sennalptock rất táo tợn của tôi đểhái hoa hồng tặng Rose Girtanner. Họkhông tin, tôi
cãi lại, họphì cười làm tôi nổi nóng. Tôi thách người nào ngờvực hãy ra vật lộn với
HERMANN HESSE
TUỔI TRẺ VÀ CÔ ĐƠN
29
BOOKAHOLI C  CLUB
tôi và nói cho họhiểu rằng nếu cần tôi sẽ đương đầu với cảbọn. Đến đấy, một ông già
người đã còng queo mang một cái nậm sành lớn đặt trên bàn.
Ông cả cười mà rằng: “Tôi bảo anh này, nếu quảanh giỏi như vậy anh hãy đánh vỡ
tan cái nậm sành này coi. Tôi sẽmất cho anh tiền rượu mà nậm có thểchứa được. Nếu
anh không làm được thì anh phải trảtiền rượu”.
Cha tôi đồng ý ngay. Tôi bèn đứng dậy, lấy khăn bọc vào và đấm mạnh vào bình.
Hai quả đầu không có kết quả. Đến lần thứba bình bểtung. Cha tôi vui vẻquá la lên:
“Trảtiền đi!” Ông già có vẻnghe lời: “Được rồi, tôi sẽtrả, bình đựng bao nhiêu tôi sẽ
trả. Kểra nó chẳng còn chứa được mấy hột”. Quảvậy, bình vỡchỉ chứa chưa được
một cốc vại, còn tôi đã đau tay còn bịmắc lỡm. Cảcha tôi cũng cười tôi nữa.
Tôi vội la lên “Ừthì ta cho mi được cuộc!”. Tôi rót rượu vào một mảnh bình vỡ,
cầm  hắt  vào  mặt  lão.  Lần  này  thì  chúng  tôi được  lợi  thế,  mọi  người  đứng  vềphía
chúng tôi.
Người ta còn nghĩ ra nhiều trò hềkiểu ấy, sau đấy cha tôi mới kéo tôi về. Hai cha
con đều bốc nóng, càu nhàu, chúng tôi làm om sòm trong căn phòng mới đây ba tuần
lễcòn đểchiếc quan tài  mẹtôi.  Tôi ngủ say như chết, ngày hôm sau  người tôi bải
hoải, trí tôi rối loạn. Cha tôi chếgiễu tôi. Ông vẫn khoẻkhoắn và vui tươi, chỗ hơn
người ấy làm ông sung sướng rõ rệt. Còn tôi, tôi thềrằng từnay không uống rượu nữa
và tôi sốt ruột đợi ngày khởi hành.
Ngày khởi hành đến, tôi lên đường, nhưng tôi không giữlời thề. Từ đấy tôi làm
quen với rượu vàng xứ Vaud, rượu đỏsậm xứ Valentine, rượu óng ánh như sao xứ
Neuenburg và nhiều rượu nữa, rượu trởthành bầu bạn của tôi.
HERMANN HESSE
TUỔI TRẺ VÀ CÔ ĐƠN
30
BOOKAHOLI C  CLUB
3
Thoát khỏi bầu không khí nặng nềvô vị ở quê hương, tôi tung cánh bay về chốn tự
do vui thú. Trong quãng đời còn lại, có khi tôi sống không quân bình, nhưng ít ra tôi
cũng hưởng đầy đủnhiều sắc thái thú vịlãng mạn của tuổi trẻ. Như một chàng tráng sĩ
ngồi nghỉ ởven rừng xanh tươi, tôi sống những phút xao xuyến êm ái giữa cuộc tranh
hùng ngoài chiến địa và lúc giải trí vẩn vơ; như một nhà tiên tri linh cảm hết chuyện
khác, tôi đứng bên bờnhững vực thẳm tối tăm, tai lắng nghe sông rộng, bão to ầm ầm
chuyển động, tâm hồn mởrộng đón nhịp điệu sâu xa của vạn vật, của đời sống muôn
loài. Tôi đã say sưa uống cạn chén thanh xuân, tôi đã đau đớn âm thầm và sâu xa vì
những cô gái đẹp mà tôi kính yêu thầm trộm, và tôi đã hưởng đến cùng hạnh phúc cao
quý nhất của tuổi trẻ: một tình bạn đứng đắn, vui vẻvà trong sạch.
Tôi ởtrên xe hỏa bước xuống, mặc bộ đồmới bằng thứnỉ xấu, mang theo một cái
rương đựng đầy sách vởvà mấy thứcần dùng, sẵn sàng đểchinh phục một phần thiên
hạvà chứng tỏcho những người cổlậu xứtôi biết rằng tôi có tư chất khác hẳn người
trong họ Camenzind. Trong ba năm, ba năm tươi thắm, căn gác thượng lộng gió trông
ra khoảng trời rộng rãi, tôi chuyên chú về văn nghiệp; tôi muốn thấu hiểu mọi vẻ đẹp
của  trần  gian,  vẻ đẹp ởgần  tôi,  bao  bọc  quanh  mình  tôi,  thấm  nhập  và  mình  tôi.
Không phải ngày nào tôi cũng được cơm canh nóng sốt, nhưng suốt ngày đêm giờnào
trái tim tôi cũng cười cũng khóc, tràn ngập niềm vui mãnh liệt, ôm ghì lấy thú vui của
đời sống một cách hăng hái và ham say.
Chàng thư sinh là tôi bắt đầu biết Zurich, một đô thịquan trọng, trong mấy tuần lễ
liền tôi mởto  mắt quan sát mọi thứ. Tôi không hềnghĩ đến việc ca ngợi hay thèm
muốn đời sống thị thành: đối với cuộc sống ấy tôi chỉ là một người nông dân. Nhưng
tôi khoan khoái mà thấy nhiều sắc thái của phố phường, nhà cửa, dân cư. Tôi theo xe
cộ đi lại nhộn nhịp, tôi ngắm bến tàu, công trường, vườn hoa, dinh thự và giáo đường,
tôi xem người thành thị chăm chỉ kéo nhau lũ lượt đến sởlàm, sinh  viên dạo chơi,
người ngoại quốc đi một vòng quanh thành phố. Vợ con người giàu có, đàn bà sang
trọng ăn mặc hợp thời trang, dáng dấp kiêu kì hơi có vẻlố lăng, khinh khỉnh với tôi
không khác gì con công trong vườn gà vịt. Thật ra tôi không nhút nhát mà chỉvụng về
thôi, thểchất và tâm hồn tôi thiếu ý nhị, tôi không cho rằng tôi không thểthích ứng
đến nơi đến chốn với đời sống hoạt động của người thành thịvà sống mãi mãi với họ.
Tình bạn trẻxuất hiện với tôi dưới bộmặt một chàng trai đẹp trai cũng học ởtỉnh
này, y ở căn lầu thứnhất cùng nhà, mướn hai căn phòng rất đẹp. Hàng ngày tôi nghe y
đánh dương cầm ở dưới, bởi vậy lần thứnhất tôi được biết chút ít về cái du dương của
âm nhạc, nghệthuật êm ái và nữ tính hơn cả. Sau tôi thấy y đi ra, dáng đi uyển chuyển
và người mảnh mai, tay trái cầm một cuốn sách hay một tập nhạc, tay phải cầm điếu
HERMANN HESSE
TUỔI TRẺ VÀ CÔ ĐƠN
31
BOOKAHOLI C  CLUB
thuốc, tưởng vòng khói tan tỏa ra phía sau. Tôi mến y với tình bạn thân thiết và rụt rè,
nhưng  tôi  vẫn  giữý  không  muốn  làm quen  vì  sợmình chơi  với  một  người  bạn  có
phong  thái  tựchủ,  ung  dung,  nhanh  nhẹn  không  khỏi  làm  cho  tôi  tựthẹn  vì  mình
nghèo và kém đường ăn ý ở. Chính y đến thăm tôi trước. Một buổi tối có tiếng gõ cửa,
tôi áy náy vì chưa bao giờtiếp ai ở nhà tôi. Người sinh viên đẹp trai ấy, tự bước vào,
giơ tay bắt tay tôi, tựgiới thiệu và xửsựrất tựnhiên, rất vui vẻ làm như hai người
quen nhau từlâu.
Y nói một cách thân mật: “Tôi muốn hỏi anh, anh có thích chơi âm nhạc với tôi
không.” Khốn thay, trong đời tôi đã sờ đến cái đàn bao giờ đâu. Tôi nói cho y biết và
thêm rằng ngoài giọng hát xứTyrol ra tôi không biết một nghệthuật nào khác, tuy
nhiên nghe tiếng dương cầm của y cũng biết hay biết thú.
Y vui vẻmà rằng: “Thếra tôi lầm! Trông bềngoài của anh tôi dám cá rằng anh biết
chơi âm nhạc. Lạthật thếsao anh biết hát giọng Tyrol. Anh hát cho tôi nghe đi, tôi
thích lắm.”
Tôi bối rối mà trảlời rằng ởtrong phòng nhỏnày mà lại có người bảo hát thì tôi
không hát giọng ấy được. Chỉ có thểhát khi nào ởtrên núi hay ít ra ởngoài trời và
mình có hứng.
“Nếu vậy ta sẽ lên núi đểanh hát cho tôi nghe! Ngày mai nhé! Anh nhận lời tôi đi.
Chúng ta có thể cùng đi vào buổi chiều, đi lang thang và tán chuyện chơi; lên núi anh
sẽhát một điệu Tyrol rồi tối xuống làng dùng bữa. Anh được rỗi rãi chứ?”
Thì hẳn rồi, tôi thiếu gì lúc rảnh rang. Tôi vội nhận lời ngay. Rồi tôi cũng yêu cầu y
đờn cho nghe. Tôi theo y xuống căn phòng đẹp đẽvà rộng rãi của y. Một vài bức họa
đóng  khung  kiểu  mới,  cái  dương  cầm,  một  chút  bề bộn  nên  thơ,  hơi  thuốc  thơm
thoang thoảng làm cho căn phòng xinh xắn có một vẻthanh lịch phóng khoáng và tiện
nghi, một bầu không khí thoải mái mới mẻ đối với tôi. Richard ngồi vào dương cầm
đánh vài điệu.
- Anh biết bài này chứ?
Y quay lại hỏi tôi, trông y thật là phong lưu công tử. Khuôn mặt xinh trai bỏphím
đàn, nghiêng đi ngó tôi với hai con mắt sáng ngời.
- Không, tôi không biết gì cả.
- Của Wagner, bậc thầy về âm nhạc.
Y trảlời rồi tiếp tục chơi đàn. Một bản nhạc dịu dàng và mãnh liệt, buồn bã và hồn
nhiên, tôi cảm thấy như đầm mình trong nước ấm làm cho người sảng khoái. Tôi vừa
nghe vừa ngắm lưng và gáy mảnh dẻhai bàn tay trắng trẻo của người chơi đàn, lòng
vui kín đáo. Tôi cũng thấy lòng mình yêu mến và kính trọng một cách thán phục và
rụt rè như trước đã từng kính mến người bạn học tóc đen, tôi cũng có cảm tưởng lờ
HERMANN HESSE
TUỔI TRẺ VÀ CÔ ĐƠN
32
BOOKAHOLI C  CLUB
mờrằng người thanh niên tuấn tú và thanh lịch này có thểtrởnên bạn thân của tôi để
thực hiện những hoài bão mà tôi đã quên rồi.
Ngày hôm sau tôi xuống kiếm y. Chúng tôi vừa nói chuyện vừa thong thảleo lên
một ngọn đồi cao lắm, mắt ngó xuống thành phố, mặt hồ và vườn tược, yên hưởng vẻ
đẹp của lúc chiều tà.
Richard nói:
- Bây giờ thì anh hát một điệu Tyrol đi. Nếu anh còn mắc cỡ thì cứ xoay lưng lại
tôi. Xin hãy hát cho, hát lớn lên!
Y được thỏa mãn. Trong buổi chiều vàng tôi lấy gân hát lớn, đủcác giọng, đủcác
khuôn đem hết niềm vui vào giọng hát. Khi tôi ngừng hát, y muốn nói điều gì, nhưng
bỏlửng, chỉ tay lên núi và lắng tai nghe. Từmột ngọn núi xa, điệu hát đáp lời vọng
lại, kín đáo, ngân nga, tiếng chào của một gã mục đồng hay một khách bộhành; chúng
tôi lắng nghe trong yên lặng và vui sướng. Khi hai chúng tôi cùng lắng nghe, cảm
tưởng đứng bên người bạn, cùng bạn dõi mắt ra phương trời xa rực rỡmây hồng khiến
cho lòng tôi rung động êm ái. Mặt hồbắt đầu óng ánh dưới chiều tà, giây lát trước khi
mặt trời lặn mây mù tan đi làm hiển hiện một vài đỉnh núi rất hiểm trở.
Tôi nói:
“Phương trời ấy là xứtôi, ngọn núi ởgiữa là Rote Fluh, bên phải là núi Geshorn,
bên trái xa hơn một chút là ngọn Seanalpstock, đỉnh tròn. Tôi mới hơn mười tuổi đã
bắt đầu lên ngọn núi lớn ấy.”
Tôi ráng sức tìm một ngọn nữa ởphía nam. Lát sau Richard nói một câu tôi không
hiểu. Tôi hỏi lại:
- Anh nói gì?
- Tôi nói rằng bây giờ thì tôi biết anh có khiếu về nghệ thuật nào.
- Nghệ thuật nào?
- Anh là thi sĩ.
Y làm tôi mắc cỡ; y đoán ra điều ấy làm tôi vừa khó chịu vừa kinh ngạc.
- Không, tôi không phải thi sĩ. Ở nhà trường tôi có ít bài thơ thật nhưng đã lâu
nay tôi không làm nữa.
- Cho tôi xemđược không?
- Tôi đốt hết rồi, mà dù tôi còn giữ cũng không cho anh xem.
- Hẳn là cái gì rất mới, có nhiều mùi vị Nietzsche.
- Thế là cái gì?
- Nietzsche. Trời ơi, anh không biết à?
HERMANN HESSE
TUỔI TRẺ VÀ CÔ ĐƠN
33
BOOKAHOLI C  CLUB
- Không. Biết ở đâu được.
Y thích chí vì tôi không biết Nietzsche. Nhưng tôi chạnh lòng, tôi bèn hỏi y đã
từng lên được mấy ngọn núi tuyết. Khi y trảlời chưa lên ngọn nào, tôi cũng làm mặt
ngạc nhiên và ngạo nghễ như y lúc trước. Y bèn đặt tay lên trên vai và nói rất nghiêm
nghị: “Anh hay động lòng. Nhưng anh không biết rằng anh là người chân thực, anh
không biết rằng rất hiếm có! Trong một hai năm nữa anh cũng biết Nietzsche và tất cả
cửa tiệm triết lý, mà anh sẽbiết hơn tôi vì anh thông minh và sâu sắc hơn tôi. Tuy
nhiên tối rất mến anh với trình độcủa anh bây giờ. Anh không biết Nietzsche và cũng
không biết Wagner, nhưng anh thường lên núi tuyết, anh có khuôn mặt người ởCao
Nguyên. Và chắc chắn anh cũng là thi sỹ. Trông vẻnhìn và trán của anh thì đủbiết.”
Tôi cũng lấy làm lạrằng y nhìn tôi một cách sỗsàng và sống sượng, y nói thẳng ý
nghĩ không úp mở như vậy.
Nhưng tôi còn ngạc nhiên và vui sướng hơn khi tôi gặp y tám ngày sau tại vườn
một cái quán rất đông khách; y đềnghịvới tôi đánh dấu tình bạn thân thiết, trước mặt
mọi người y đứng dậy ôm lấy tôi hôn và cùng tôi nhảy chung quanh bàn.
Tôi rụt rè và bảo y:
- Không biết thiên hạ họ nghĩ thế nào?
- Họ  nghĩ  rằng:  hai  thằng  cha  này  sung  sướng  khác  thường  hay  đã  say  bí  tỉ,
nhưng phần nhiều họ không nghĩ gì cả.
Tuy y hơn tuổi tôi, thông minh hơn, được dạy dỗ chu đáo hơn, cái gì cũng thông
thạo  lọc  lõi  hơn  tôi  nhưng  đi  bên  cạnh  tôi  thường  khi  anh  có  vẻmột  đứa  trẻcon.
Ngoài phốy tán tỉnh nữsinh còn trẻcon với giọng trịnh trọng và chếgiễu, đang chơi
những bản đờn nghiêm trang nhất y ngừng lại bông phèng những câu vô vị nhất. Một
hôm chúng tôi cùng đi lễnhà thờ, giữa lúc giảng đạo, bất thần y lấy giọng thạo đời
bảo tôi: “này anh, anh có thấy ông cha cốnày có vẻmột con thỏgià không?” Y so
sánh thật đúng nhưng tôi cho rằng y đểsau hãy nói thì hơn, và tôi bảo cho y biết.
Y bĩu môi cãi lại: “Đã đúng thì sao không nói. Lát nữa chắc là tôi không nghĩ đến
nữa.”
Những  câu  nói  khôi  hài  của  y  không  phải  là  bao  giờcũng  thông  minh,  thường
chẳng có gì khác ngoài trích dẫn một câu thơ của Busch, nhưng tôi không thấy chối
tai, người khác cũng vậy, bởi vì chúng tôi yêu y không phải vì y thông minh hay lanh
lợi mà vì tính vui vẻbất di bất dịch của bản chất tươi cười con nít lúc nào cũng lộra
bên ngoài làm y có dáng nhẹnhàng khinh khoái. Bản chất của y có thểbiểu lộtrong
khóe cười kín đáo, trong vẻnhìn vui tươi, nhưng y không thểgiữ kín được lâu. Tôi tin
rằng trong giấc ngủcũng có khi y cười hay làm điệu bộtức cười.
Richard thường đưa tôi đến chơi với bạn hữu khác, sinh viên, nhạc sỹ, họa sỹ, tao
nhân mặc khách, phong nhã tài hoa trong hàng tỉnh dần dần đều giao du với y. Trong
HERMANN HESSE
TUỔI TRẺ VÀ CÔ ĐƠN
34
BOOKAHOLI C  CLUB
số ấy có vài người nghiêm trang nhiệt thành tham dựsự tranh đấu sống còn như triết
gia, mỹhọc gia, người tranh đấu cho xã hội chủnghĩa, nhiều người có thểgặp giúp tôi
mởrộng kiến thức. Tôi thâu thái kiến thức thuộc đủlãnh vực nhưng chỉtừng chi tiết
vụn vặt, tôi phải đọc rất nhiều đểbổtúc thêm. Dần dần tôi có một ý niệm vềnhững
vấn đề đã làm những bộ óc ưu thời mẫn thếhồi ấy phải băn khoăn và say mê, tôi cũng
có thểliếc mắt vào đời sống tinh thần của hoàn vũ, điều đó rất có ích lợi cho tôi và
kích thích tôi thêm cốgắng. Tôi hiểu ý muốn khuynh hướng, ý chí và lý tưởng của họ
và tôi cũng hợp tác với họ nhưng không có thái độrõ ràng để đứng hẳn vềmột phe
nào. Tôi thấy phần nhiều người đểhết tâm trí vào nhiệt tình và hình thức và định chế
xã hội, chính phủ, khoa học, mỹthuật, giáo khoa nhưng chỉcó một cố ít người thấy
cần phải tồn tâm dưỡng trí không có mục đích ởngoài, cần phải rọi ánh sáng vào mối
tương quan giữa con người với thời gian và vĩnh cửu. Đối với tôi cũng vậy, khuynh
hướng ấy nói chung chỉbộc lộmột cách mờmịt.
Tôi không thân thiết với ai vì tôi yêu Richard một cách tuyệt đối, sựyêu mến ấy
làm tôi ghen với người khác, tôi cũng tìm cách làm cho y xa đàn bà vì y hay lui tới và
thân mật với họ. Tôi thận trọng thi hành thật đúng từng li từng tí những điều giao ước
với y và tôi phật ý khi bắt tôi phải chờ đợi. Một hôm y hẹn tôi đến rủ y đi bơi thuyền
vào lúc nào đó. Tôi đến, y không có nhà, tôi ngồi đợi trong ba giờ đồng hồmà không
thấy. Ngày hôm sau tôi trách y thậm tệ. Y ngạc nhiên mà chỉ cười.
- Sao mày không đi bơi thuyền một mình. Tao quên bẵng đi mất. Mấy lại cũng
chẳng có gì là tai nạn.
- Tao có thói quen giữ đúng lời hứa. Dĩ nhiên tao cũng đã quen với mày, mày
chẳng cần bận tâm đến thằng cha ngồi đợi mày suốt buổi. Ờ tao biết mày nhiều bạn
lắm!
Y nhìn tôi kinh ngạc vô cùng:
- Có thế mà mày cũng cho là quan trọng.
- Tình bạn của tao không phải là chuyện nhỏ mọn.
Richard bèn trịnh trọng đọc 2 câu thơ:
“Lời em đánh trúng tim anh
Thôi xin hứa hẹn trung thành từ đây.”
Y chắp tay lên đầu, theo phong tục Đông Phương lấy mũi mình quệt vào mũi tôi rồi
y vuốt ve tôi đến lúc tôi phì cười vùng người ra; thếlà tình bạn vẫn nguyên vẹn.
Tôi mượn được nhiều sách, có nhiều quyển rất quí, trong phòng tôi có đủ: triết gia,
thi sỹvà phê bình gia kim thời, tạp chí văn chương của nước Đức và nước Pháp, kịch
bản mới nhất, tiểu thuyết Ba Lê và tiểu luận của thẩm mỹgia thành Vienne hợp thời.
Nhưng tôi chú ý đến tiểu thuyết gia cổ điển của nước Ý và công việc khảo cứu lịch sử
của tôi, công việc ấy tôi thực hiện nghiêm trang và sâu sắc hơn đọc những loại văn chỉ
HERMANN HESSE
TUỔI TRẺ VÀ CÔ ĐƠN
35
BOOKAHOLI C  CLUB
xem qua cho biết. Hoài bão thiết tha nhất của tôi là dẹp ngôn ngữhọc đi càng sớm
càng hay và chuyên chú vềnghiên cứu lịch sử. Bên cạnh những sách tổng quát vềlịch
sử và phương pháp sửhọc, tôi đọc thêm những bản cổ thư và địa phương chí của thời
Trung Cổlúc suy tàn ởÝ và Pháp. Nhờthếtôi làm quen với nhân vật tôi ưa thích hơn
cảlà Saint François d'Assise, vị thánh đồ thông suốt và thần khí hơn cả. Như vậy giấc
mộng nung nấu trái tim tôi giữa những ngưỡng vọng, thú vui và tự đắc tuổi trẻdần
dần trởthành sựthật, trong giấc mộng ấy tôi thấy mởrộng ra trước mắt tôi đời sống
tinh thần viên mãn và thuần khiết. Trong giảng đường trí óc tôi hướng cảvềkhoa học,
môn học nghiêm trọng, hơi khô khan, có khi chán ngán. Ởnhà tôi trú ẩn vào sách vở,
tôi kính cẩn bước vào thếgiới Trung Cổ, đọc những trang sửbuồn thảm, những áng
văn cổthời, thếgiới tươi đẹp và hạnh phúc của họtỏa ra quanh tôi một bầu không khí
mơ mộng đầy bóng tối và sáng mờ, hay làm nổi lên như sóng biển phũ phàng lý tưởng
kim  thời  và  mê  muội  của  thời  đại.  Những  lúc  khác  tôi  nghe  nhạc,  vui  cười  với
Richard, cùng y họp bạn, giao du với người Pháp, người Đức, người Nga, đọc những
cuốn sách kì dịmới xuất bản, đi thăm những phòng vẽcủa họa sỹ, dựnhững buổi họp
có đủmặt tri thức trẻtuổi sốt sắng và phù phiếm, họ bao quanh tôi như trong một buổi
dạhội quái dị.
Một bữa chủnhật Richard cùng tôi đến thăm một cuộc triển lãm họa phẩm. Bạn tôi
dừng lại trước một bức tranh vẽmột quảnúi với vài con dê. Họvẽ đúng nguyên tác và
khéo  lắm, nhưng  hơi  lỗi  thời  và  xét  cho cùng  thì  không  có nghệthuật  chân  chính.
Trong bất cứmột phòng khách nào cũng có thểthấy những bức họa xinh xắn và vô vị
như thế. Tuy nhiên tôi cũng thích thú vì người ta họa lại khá trung thành bãi cỏxứ
Alpes của tôi. Tôi hỏi Richard bức họa ấy có cái gì làm anh chú ý. Y chỉ tên họa sĩ ở
một góc. Tôi không đọc được những chữghi bằng màu nâu đỏ.
Y nhìn tôi kinh ngạc vô cùng:
- Hội họa không phải là cái gì kì lạ. Còn nhiều bức họa đẹp hơn. Nhưng không có
cô nào đẹp hơn nữ họa sĩ vẽ bức đó. Tên cô ta là Ermina  Aglietti. Nếu anh muốn,
ngày mai chúng ta sẽ đến chơi để khen cô ta là một nhà danh họa.
- Anh biết cô ta à?
- Thì hẳn rồi. Nếu họa phẩm của cô ta cũng đẹp như người cô ta thì cô ta giàu có
đã lâu rồi mà cô ta đã thôi không vẽ nữa. Cô ta vẽ mà chẳng ham thích vì cô ta không
biết làm cái gì khác để sống.
Y không nghĩ đến sự thăm viếng ấy nữa, mấy tuần sau mới lại nói đến.
“Tôi đã gặp Aglietti. Đã từlâu tôi muốn đến thăm cô. Anh đi với tôi; vừa đúng dịp
cổáo anh sạch sẽ, cô ta để ý đến những tiểu tiết như vậy.”
Cổáo tôi còn sạch thật, chúng tôi cùng đi đến nhà Aglietti. Trong thâm tâm tôi hơi
có ý chống đối vì Richard và bạn bè của y giao du tựdo và suồng sã với nữhọa sĩ và
nữ sinh  viên,  tôi  không  ưa.  Đàn  ông  thì  kém nhã  nhặn,  có  khi  thô  lỗ,  có  khi  báng
HERMANN HESSE
TUỔI TRẺ VÀ CÔ ĐƠN
36
BOOKAHOLI C  CLUB
nhạo; phụnữthì thực tế, lém lỉnh và quỷquyệt, không làm gì có cái phong thái lý
tưởng mà tôi đợi ở người đàn bà, mà vì thếtôi tôn kính họ.
Tôi  không  được  thoải  mái  khi  bước  vào  xưởng  họa.  Tôi  đã  quen  với  không  khí
xưởng họa, nhưng đây là lần thứnhất tôi bước vào xưởng họa của phụnữ. Không có
gì là hợm hĩnh nhưng cũng không có gì là hỗn độn. Ba bốn bức tranh vẽ xong đã đóng
khung, một bức khác còn trên giá mới có mấy nét phác. Chỗ tường còn lại thì treo
những bức phác họa bằng bút chì rất tinh tế, ngon lành, còn có một tủsách phân nửa
còn trống rỗng. Họa sĩ chào chúng tôi hơi lạnh lùng. Nàng đểbút xuống, đểnguyên áo
choàng, ngồi dựa vào tủ sách. Nàng đểlộ thái độkhông muốn mất nhiều thì giờvới
chúng tôi.
Richard khéo khen ngợi thật ồn ào bức tranh triển lãm. Nàng chếdiễu lại và không
tin khen tặng của y.
- Nhưng, thưa cô, tôi có ý muốn mua bức họa! Vả chăng những con bò có vẻ thật
sự giống sự thực.
Nàng bình thản trảlời:
- Đấy là những con dê.
- Dê à? Dĩ nhiên là dê. Tôi muốn nói đến một cuộc nghiên cứu đã làm tôi điên
đảo. Những con dê đúng là con dê trong cuộc đời, đúng là bản chất dê. Cô cứ hỏi bạn
Camenzind đây, anh cũng là người miền núi; hẳn anh đồng ý với tôi.
Giữa lúc tôi lúng túng lẫn thích chí nghe y tán dóc, tôi thấy họa sĩ đưa mắt nhìn tôi
và ngắm nghía tôi. Nàng nhìn tôi rất lâu, một cách tựnhiên nhất.
- Anh là người miền núi à?
- Thưa vâng.
- Trông thì biết. Anh nghĩ sao về mấy con dê của tôi?
- Vẽ được lắm. Ít ra tôi cũng không lầm với bò như Richard.
- Anh thực là người có nhã ý với tôi. Anh là nhạc sĩ à?
- Không, tôi là sinh viên.
Nàng không nói gì với tôi nữa, tôi chỉ có dịp ngắm nhìn nàng. Tấm áo phủdài lê
thê che lấp thân hình nữ lưu làm mất cảduyên dáng, còn cái mặt thì tôi không thấy
đẹp. Đường nét dịu dàng và giản dị, mắt hơi nghiêm khắc, tóc rậm, đen và mềm mại;
cái làm tôi hơi khó chịu và gần như chướng mắt là nước da. Nước da ấy cứlàm tôi
nghĩ đến một thứphô ma Ý và tôi không lạrằng đã khám phá ra những đường xanh
xanh. Tôi chưa gặp người Ý da trắng xanh, giờnày, trong ánh sáng ban mai xưởng vẽ
chẳng thuận lợi cho nàng, nom nàng như bằng đá làm tôi phát sợ, không phải đá cẩm
thạch mà là đá tảng dầu giãi phong sương nhợt nhạt. Tôi không có thói quen nhận xét
HERMANN HESSE
TUỔI TRẺ VÀ CÔ ĐƠN
37
BOOKAHOLI C  CLUB
khuôn mặt phụnữ, nhưng thường thường tôi muốn tìm thấy cái gì là đầy đặn, hồng
hào, duyên dáng; tôi hãy còn tâm hồn con trẻ.
Richard  cũng  không thỏa  mãn vềcuộc  viếng  thăm hôm  nay.  Ít  lâu  sau, tôi  càng
kinh ngạc, đúng hơn, càng phát sợkhi y bảo tôi rằng Agiletti rất muốn được hân hạnh
vẽtôi. Không phải phác họa thông thường, càng không cần vẽmặt, chỉ có vóc dáng
của tôi hình như có vẻ độc đáo.
Trước khi mọi việc trôi theo hướng ấy, một biến cốnhỏ đã xảy ra và biến đổi cuộc
sống của tôi, quyết định tương lai của tôi trong nhiều năm. Một buổi sáng, tôi tỉnh
giấc thì thấy mình thành văn sĩ.
Theo lời khuyến khích của Richard, và cũng là một cách tập dượt và giải trí trong
văn  học,  tôi  mô tảnhững  kiểu  người  trong  xứtôi,  những  mẩu  chuyện  sống  có  đối
thoại v.v... tôi trình bày dưới hình thức những nét chấm phá và cốgắng trung thành
với sựthật. Tôi cũng viết bài tiểu luận vềcác sựkiện văn chương hay lịch sử.
Buổi sáng hôm ấy, tôi còn ngủ. Richard chạy vào đặt lên mền tôi ba mươi lăm quan
và nói với giọng một người chạy việc: “tiền này là của anh”. Y đểtôi hỏi săn hỏi đón
theo mọi giảthiết của tôi rồi mới lôi từtrong túi áo ra một tờbáo và chỉcho thấy một
truyện ngắn của tôi viết. Y đã chép lại vài bản thảo của tôi đem đến điều đình với một
biên tập viên bạn của y mà không cho tôi biết. Bây giờ y đã có bài thứnhất được đăng
với tiền nhuận bút cẩn thận.
Chưa bao giờ tôi xúc động kì dị như lúc ấy. Thực ra tôi bực mình vì Richard đóng
vai trò Thiên Hựu như thế nhưng cái khoe khoang nhẹnhàng của người viết văn bừng
tỉnh, tiền nhuận út và hoài bão danh vọng trênvăn đàn đã làm tôi quên sựbực mình.
Trong một tiệm cà phê, y giới thiệu tôi với biên tập viên. Ông này bảo tôi giữlấy
những  bản  thảo  mà  Richard  đã  cho  ông  biết  và  mời  tôi  thỉnh  luận  vềlịch  sử,  ông
muốn nhận được những bài khác và sẽtrảtiền nhuận bút xứng đáng. Bấy giờtôi mới
hiểu tầm quan trọng của việc viết báo đối với tôi. Không những tôi có cơm ăn đều đều
và trả được những món nợnhỏ, mà còn có chỗtống khứnhững bài viết ra một cách
miễn cưỡng; có lẽtôi sắp sửa sống bằng ngòi bút và làm việc trong lãnh vực sở trường
của mình.
Trong khi chờ đợi, người biên tập viên ấy đưa cho tôi một chồng sách bảo tôi viết
bài giới thiệu. Tôi ngốn một hơi hết cuốn sách cuối cùng. Tôi có việc làm trong mấy
tuần lễ. Nhưng hết kì tam cá nguyệt mới lấy được tiền nhuận bút, mà vì trông mong
vào sốtiền đó tôi đã ăn tiêu rộng rãi hơn trước, cho nên lại có ngày tiêu đến đồng xu
cuối cùng, tôi phải mởmột chiến dịch ăn kham khổ khác. Trong mấy ngày liền tôi
sống yên lành trong phòng với bánh mì suông và cà phê, nhưng rồiđói quá lại mò đến
tiệm ăn.  Tôi  đem ba  cuốn  sách  đểviết  bài  đi  theo  định  kí  lại  tiệm ăn  làm của  tin.
Trước tôi đã gạbán cho một tiệm sách cũ mà không được. Bữa ăn ngon lành nhưng
đến lúc dùng cà phê tôi bắt đầu lo lắng. Tôi thú thực với cô hầu bàn rằng không có
HERMANN HESSE
TUỔI TRẺ VÀ CÔ ĐƠN
38
BOOKAHOLI C  CLUB
tiền, định ăn chịu đểsách lại làm của tin. Nàng cầm một cuốn, một tập thơ, mởra với
hai mắt hiếu kì rồi hỏi tôi rằng nàng đọc nó được không. Nàng thích đọc sách nhưng
không biết mua sách bao giờ. Tôi cảm thấy mình thoát nạn bèn gạnàng giữlấy ba
cuốn nhỏthay cho tiền ăn. Nàng nhận lời, dần dà tôi bán cho nàng một số sách đáng
mười bảy quan. Một tập thơ mỏng tôi đổi lấy bánh mì và phô ma, tiểu thuyết thì lấy
một bữa ăn thêm rượu nho, một tập truyện ngắn chỉ được một miếng bánh với một
tách cà phê. Cứtheo những cuốn tôi đọc qua thì hầu hết là những truyện viết lối văn
vò xé đau khổhợp với thời mới, hẳn là cô gái đọc những sách ấy đã có một ấn tượng
lố lăng về văn chương nước Đức hiện đại. Tôi lấy làm khoan khoái mà nhớlại những
buổi sáng tôi mướt mồ hôi trán phi nước đại hết một cuốn sách viết vài dòng tường
thuật vội vã cho xong vào buổi trưa đểkịp đem sách đổi lấy cái gì ăn được. Tôi vẫn cố
giấu Richard sựtúng bấn của tôi vì tôi đã lầm lẫn mà lấy làm xấu hổ, tôi chỉ nhận sự
trợgiúp của y một cách miễn cưỡng và trong một thời gian ngắn.
Tôi không chỉ là nhà văn. Những bài báo tôi viết chỉ là truyện trang hai trang ba
trong  tờnhật  báo,  không  có  nghệthuật.  Trong  thâm  tâm  tôi  tuy  không  nói  với  ai,
nhưng tôi hy vọng rằng một ngày kia tôi sẽviết một tập thơ vĩ đại và mãnh liệt nói lên
kiếp phù sinh.
Tấm  gương  sáng  sủa  vui  tươi của  tâm  hồn  tôi  có  khi  lu  mờvì  một  loại  u  buồn,
nhưng lúc ấy không bao giờvẩn đục nhiều. Những ý nghĩ đen tối thỉnh thoảng hiện ra
một ngày hay một đêm thành hình tướng một nỗi buồn mơ mộng cô đơn, rồi sau biến
mất không đểlại dấu vết gì, nhiều tuần nhiều tháng sau mới trởlại. Dần dần tôi làm
quen với nó như một cô bạn thường gặp. Nó không còn là một sựvò xé, mà chỉlà một
mối bứt rứt, một cơn mệt không thiếu vẻquyến rũ. Khi nó chiếm cứ người tôi vào
buổi tối, tôi không ngủ, tôi ngồi hàng giờ trước của sổnhìn mặt hồtối tăm hình núi in
lên nền trời, bên trên, sao đẹp như ngọc. Thường thường tôi cảm thấy mạnh mẽmột
thứkhắc khoải dịu dàng, hình như tất cảcái huy hoàng của ban đêm nhìn tôi ra chiều
trách móc có lý do. Hình như sao, núi và hồcũng mong mỏi có người hiểu và diễn tả
vẻ đẹp với nỗi đớn đau của sựhiện hữu câm lặng ấy, hình như tôi là người ấy, hình
như sứmạng của tôi là đem vào nghệthuật tiếng nói của thiên nhiên câm lặng. Chưa
bao giờtôi tựhỏi phải làm thế nào, nhưng tôi cảm thấy đêm đẹp và nghiêm vẫn yên
lặng chờtôi, chứa chan tình nồng. Tôi cũng chưa bao giờviết cái gì trong trạng thái
tâm hồn ấy, nhưng tôi chỉý thức được trách nhiệm của tôi đối với tiếng gọi âm thầm
của sông núi, sau những đêm ấy thường thường tôi một mình đi bộsuốt trong mấy
ngày. Làm như thếcó cảm tưởng như có thểgiãi bày chút ít tình yêu đất nước, đất
nước vẫn câm lặng tựhiến dâng cho tôi; thật là một ý nghĩ kì dị làm cho tôi phì cười
ngay sau đó.
Đi bộtrởthành một thói quen chính yếu suốt đời tôi. Từ đấy, năm năm tôi dành
phần lớn thì giờ đi bộqua nhiều xứ, hành trình lâu hàng tuần lễ, hàng tháng. Tôi thành
thói quen đi xa với chút ít tiền và một ổbánh mì trong túi áo, sống nhiều ngày một
mình trên đường cái và thường thường ngủngoài trời với sao đêm.
HERMANN HESSE
TUỔI TRẺ VÀ CÔ ĐƠN
39
BOOKAHOLI C  CLUB
Công việc viết văn làm tôi quên bẵng cô họa sĩ. Một hôm tôi nhận được của cô một
phong thư: “Thứ năm này vài bạn hữu đến nhà tôi dùng trà. Mời anh lại chơi, anh nhớ
rủcảbạn anh đi nữa.”
Chúng  tôi  đến  và  thấy  quân  quần  một  bầy  nghệsĩ.  Phần  nhiều  là  những  người
không ai biết, những người bị bỏquên, những người không thành công; cảnh ấy đối
với tôi đáng não lòng tuy rằng mọi người có vẻham sống, hoàn toàn thỏa mãn với
cảnh ngộ. Có nước trà, bánh mì phết bơ, dăm bông và rau tươi. Tôi không gặp ai quen
biết vả chăng tôi cũng ít nói; bởi vậy tôi chỉ thấy mình đói lạ: tôi ăn trong nửa tiếng
đồng hồ, lẳng lặng ăn luôn miệng trong khi những người khác mới uống trà và tán
chuyện.Nhưng khi họlần lượt ra kiếm miếng săng uých thì mới vỡlẽ ra là tôi đã ăn
hết cả dăm bông. Tôi đã lầm mà nghĩ rằng còn đĩa thứ hai đểphòng hờ. Người ta cười
kín đáo và tôi được ban thưởng mấy cái liếc ngạo nghễ. Tôi nguyền rủa cô gái Ý với
dăm bông củacô, điên tiết đứng dậy, đến xin lỗi qua loa cô và tuyên bốrằng lần khác
tôi sẽmang theo bữa ăn của tôi. Tôi cầm lấy mũ.
Aghietti vội giằng lấy mũ, giương hai mắt lặng lẽvà ngạc nhiên nhìn tôi, nghiêm
nghịyêu cầu tôi ởlại. Ánh sáng một ngọn đèn lọc qua chao lụa mỏng chiếu vào khuôn
mặt nàng, giữa lúc bực mình bất thần tôi thấy vẻ đẹp sung mãn và tuyệt diệu của nàng.
Tôi thấy mình mất dạy và thô lỗtôi bèn kiếm một chỗcách biệt mọi người ngồi thần
ra như cậu học trò phải phạt. Ngồi đấy tôi mởmột cuốn hình hồCôme ra coi. Những
người khác uống trà, chạy chỗnày chỗ khác, cười nói huyên thuyên, trong phòng nhẹ
đưa tiếng vĩ cầm hòa với đại vĩ cầm. Tấm màn vén lên, bốn thanh niên ngồi trước giá
nhạc sẵn sàng đểhòa một bản. Giữa lúc ấy người thiếu phụ đến gần tôi một cái bàn
con và một tách cà phê, vui vẻmời tôi và ngồi xuống bên cạnh. Bản nhạc nổi lên và
chơi rất lâu nhưng tôi không nghe một tiếng nào vì tôi còn bận giương mắt chão chuộc
nhìn người đàn bà mảnh mai, thanh lịch, ăn mặc rất ý nhị, tiếc rằng tôi đã nghi ngờsắc
đẹp và ăn hết thực phẩm của nàng. Tôi vui sướng và băn khoăn mà nhớra nàng có ý
muốn vẽtôi. Vả chăng tôi nghĩ đến Rose Gitanner, đến cuộc leo thành đá đểhái hoa
hồng núi, đến chuyện nàng công chúa vùng băng tuyết, tất cảnhững chuyện cũ hầu
như chỉ đểkhai mào cho phút hiện tại.
Hết bản nhạc, cô họa sĩ không đi chỗ khác như tôi vẫn lo mà ngồi lại thật êm thắm,
cô bắt đầu nói chuyện với tôi. Nàng khen ngợi tôi vềmột truyện ngắn đã đăng trên
báo. Nàng lấy Richard ra đểkhôi hài, trong khi vài cô gái xúm quanh anh chàng, thỉnh
thoảng tiếng cười vô tư vô lựcủa anh át cảtiếng nói người khác. Sau nàng nói đến ý
muốn vẽtôi. Tôi nảy ra một ý kiến. Tôi tiếp tục câu chuyện bằng tiếng Ý mà không hề
dùng cách gì chuyển tiếp, không những hai mắt ý nhị của người phụnữ phương Nam
ngạc nhiên sung sướng mà tôi còn khoái trí được nghe nàng nói tiếng mẹ đẻ, tiếng nói
hợp  với cái miệng. Khóe  mắt  với dáng dấp  của nàng, tiếng nói  miền  Toscane nhịp
nhàng thanh lịch, trơn tru và lanh lẹ hơi pha giọng thổngữTessin duyên dáng. Tôi nói
không đúng mẹo  mà cũng không thạo lắm nhưng điều đó không làm tôi lúng túng.
Hôm sau tôi phải trởlại đểnàng vẽ.
HERMANN HESSE
TUỔI TRẺ VÀ CÔ ĐƠN
40
BOOKAHOLI C  CLUB
“Arreviderla”, tôi chào nàng đểcáo lui và cúi mình thấp đến mức có thể cúi được.
“Arreviderci domani”, nàng mỉm cười trảlời và làm hiệu từbiệt.
Ra  khỏi  nhà,  tôi  cứ đường  thằng  tiến  lên  cho  đến  lúc  đường  đâm vào  sườn  đồi,
phong cảnh tối âm tối thầm bày ra trước mắt tôi trong vẻsáng lạn ban đêm. Trên mặt
hồ đủng đỉnh chiếc thuyền cô đơn với ngọn đèn đỏném xuống nước một vệt dài đỏtía
rung  rung  trên  mặt  hồtối  tăm,  thỉnh  thoảng  nhô  lên  đây  đó  một  làn  sóng  mờbạc.
Trong một mảnh vườn gần đấy có người đánh đàn và cười vang. Trời khuất mây đến
gần nửa, trên đỉnh đồi gió mạnh và ầm thôi qua.
Cũng như ngọn gió vuốt ve cành cây nặng trĩu trái, vòng lá hạt dẻtối thui gợi ra
tiếng rên rĩ, cười cợt, rung động, sự say sưa đang đùa giỡn với tim tôi. Tôi quì xuống
sườn đồi, tôi nằm dài ra đất, tôi trỗi dậy thởdài, rọi gót chân xuống đất, ném mũ ra xa,
vùi mặt xuống cỏ, ôm lấy thân cây mà rung, tôi khóc, cười, vùng vẩy, điên cuồng vì
xấu hổ và vui sướng, trái tim thắt lại muốn đứt hơi. Độmột giờsau tôi mới yên yên,
tất cảlịm đi trong sựtê mê. Tôi không nghĩ đến gì nữa, không định tâm gì nữa, không
cảm giác gì nữa; tôi bước xuống đồi như người thụy du, đi lang thang khắp nửa tỉnh,
nhìn thấy một quán cà phê còn mởcửa tại một phốhẻo lánh, tôi bước vào như một cái
máy, uống hai lít rượu nho xứ Vaud, đến sáng mới về nhà, người say mèm.
Trưa hôm nay, Aglietti kinh hãi khi thấytôi bước vào.
- Anh làm sao vậy? Anh đau hay sao? Trông hốc hác quá!
- Không có gì quan trọng, hình như đêm qua tôi say rượu quá, thế thôi. Xin cô
bắt đầu vẽ đi.
Nàng bảo tôi ngồi trên ghếvà bảo ngồi yên. Điều đó khó gì tôi lim dim ngủngay,
suốt buổi quá trưa ấy tôi ngủgà ngủvịt trong xưởng vẽ. Có lẽmùi nhựa dầu thông
trong phòng làm cho  tôi nằm mơ thấy cha tôi sơn lại chiếc thuyền ởnhà. Tôi nằm
nghiêng trên bãi sỏi nhìn cha tôi cầm cán sơn và chổi sơn; mẹtôi cũng có mặt ở đấy;
khi tôi kinh ngạc sao mẹ tôi chưa chết, bà khẽtrảlời: “Không, nếu má không ở đây thì
con sẽ rượu chè như cha con.”
Khi bừng tỉnh tôi ngã lăn khỏi ghếvà tôi kinh ngạc rằng đã có ai khiêng tôi vào
xưởng vẽcủa Aglietti. Tôi không trông thấy nàng nhưng nghe tiếng nàng ởphòng bên
khua đĩa bát, tôi kết luận rằng sắp đến giờ ăn.
Nàng nói vọng sang:
- Anh dậy đấy à?
- Vâng. Tôi ngủ có lâu không?
- Có bốn giờ thôi. Anh không ngượng chút nào à?
- Có chứ! Nhưng tôi đã mơ một giấc mơ đẹp đẽ.
- Anh kể lại coi!
HERMANN HESSE
TUỔI TRẺ VÀ CÔ ĐƠN
41
BOOKAHOLI C  CLUB
- Vâng, nếu cô thứ lỗi cho và bước sang đây.
Nàng bước vào. Nhưng trước khi tha thứ, nàng còn muốn tôi kểlại giấc mơ. Tôi kể
lại và câu chuyện ấy đã đưa tôi trởvềnhững ngày xa xôi lúc tuổi thơ bịlãng quên, trời
đã tối đen khi tôi ngưng nói; tôi đã nói cho nàng nghe và cũng nói cho chính mình
nghe tất cảcuộc đời niên thiếu của tôi. Nàng bắt tay tôi, vuốt phẳng quần áo cho tôi và
hẹn hôm sau vẽnốt, tôi cảm thấy nàng hiểu tôi, nàng ta thứcho tôi cảcửchỉ bất lịch
sự hôm trước lẫn hôm nay.
Những ngày sau tôi ngồi làm mẫu hàng mấy giờ. Chúng tôi ít nói, tôi ngồi hay nằm
như trong lúc mê hoặc, tôi nghe tiếng cây than vẽquệt lên giấy, tôi ngửi mùi sơn dầu
thoang thoảng và không có cảm tưởng nào khác cảm tưởng được gần người tôi yêu,
cảm tưởng hai mắt nàng luôn luôn đặt lên người tôi. Ánh sáng trong xưởng vẽchan
hòa trên tường, một vài con ruồi uểoải cụng vào cửa kính, trong phòng nhỏcạnh đấy,
một cái bếp đun bằng rượu reo ù ù, bởi vì sau mỗi chuyến ngồi làm mẫu người ta cho
uống một tách cà phê.
Trởvềnhà, trí óc tôi vẫn thường theo dõi Erminia Aglietti. Ý nghĩ rằng tôi không
thểnào ca ngợi nghệthuật của nàng không ảnh hưởng gì đến sự say sưa của tôi và
cũng không hềgiảm bớt. Nàng đẹp như thế, dịu dàng, trong sạch và tự tin như thế, cần
gì đến họa phẩm của nàng? Tôi còn thấy cuộc đời cơ chỉ của nàng có cái gì bi thảm:
đó là hình ảnh một người đàn bà tranh đấu sống còn, một nữanh hùng lặng lẽ, kiên trì
và can đảm. Vả chăng còn gì hão huyền hơn sự phán đoán người mình yêu. Những
điều nhận xét như vậy không khác nào mấy điệu hát dân ca, mấy điệu hát của lính nói
đến trăm ngàn câu chuyện nhưng vẫn nhắc lại một điệp khúc mặc dù điệp khúc đó
không ăn nhập gì với nó.
Hình ảnh người đàn bà Ý xinh đẹp trong trí tôi tuy không kém rõ ràng nhưng hiện
ra thiếu những nét mà chúng ta thấy rõ ở người ngoài còn người thân cận thì không
thấy. Tôi không còn biết rõ nàng ăn mặc thế nào, đầu tóc ra sao v.v... cũng như không
rõ sựthực người nàng cao lớn hay bé nhỏ. Khi nghĩ đến nàng tôi thấy một khuôn mặt
người đàn bà tóc đen, trông nghiêng rất cao nhã; hai mắt sắc sảo, không to lắm, nước
da trắng xanh, miệng nhỏ, đường cong môi tuyệt diệu chứng tỏ nàng đã đến tuổi chín
chắn. Khi nghĩ đến nàng, đến những ngày tôi say mê, tôi chỉnhớ đến một buổi tối trên
đồi gió nồng thổi qua mặt hồ, tôi khóc, tôi mừng quýnh và tôi say sưa như điên dại.
Và tôi cũng nhớ đến một buổi tối nữa mà tôi muốn thuật lại.
Tôi nhận thấy cần phải kiếm cách bày tỏvới nàng họa sĩ tình yêu của tôi và hỏi
nàng làm vợ. Nếu nàng ởxa tôi chắc là tôi vẫn yên lặng tôn thờnàng và âm thầm đau
khổvìnàng. Nhưng hàng ngày trông thấy nàng, nói với nàng, bắt tay nàng, đến nhà
nàng, lúc nào cũng như kim đâm vào trái tim, tôi không thểchịu đựng được lâu nữa.
Một sốnghệsĩ và bạn hữu của họtổchức một buổi họp mặt ởbờhồ, trong một khu
vườn xinh xắn, một buổi tối trời oi ảvào giữa mùa hạnóng bức. Chúng tôi uống rượu
nho và nước đá, nghe âm nhạc, nhìn mấy cái đèn lồng treo trên dây căng giữa các thân
HERMANN HESSE
TUỔI TRẺ VÀ CÔ ĐƠN
42
BOOKAHOLI C  CLUB
cây. Người ta tán chuyện, pha trò, cười đùa rồi hát hỏng. Một chàng họa sĩ nào đó đội
nón nồi rất chướng mắt nằm dài trên bờ tường làm ra vẻ thơ mộng gảy một cây đàn
cán dài lêu nghêu. Một vài nghệsĩ hữu danh không đến dựhoặc có đến thì ngồi riêng
một nơi với mấy họa sĩ già. Vài người đàn bà trẻ có mặt ở đấy, họmặc áo màu sáng
của mùa hè, những người khác đi đi lại lại trong bộlàm việc thường ngày. Một nữ
sinh viên xấu ơi là xấu, đã lớn tuổi, làm cho tôi ngứa mắt vô cùng; nàng đội mũ rơm
đàn ông trên mớtóc cắt ngắn, hút xì gà, uống như bồthể, nói nhiều mà nói lớn. Cũng
như thường lệRichard quanh quẩn với mấy cô. Trong sự ồn ào ấy tôi chỉ lạnh lùng,
uống rất ít, tôi đợi Agiletti vì nàng hứa cùng tôi đi bơi thuyền. Sau nàng đến với tôi
thật, tặng tôi mấy bông hoa và cùng tôi bước xuống thuyền.
Hồ láng trơn như dầu, ban đêm trông không có màu sắc gì cả. Tôi đưa mau lẹcon
thuyền nhẹnhàng ra xa bờ, trong yên lặng tôi không ngừng nhìn bóng người đàn bà
mảnh mai tựa vào ghếngồi bên bánh lái và vui hưởng cuộc du ngoạn. Trời cao thẳm
còn có màu xanh lam, dần dần từng ngôi sao mọc ra mờmờ; trên bờ, đó đây có người
đàn địch và vui chơi trong vườn. Mái chèo đập nước lờ đờgợi lên những tiếng ì ọp
nhẹ; vào chiếc thuyền khác bơi tung tăng trên nước lặng, nom không rõ lắm; nhưng
tôi không để ý đến, tôi chỉ chăm chú nhìn người cầm lái không rời mắt, dự định giãi
bày mối tình của tôi đang bóp thắt trái tim xao xuyến như một cái vòng sắt nặng. Sự
dàn cảnh có một vẻ đẹp đẽ nên thơ: con thuyền đủng đỉnh, sao lấp lánh, mặt hồyên
lặng mát mẻ, tất cảlàm cho tôi ngại ngùng. Tôi có cảm tưởng đây là một sân khấu hý
viện mà tâm hồn nặng trĩu giữa sựmênh mông – vì cả hai đều không nói – tôi ra sức
bơi thuyền không biết về đâu.
Nàng họa sĩ mơ màng bảo tôi:
- Anh khỏe thật!
- Cô không muốn nói rằng tôi bị thịt?
- Không, -nàng cười - tôi nói bắp thịt của anh.
- Đúng vậy, tôi rất khỏe.
Câu mở đầy không thuận lợi mấy tí. Buồn nản và bực bội tôi tiếp tục bơi chèo. Một
lát sau tôi bảo nàng cho tôi biết vềcuộc đời nàng.
- Anh muốn biết gì?
- Tất cả, nhưng tốt hơn hết là một câu chuyện tình. Rồi tôi sẽ kể chuyện tôi, câu
chuyện duy nhất. Ngắn ngủn và đẹp đẽ, chắc sẽ làm cô vui thích.
- Anh nói gì vậy, thử kể lại coi.
- Không, cô nói trước đã. Vả chăng cô biết nhiều về tôi hơn tôi biết về cô. Tôi
muốn biết đã có khi nào cô thực sự yêu ai hay là đối với chuyện tình tôi e rằng cô tự ái
quá và thiên vì lí trí quá.
HERMANN HESSE
TUỔI TRẺ VÀ CÔ ĐƠN
43
BOOKAHOLI C  CLUB
Erminia suy nghĩ một chút.
- Đây cũng là ý nghĩ lãng mạn của anh bắt một người đàn bà kể chuyện mình ở
đây, trong đêm tối, trên mặt nước lênh đênh này! Tiếc rằng tôi không thể làm được.
Thi sĩ các anh, các anh có thói quen việc gì cũng tìm được lời hay ý đẹp và tưởng rằng
ai không nói đến  tâm  tình  là không có trái tim. Anh đã lầm, tôi không tin  rằng tôi
không thể yêu nồng nàn hơn tôi đã làm. Tôi yêu một người đã lấy vợ và ảnh cũng yêu
tôi  không kém; nhưng chúng tôi không biết được  có thể  xum họp với nhau không.
Chúng tôi viết thư cho nhau và thỉnh thoảng cũng gặp nhau...
- Cô có thể cho biết mối tình ấy là cô vui sướng hay đau khổ, hay cả hai thứ.
- Chao ôi! Ái tình không phải để cho chúng ta sung sướng. Tôi cho rằng ái tình là
đề khải thị cho chúng ta biết ta có sức đau khổ và chịu đựng được đến mức nào.
Tôi không hiểu rõ lắm nhưng tôi không ném được cái gì như tiếng thởdài nhẹthay
cho câu trảlời.
Nàng nghe thấy tiếng thởdài ấy.
- Ủa, anh đã biết những chuyện ấy rồi à? Anh còn trẻ thế kia! Bây giờ đến lượt
anh tự thú đi. Nhưng tùy anh có thực tình muốn nói hay không.
- Có lẽ để lần khác thì hơn. Vả chăng hôm nay tôi thấy trong lòng sôi động quá
và tôi cũng rất tiếc có lẽ đã làm cô nhìn đời đen tối. Chúng ta quay trở lại thôi chứ?
- Tùy anh. Đi xa bao nhiêurồi?
Tôi không trảlời. Nhưng tôi khua mạnh mái chèo xuống nước, quay thuyền và chèo
đi như trời sắp đổi gió. Thuyền lướt sóng, giữa lúc quay cuồng trong nguy nan và xấu
hổ, tôi thấy mồhôi chảy từng giọt lớn trên mặt và người tôi run lên như cò phải bão.
Khi tôi tưởng tượng ra rằng suýt nữa thì mình đóng vai trò một gã đa tình quỳgối
trước mặt người đàn bà ráng gạt lời van nài với giọng phân hữu của người mẹ, tôi
rùng mình thấu xương tủy. May mà thoát được nạn ấy, bây giờtôi chỉ còn phải ráng
mà chịu đựng những đau khổ khác. Tôi bơi vào bờ như một người bịma trêu quỷám.
Cô bạn xinh đẹp của tôi ra chiều phật ý khi lên bờtôi từbiệt cô lẹ làng đểcô một
mình.
Hồyên lặng, âm nhạc vui vẻ, đèn giấy vẫn đưa ánh sáng ửng hồng xuống đám hội,
nhưng tất cả đối với tôi hiện ra vẻdối trá lố lăng. Nhất là âm nhạc. Tôi những muốn
nghiền nát thây thằng cha mặc áo nhung đang làm ra bộ ta đây kẻgiỏi với cây đàn đeo
vào sợi băng lụa. Trong chương trình lại còn khoản đốt pháo bông nữa! Thật là phù
phiếm!
Tôi mượn Richard vài quan, ném mũ lên gáy và bắt đầu đi lan man qua thành phố
mấy giờliền cho đến khi buồn ngủrũ xuống. Tôi nằm lăn ra bãi cỏ, nhưng một giờ
sau phải bò dậy vì sương xuống ướt đẫm người cứng đờ run run như cầy sấy. Tôi đi
đến làng gần đấy thì trời đã tang tảng sáng. Người đi hái rau tạt qua đường phốbụi
HERMANN HESSE
TUỔI TRẺ VÀ CÔ ĐƠN
44
BOOKAHOLI C  CLUB
bặm, mấy anh canh điền phải dậy sớm, mởmắt tròn xoe bên cửa chuồng bò, đâu đâu
cũng tưng bừng sinh hoạt thôn dã. Đáng ra mình phải yên phận ởnhà quê, tôi tựnhủ
khi đi qua xóm, tuy mệt nhọc cũng cứ đi miết cho tới khi mặt trời nóng bức khiến tôi
phải ngồi nghỉ. Tôi chúi vào đám cỏ bên ven khu rừng dẻgai, ngủ dưới trời nóng cho
tới chiều. Khi tỉnh dậy đầy nặc mùi cỏ đồng, chân tay nặng nềmột cách khoan khoái,
chỉ khi  nào  nằm lăn  ra  đất  thật  lâu  người ta  mới  có  cảm giác ấy;  buổi  hội  hè,  bơi
thuyền và tất cảchuyện khác hầu như chỉcòn là chuyện xa xôi buồn bã quên đi quá
nửa như cuốn tiểu thuyết đọc được từmấy tháng trước.
Tôi còn đi trong ba ngày nữa đểmặt trời thiêu đốt mặt mày đen nhẻm và tôi tựhỏi
có nên cứ nước này đi vềnhà giúp cha rẫy cỏnon.
Thực ra vết thương chưa lành hẳn. Trởvềtôi lánh mặt cô họa sĩ như tránh bệnh
dịch hạch, nhưng không thể tránh được lâu, đến sau mỗi lần nàng đặt hai mắt vào tôi
và nói với tôi, tôi lại thấy uất hận đè lên cổ.