NỖI LÒNG

 
Natsume
Soseki
BOOKAHOLIC CLUB
Making Ebook Project #42
KOKORO
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
2
BOOKAHOLI C  CLUB
 Tên sách: Nỗi Lòng
 Tác giả:Natsume Soseki
 Nguyên tác: KOKORO
 Dịch giả: Đỗ Khánh Hoan & Nguyễn Tường Minh
 Nhà xuất bản: Sông Thao
 Năm xuất bản: 1971
 Sốtrang: 394
 Giá tiền: -- Khổ: 13x19 cm
Đánh máy: Duyên Wanabe, Chu Thắng, Nhật Minh, Khuất Miên
Kiểm tra:Thu Diệp
Chế bản ebook: Hannah Lê
Ngày thực hiện: 17/6/2010
Making Ebook Project #42 –www.BookaholicClub.com
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
3
BOOKAHOLI C  CLUB
Natsume Sōseki (9/2/1867- 9/12/1916), tên thật
là Natsume Kinosuke là nhà văn cận hiện đại lớn
của  Nhật  Bản.  Ông  nổi  tiếng  vì  thuộc  thế hệ
những trí thức tinh hoa theo khuynh hướng sáng
tạo  văn  hóa  từ cuộc  đối  đầu  phương  Đông  và
phương Tây thời kỳMinh Trị, là một trong những
chủsoái của trường phái văn chương tâm lý cao
sang  bút  chiến  với  chủnghĩa  tự nhiên trên  văn
đàn Nhật Bản những năm đầu thếkỷ20. Natsume
Sōseki được các nhà phê bình văn học đánh giá là
“một trong ba trụcột của văn học hiện đại Nhật
Bản” cùng  Mori  Ōgai và  Akutagawa
Ryunosuke.
Tiểu sửvà sựnghiệp
Natsume  Sōseki  sinh  tại  Edo  Nhật  Bản  năm
1867,  chỉ một  năm  trước  khi  sựkiện  Minh  Trị
Duy tân  được khởi xướng  (1868). Sự ra đời của
ông không được bốmẹhoan nghênh vì hoàn cảnh
gia  đình  bắt  đầu  sa  sút  và  nỗi  lo  lắng  trước  sự
biến đổi không lường trước của thời đại mới với
những đổi thay đến chóng mặt của Nhật Bản theo
mô hình phương Tây. Năm lên 2 tuổi, Sōseki đã
phải rời gia đình đi làm con nuôi cho một gia đình
ở Shinjuku,  Tokyo.  Tuy  được  cha  mẹnuôi  yêu
mến, cậu bé vẫn không thôi cảm thấy mình cô độc
và  mặc  cảm.  Khi  lớn  lên,  Natsume  Sōseki  theo
học  chữHán  và  tiếng  Anh  đểdựthi  vào  trung
học, sớm say mê văn học và đọc nhiều tác phẩm
văn chương cổ điển Nhật Bản cũng như những tác
phẩm văn học Anh đương thời.
Năm 1888, Natsume Sōseki vào học Khoa tiếng
Anh  của  Trường  số 1  của  Đại  học  Đế quốc
Tōkyo.  Tại  đây  Sōseki  chịu ảnh  hưởng  lớn  từ
Thất  thảo  tập  của  thi  sĩ  Masaoka  Shiki  (1867-1902) - một người bạn thân thiết học Khoa tiếng
Nhật cùng trường, người sau này được đánh giá là
một  trong  tứtrụhaiku  Nhật  Bản;  ông  bắt  đầu
sáng  tác  những  bài  thơ  bằng  chữHán  (kanshi,
Hán thi) theo thểhaiku và lần đầu tiên dùng biệt
hiệu  Sōseki,  một  biệt  hiệu  thểhiện  tâm  nguyện
thay đổi mạnh mẽthực tại.
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
4
BOOKAHOLI C  CLUB
Những  năm  đầu  tiên  của  thếkỷ20,  trong  khoảng  thời  gian  từ 1900  đến  1903,
Natsume Sōseki du học ở London. Năm 1904 Sōseki trởvề nước và được nhận vào
làm  Giáo  sư  Khoa  văn  Trường  Đại  học  Đế quốc  Tōkyo.  Theo  lời  khuyên  của
Takahama Kyoshi, Sōseki bắt đầu tham gia viết bài cho tạp chí Sankai. Tác phẩm Tôi
là con mèo (Wagahai wa neko de aru, 1905-1906) của Natsume Sōseki đăng dài kỳ
trên tạp chí này đã tạo dựng tên tuổi cho ông. Cũng trong những năm này, Sōseki lần
lượt cho ra mắt các truyện ngắn và truyện vừa như Tháp London (Rondonto, 1905),
Ký sựCairo, Bảo tàng Carain (Karain Hakubutsukan, 1905), Chiếc mộc hư ảnh, rồi
Gối cỏ (Kusamakura, 1906). Đặc biệt tác phẩm Cậu ấm (Botchan, 1908) đã mang đến
cho Sōseki danh tiếng rực rỡ. Thành công trên văn đàn giúp Sōseki quy tụxung quanh
mình được nhiều đệtửvà tạo dựng Trường phái Sōseki.
Năm 1907, Sōseki vào làm việc cho nhật báo Asahi Simbun, một trong những báo
quan trọng nhất của Tokyo. Sau truyện Hoa mào gà, hầu hết các tác phẩm sau đó của
Sōseki đều in trên tờAsahi Simbun.
Từ năm 1908, Natsume Sōseki bịtái phát bệnh thần kinh ông mắc phải từthời kỳ
còn du học ởLondon, thêm vào đó ông còn bị những cơn đau dạdày triền miên hành
hạ. Tuy vậy Sōseki vẫn tiếp tục viết không ngừng nghỉ trong nỗlực chạy đua với tử
thần và lần lượt những tác phẩm xuất sắc nảy sinh từmỹcảm truyền thống yojo (dư
tình) và mono no aware (bi cảm, cảm xúc xao xuyến trước những bi ai não lòng của
sựvật) như: Cánh cửa (Mon, 1910), Người đi đường (Kōjin, 1913), Trái tim (Kokoro,
1914), Cỏ ven đường (Michikusha, 1915).
Ngày 9 tháng 12 năm 1916, Natsume Sōseki qua đời vì bị thủng dạdày trong khi
vẫn  đang  viết  dởdang  một  trong  những  tác  phẩm lớn  nhất  đời  ông,  cuốn  Sáng  tối
(Meian).
Thành tựu nghệthuật
Là người vừa say mê nền văn hóa, văn học cổ điển Nhật Bản, thể thơ haiku, vừa
thành thạo văn chương Anh, Natsume Sōseki đại diện cho một thếhệnhững nhà văn
Nhật Bản sinh ra và trưởng thành trong bối cảnh sự đối đầu văn hóa Đông Tây đang
len lỏi vào mọi ngõ ngách của đời sống xã hội Nhật Bản. Được hấp thụcảnền giáo
dục Tokugawa cổ xưa và cả văn chương Tây phương hiện đại, những nhà văn của thế
hệ này  như  Natsume  Sōseki,  Nagai  Kafū  (1879-1959),  Tanizaki  Junichirō  (1886-1965),  Mori  Ōgai  (1862-1922),  Arishima  Ikuma  (1882-1974),  Kinoshita  Mokutarō
(1885-1945),  Akutagawa  Ryunosuke  (1892-1927)  v.v… nhờ tài  năng  sáng  chói  đã
vượt lên trên những hỗn loạn của hoàn cảnh giao thời đểsáng tạo được những sản
phẩm văn hóa mang âm hưởng của thời đại.
Cùng Mori Ōgai và Masaoka Shiki, Natsume Sōseki cũng là nhà văn tiên phong
trong  phong  trào  đấu  tranh  chống  chủnghĩa  tự nhiên  (shizeshugi)  Nhật  Bản,  một
khuynh hướng quy tụnhững cây bút trẻ địa phương sáng tác theo phong cách thông
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
5
BOOKAHOLI C  CLUB
tục thuần túy (genbun itchi) đang ở giai đoạn suy thoái, bằng nỗlực sáng tạo những
tác phẩm văn chương "chan chứa cảm tình khiến người đọc phải bồi hồi xúc động, lưu
luyến khó quên, hoặc nói cách khác, đọc một lần rồi thì lời văn nằm lại mãi trong lòng
mọi  người", theo  phái  tâm  lý  cao  sang  Dư  dụphái  (yoyūha).  Di  sản  sáng  tác  của
Sōseki rất đồsộ, đa dạng và đặc sắc bao gồm nhiều tiểu thuyết, truyện ngắn kỳ ảo, thơ
haiku và các tiểu luận văn chương: kiệt tác châm biếm, đảkích sựlố lăng của thời đại:
Tôi là con mèo (Wagahai wa neko de aru, 1905-1906) với hình tượng một con mèo
nằm lắng nghe một cách chăm chú các nhà khoa học tranh cãi trong căn phòng của
giáo sư Kusami, thực chất là một thảo luận vềtriết học và nghệthuật; tiểu thuyết: Cậu
ấm (Botchan, 1908)kểvềmột giáo viên trung học vụng về trước sự thay đổi của thời
cuộc, là một trong những cuốn sách nhiều độc giảnhất mọi thời đại và hiện nay vẫn
còn bán rất chạy. Tác phẩm Cỏngu mỹnhân (Gubujinsō, 1908) gây ấn tượng sâu lắng
cho độc giảvới phong cách văn chương rất nhẹnhàng, duyên dáng; và Tam TứLang
(Sanshirō, 1908) viết vềnhân vật cùng tên, thểhiện chân dung toàn hảo nhất vềlớp trẻ
Nhật Bản trong giai đoạn giao thời.
Ởnhững tiểu thuyết và truyện ngắn về sau, Sōseki nhấn mạnh đặc biệt yếu tốxúc
cảm trong  sáng tạo nghệthuật.  Lần  lượt nhiều tiểu  thuyết  tâm lý  ra  đời với  những
cuộc  tình  tay  ba  là đềtài  chủ đạo,  như:  Cánh  cửa  (Mon,  1910),  Người  đi  đường
(Kōjin, 1912-1913), Trái tim (Kokoro, 1914), tiểu thuyết nửa tựtruyện Cỏ ven đường
(Michikusa, 1915) và tác phẩm còn  dang dở:  Sáng tối (Meian) mà chỉ riêng những
phần đã viết cũng được đánh giá là tác phẩm hay nhất của Sōseki và là tiểu thuyết tâm
lý Nhật Bản hay nhất từng được viết ra. Những tác phẩm này, với phong cách đi từ
trang nhã, hoa mỹvà lộng lẫy nhất tới giản dị và thông tục một cách trong sáng, thể
hiện một cách trữtình tình yêu của lớp trẻ đương thời.
Trên lĩnh vực lý luận văn học, phong cách Natsume Sōseki điển hình cho sựhòa
trộn tri thức lý luận Đông Tây bằng việc dùng kiến thức văn học Anh đểtạo dựng lý
thuyết  văn  chương  cho  chính  mình  và  những  đồ đệ theo  trường  phái  mà  ông  khởi
xướng. Những tác phẩm lý luận Văn học luận (Bungakuron, 1907), Văn học bình luận
(Bungaku hyoron, 1909), tiểu luận Kỷnguyên ánh sáng của nước Nhật Bản hiện đại
(Gendai Nihon no kaida, 1911), Chủnghĩa cá nhân của tôi (Watashi no kojinshugi,
1915) “tỏrõ nỗlực phi thường của ông trong việc đi tìm bản chất của văn học”. Lý
luận văn chương của ông thểhiện dưới những phương diện: xem xét quan hệcuộc
sống và những loại hình nghệthuật, sựnếm trải và đánh giá của nghệsĩ, các phẩm
chất  chân-thiện-mỹtrong  các  hình  tượng  nghệthuật,  phương  thức  đểsáng  tác  tiểu
thuyết, và tính giáo dục của nghệthuật. Trong "Văn học luận", một cuốn sách được
đánh giá là tác phẩm phê bình văn học có tính chất tổng hợp và hệthống đầu tiên ở
Nhật Bản hiện đại, Natsume Sōseki cho rằng văn học có hai yếu tố: tri giác và cảm
xúc. Tri giác mà không cảm xúc thì là tri giác trong nhận thức khoa học, cảm xúc mà
thiếu tri giác thì đó chỉlà tiền-văn chương. Đây là một nhận định tuyên chiến với lý
thuyết của chủnghĩa tựnhiên vốn chủ trương viết tựthuật bằng phong cách thông tục,
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
6
BOOKAHOLI C  CLUB
hầu như thiếu dấu ấn tư tưởng và tình cảm của các tác giả. Tác phẩm Văn học bình
luận của Natsume Sōseki lại thểhiện một nhãn quan đặc biệt với văn học nước ngoài.
Thông  qua  việc  phân  tích  lịch  sử văn  chương  Anh  thếkỷ18  trong  tác  phẩm  này,
Sōseki nhấn mạnh sựkhách quan và cần thiết phải có những chuẩn mực riêng đối với
người Nhật để phán xét, đánh giá văn chương ngoại quốc. Những luận điểm này đã đi
trước thời đại và phải rất lâu sau khi Natsume Sōseki mất, trải qua gần trọn thếkỷ20
với khuynh hướng xã hội học dung tục trong nghiên cứuvăn học tại nhiều quốc gia,
rất nhiều nhà nghiên cứu mới chứng nghiệm được một điều rằng cần thiết phải hòa
mình vào nền văn học mà mình muốn nghiên cứu, tìm hiểu, thay vì phán xét nó từbên
ngoài bằng nhãn quan đạo đức tiếp nhận từnền văn học, văn hóa của dân tộc mình.
Tôn vinh những cống hiến của Natsume Sōseki cho sựnghiệp hiện đại hóa nền văn
học Nhật Bản, chân dung của ông được Chính phủNhật Bản in trên đồng tiền giấy
một nghìn Yen phát hành suốt từ năm 1984 đến năm 2004.
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
7
BOOKAHOLI C  CLUB
GIỚI THIỆU
Chính trong triều đại Minh Trị (1868 -1912) Nhật Bản đã vươn lên trở
thành một quốc gia tân tiến, kỹnghệhóa nhiều ngành hoạt động đểcanh
tân  xứsởngõ  hầu  theo  kịp  đà  tiến  bộ cơ  khí  của  Tây  phương,  và  cũng
chính vào giai đoạn cuối của triều đại này, nền tiểu thuyết mới của Nhật
Bản đã phát triển đến cao độvà nhiều cây bút chân tài, bắt đầu xuất hiện.
Trong  đó,  có  lẽ,  Natsume  Sôseki  cùng  Mori  Ogai  tạo  thành  phản ứng
chống lại phong trào tảchân (naturalism) –được kể là nhà văn sâu sắc và
đa hiệu nhất.
Sôseki  sinh  tại  Tokyo  năm  1867,  lúc  đó  thành  phốnày  còn  mang  tên
Edo  –cái  nôi  văn  hiến  của  dân  tộc  Phù  Tang.  Ông  theo  học  Đại  học
Hoàng gia Tokyo, chuyên về môn văn chương Anh. Năm 1896, ông được bổ
vào dạy tại ĐệNgũ Học Viện Quốc Gia ở Kumamoto, và năm 1900 được
chính phủcửsang Anh quốc làm chuyên viên văn hóa. Ba năm sau, ông trở
về nước, rồi đến tháng tư năm đó ông được mời vào giảng dạy văn học Anh
tại ngay Đại học Hoàng gia. Tuy nhiên cuộc đời giáo chức không làm ông
thích thú và đến năm 1907 ông bỏ nghềdạy học bước sang nghềviết văn,
viết tiểu thuyết và tùy bút. Ông qua đời năm 1916.
Trong lúc phong trào văn chương tả chân đang lên cao, ngược hẳn với
nhiều văn gia cùng thời, Natsume Sôseki lại dấn thân – cùng với Mori Ogai
–vào  địa  hạt  tiểu thuyết  tâm lý. Cuốn Wagahai  wa  neko  de  aru (Tôi  Là
Con Mèo), xuất bản năm 1905, đã gây tiếng tăm cho ông. Và khi những
cây  bút  như  Kosigi  Tengai  (1865-1952),  Shimazaki  Tôson  (1872-1943),
Tayana Katai (1871-1930), Iwano Hômei (1873-1920) v.v… dường như đã
hết sinh lực, thì ông là người duy nhất đương đầu với phong trào tảchân.
Về phương diện kỹthuật, ông ưa chuộng lối văn tựsự, vô cùng gợi ý, khác
hẳn  các  nhà  văn  tảchân  ham  thích  lối  văn  tảcảnh  như  chụp  hình.  Tác
phẩm  chính  của  ông  gồm: Mon  (Cánh  Cửa),  Botchan  (Đứa  Con,  1906),
Kusa Makusa (Gối Cổ), Mei-an (Ánh Sáng và Bóng Tối).
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
8
BOOKAHOLI C  CLUB
Sôseki viết Kokoro (Nỗi Lòng)năm 1914, hai năm sau khi vua Minh Trị
băng hà và hai năm trước khi chính ông qua đời. Tiểu thuyết này, sáng tác
lúc sựnghiệp tác giả đang lừng lẫy, đã đưa tên tuổi ông lên hàng đầu các
tiểu thuyết gia Nhật Bản. Cũng như trong những truyện chính yếu khác của
ông, ở đây, Sôseki quan tâm nhiều đến nỗi cô đơn và con người trong thế
giới  mới, cái  thếgiới  đó  chính  con người  đơn  độc  của  Sôseki  không  tìm
thấy chỗ đứng thích hợp, cái thếgiới – sau này ở bên Tây phương – thi sĩ
T.S Eliot chỉ bắt gặp, chỉ nhìn thấy một lũ người toàn rỗng tuếch, có khối
óc mà không có tâm hồn. Trong một tiểu thuyết khác của ông, một nhân vật
đã thốt lên: “Làm sao ta có thểtìm ra một lối thoát ngoại trừ đi tu, phát
điên hoặc chết?” Đối với Tiên Sinh, nhân vật chính trong Nỗi Lòng, con
đường duy nhất đểtrốn thoát khỏi cảnh cô đơn ấy là sựchết.
Việc Đại tướng Maresuke Nogi (1849-1912) –người đã đánh bại quân
Nga năm 1905 ởPort d’ Arthur và Moukden – tựvẫn được nhắc đến trong
phần II và III của Nỗi Lòng, hiển nhiên mang vài ý nghĩa đối với độc giả;
và ý nghĩa ấy sẽ giúp độc giảhiểu cuốn truyện cùng người viết ra nó. Việc
này đã gây xúc động trong tâm hồn của nhân dân Nhật thời đó, Đại tướng
Nogi và Đề đốc Togo là những anh hùng lẫm liệt trong cuộc chiến tranh
Nga  Nhật. Khi  còn  là  một  sĩ  quan  trẻ tuổi, có  lần  ông  đã  thất  bại  trước
quân thù ở Satsuma. Ba mươi nhăm năm sau, sau khi vua Minh Trị băng
hà, ông  đã tựvẫn. Ông  đã chờ đợi cho đến khi không còn được “phụng
thờ” Hoàng Đếnữa, đểchuộc lại danh dựcủa mình. Thái độtrung quân
này  là  nếp  sống  đặc  biệt  của  dân  Nhật.  Trong  quan  niệm  riêng,  văn  sĩ
Sôseki đã tỏra cảm tình đậm nồng với viên tướng này, và nhân vật Tiên
Sinh của ông cũngcó quan niệm tương tự. Cho dẫu thái độcủa Sôseki về
danh dựlà thế nào đi nữa ông vẫn không sao tránh khỏi dù sao mình cũng
chỉ là một phần của cái hoàn cảnh, xã hội, dòng giống, đất nước đã sản
xuất ra tướng Nogi. Đó là lý do tại sao trong Nỗi Lòng, khi thời đại Minh
Trị cáo  chung,  Tiên  Sinh  đã  than:  “Vào đêm  màn  tang  bao  phủHoàng
cung, tôi ngồi trong phòng văn lắng nghe tiếng súng rền nổ. Đối với tôi,
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
9
BOOKAHOLI C  CLUB
tiếng súng ấy chẳng khác gì lời than khóc cuối cùng một triều đại đang trôi
qua.”
Kokoro,trong tiếng Việt trí thức nghĩa là Tâm sự, và trong tiếng Việt
bình dân nghĩa là Nỗi Lòng, được kểtheo ngôi thứnhất. Do vậy, lời văn
thật đơn giản. Tuy nhiên – nỗi lòng người kể- một người xuất thân đại học
– lại u uẩn não nề hơn nỗi lòng hoang mang của Tú Xương khi
Một mình đứng giữa cõi bơ vơ
Có gặp ai không để đợi chờ…
Hoặc tâm sự bi đát của Nguyễn Du lúc tựhỏi:
Bất tri tam bách dư niên hậu
Thiên hạhà nhân khấp Tố Như
Ba trăm năm nữa vềsau
Tố Như ai nhỏlệsầu khóc thương?
Tháng tám năm 1971
Người dịch
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
10
BOOKAHOLI C  CLUB
PHẦN I
TIÊN SINH VÀ TÔI
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
11
BOOKAHOLI C  CLUB
1
Tôi vẫn thường gọi ông là Tiên Sinh. Do đó mỗi khi nhắc đến ông, tôi sẽkhông
nói rõ tên thực mà chỉ dùng tiếng Tiên Sinh mà thôi. Thực chẳng phải vì tôi cho rằng
gọi như thế kín đáo hơn, mà chỉvì tôi thấy tựnhiênhơn. Bây giờbất kỳlúc nào lý ức
gợi lại hình ảnh ông, tôi thấy mình luôn luôn nghĩ ngay đến tiếng gọi “Tiên Sinh”.
Tôi đã gặp Tiên Sinh lần đầu tiên chính tại Kamakura trong dịp nghỉ hè. Lúc đó
tôi còn là một thư sinh rất trẻ. Tôi tới đó theo sựlôi kéo của một anh bạn muốn lợi
dụng dịp nghỉ hè để đi tắm biển và vui chơi với nhau. Hai đứa chúng tôi đã không gặp
mặt nhau đã từlâu lắm rồi. Phải mất vài ba ngày trời, tôi mới xoay đủsốtiền đểtrang
trải cho những phí tổn cho chuyến đi này, nhưng tôi vừa tới nơi được có ba ngày thì
anh bạn của tôi nhận được điện tín của gia đình bảo anh ta phải vềnhà ngay vì mẹanh
ốm nặng. Tuy nhiên, anh bạn tôi vẫn không tin vì đã từlâu rồi, anh ta đã bị cha mẹ
khuyên nhủ, cưỡng ép lấy một cô gái nào đó. Theo tập quán ngày nay của chúng tôi,
anh ta hãy còn quá trẻ đểlấy vợ. Vảlại anh ta chẳng hề ưa thích cô gái kia lấy một
chút nào. Đểtránh mọi rắc rối, lẽ đương nhiên là phải về nhà, anh ta đã mò đến nơi
nghỉmát gần Tokyo để rong chơi cho sướng thân. Anh ta đưa cho tôi xem bức điện tín
và bàn luận cùng tôi xem phải làm thếnào. Tôi chẳng còn biết nói năng ra sao. Tuy
nhiên, nếu quảthật thân mẫu anh ta ốm nặng thì thếnào anh ta cũng phải vềnhà. Do
đó cuối cùng anh ta quyết định trởvề thăm nhà. Tôi từng tốn bao công phu xếp đặt
mãi mới đến gặp bạn được, lúc này lâm vào cảnh ngộbịbỏlại vất vơ, vất vưởng một
mình.
Còn rất nhiều ngày nữa mới bắt đầu khóa học mới, do đó, tôi đươc tựdo hoặc ởlại
Kamakura hoặc trởvềnhà. Tôi quyết định ởlại. Anh bạn tôi xuất thân trong một gia
đình tư sản giàu có ởmiền Trung nên chưa bao giờphải lo lắng vềtiền bạc; tuy nhiên
anh cũng có một mực sống của người còn đi học, chẳng khác gì mực sống của tôi hết.
Do đó khi còn có một mình, tôi cũng chẳng cần phải thay đổi chỗ ởlàm gì.
Nhà trọcủa tôi tại Kamakura ởtrong một khu hẻo lánh nên anh nào muốn lần mò
tìm những thú tiêu khiển hợp thời như chơi bi-da hoặc ăn kem cốc thì phải đi bộmột
quãng đường xa qua những cánh đồng rộng. Nếu đi xe thì tốn chừng 20 sen. Tuy khu
này có vẻxa xôi hẻo lánh thật đấy, song lại có nhiều gia đình giàu có đã xây biệt thự ở
đó rồi. Khu này lại còn rất gần bờbiển, thật hết sức tiện lợi cho những tay thích bơi
lội như tôi.
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
12
BOOKAHOLI C  CLUB
Mỗi ngày tôi đều ra biển, đi qua dãy nhà tranh cũ kĩ bám khói đen kịt. Bãi biển
luôn luôn đông nghịt những đàn ông đàn bà đi tránh nóng bức và nhiều khi giống như
một khu nhà tắm công cộng mặt biển luôn luôn bị những người đầu đen xì phủkín.
Chẳng bao giờtôi hết ngạc nhiên rằng làm sao bao nhiêu dân thành thị đi nghỉ cuối
tuần lại có thểchen chúc với nhau trong một thị trấn nhỏ bé như thếnày. Một mình
giữa đám đông ồn ào vui vẻ, sung sướng tôi tìm đủ cách đểtận hưởng cảnh sắc này,
lúc thì nằm đườn trên bãi cát, lúc thì vùng vẫy bơi lội dưới nước một cách thích thú.
Chính tại giữa đám đông lộn xộn này, tôi đã gặp Tiên Sinh. Thời đó trên bờbiển
có hai trà thất. Bất đồ tôi cơ hội qua lại luôn luôn một trong hai căn trà thất đó. Khác
hẳn  những người sống  trong các biệt thựrộng  lớn trong khu Hase  mới  có nhà tắm
riêng. Còn vềphần chúng tôi, bó buộc phải dùng những căn trà thất trên bãi biển, vừa
làm nơi uống trà, vừa làm chỗthay quần áo cộng đồng. Tại đây, những người đi tắm
bểsẽuống trà, nghỉ ngơi, tắm rửa cho sạch hết nước mặn, thuê người giặt quần áo, gửi
mũ áo và thuê dù che nắng. tôi không có mang nhiều thứtheo mình nhưng vẫn sợbị
mất cắp nên vẫn thường cởi quần áo đem gửi trong căn trà thất trước khi xuống tắm
biển.
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
13
BOOKAHOLI C  CLUB
2
Tôi nhìn thấy Tiên Sinh ngay khi ông vừa mới thay quần áo tắm và sắp sửa lội
xuống biển. Lúc ấy tôi đã tắm xong và đang hong trước làn gió nhẹcho khô hết nước
biển ướt đẫm thân mình. Giữa hai người chúng tôi có vô số cái đầu đen xì đang di
động qua qua lại lại. Bãi biển thì nhốn nháo đông người, đầu óc tôi thì thảnh thơi thoải
mái nên nếu như Tiên Sinh không đi cùng với một người Âu thì rất có thể tôi đã chẳng
đểý gì đến ông.
Người Âu ấy với nước da trắng bong đã làm cho tôi đặc biệt chú ý ngay từlúc trở
về căn trà thất. Ông ta lúc đó đang đứng khoanh tay ngoảnh mặt nhìn ra ngoài biển,
bên cạnh là chiếc áo ngoài vất bừa bãi bên cạnh một cái ghế. Trên người ông ta chỉ
còn vỏn vẹn một manh quần cụt như thứ chúng tôi thường vẫn mặc. Tôi thấy điều đó
thật là lạlùng nhất hạng; vì hai hôm trước tôi đã tới Yuigahama ngồi trên đỉnh một
cồn  cát  nhỏngay  gần  cổng  sau  một  khách  sạn  theo  lối  Tây  phương  và  ngắm  nhìn
những người Âu Tây tắm biển đểgiết thời giờ. Họ đều mặc áo tắm che hết cảkhu
ngực, cánh tay và bắp đùi. Đàn bà con gái thì lại càng che đậy quá thể. Đại đểhọ đều
đội mũ cao su sắc màu sặc sỡkhiến mình có thểnhìn rõ chỏm mũ nhấp nhô giữa các
đợt sóng triều. Sau khi đã  mục kích những cảnh như thế, tất nhiên là tôi phải nghĩ
người Âu này, ăn mặc phong phanh như thế mà đứng giữa đám đông, là một người rất
ư khác thường vậy.
Trong  lúc  tôi  đang  nhìn  ngắm, ông  ta  quay đầu  nói  một  hai  câu  gì đó  với  một
người Nhật Bản lúc đó đang cúi nhặt một cái khăn tắm đang đánh rơi xuống mặt cát.
Người Nhật ấy liền quấn cái khăn ngang đầu rồi lội xuống biển. Người ấy chính là
Tiên Sinh vậy.
Tôi nhìn theo bóng dáng hai người đàn ông này sánh vai nhau lội xuống biển, chỉ
vì lòng hiếu kỳ. Họ xăm xăm lội nước, đạp chân lên các đợt sóng, len lách qua các
đám người đông đúc ồn ào rồi cuối cùng lần ra một chỗbiển sâu và vắng lặng hơn.
Thếrồi họbắt đầu bơi thẳng ra ngoài xa cho đến lúc tôi chỉ còn thấy hai đầu người
nhỏxíu mới thôi. Họvòng một lượt rồi bơi thẳng vào bờ. Về đến trà thất, họlau khô
ngay người mà không cần múc nước ngọt dưới giếng lên đểdội cho hết nước mặn đi,
xong rồi mau mắn mặc quần áo và đi thẳng, chẳng biết là đến đâu.
Sau khi họ đã ra đi rồi, tôi ngồi xuống đánh diêm hút thuốc lá. Nằm dài trên chiếc
ghếxếp, tôi bắt đầu nghĩ vơ vẩn vềTiên Sinh. Tôi nghĩ là rõ ràng mình đã gặp ông ở
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
14
BOOKAHOLI C  CLUB
một nơi nào đó trước đây song không làm sao nhớ được là ở nơi nào hoặc vào lúc nào
cả.
Vào lúc ấy, tôi đang chán ngắt chẳng biết làm gì hơn nên hôm sau, cũng vào giờ
đó tôi lại tới căn trà thất hy vọng gặp lại Tiên Sinh lần nữa. Lần này ông tới một mình,
không có người Âu kia cùng đi nữa. Đội trên đầu một chiếc mũ cối, sau khi tháo cặp
kính trắng đặt trên một mặt bàn gần đó, ông lấy khăn tay và quấn ngang đầu rồi lại
nhanh nhẹn đi xuống bãi biển. Khi nhìn ông lách mình len qua đám đông ồn ào chen
chúc rồi lại một mình bơi ra ngoài xa y hệt như hôm trước, tôi chợt nổi hứng muốn
bơi đuổi theo sau. Tôi nhảy phăng xuống nước, lội qua chỗnông một quãng khá xa rồi
lấy chỗ Tiên Sinh đang bơi làm mục tiêu, cắm đầu bơi về phía đó. Nhưng trái với sự
mong đợi của tôi, Tiên Sinh không theo đường thẳng như hôm trước lại theo đường
vòng cung mà bơi vào bờkhiến cho tôi không đạt được mục đích. Tôi thấy hơi bực
mình lúc trởvề căn trà thất, người còn ướt đẫm những nước. Tiên Sinh đã mặc xong
quần áo và sắp sửa ra về.
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
15
BOOKAHOLI C  CLUB
3
Hôm sau khi ra ngoài bãi biển, tôi lại nhìn thấy Tiên Sinh cũng vào thời khắc như
mấy hôm trước. Và hôm sau nữa cũng y hệt như thế. Tuy nhiên không có cơ hội nào
cho hai người chúng tôi chuyện trò và ngay cảchào hỏi nhau theo khuôn phép thông
thường. Hơn nữa, hình như Tiên Sinh có thái độkém xã giao. Ông thường ra biển theo
đúng một thời khắc nhất định và sau khi tắm xong ra vềcũng theo đúng một thời khắc
nhất định. Ông luôn luôn tách biệt với người khác và cho dù đám đông quanh mình có
vui vẻ đến đâu đi nữa, hình như ông lúc nào cũng hoàn toàn vô tình chẳng chú ý đến
ai. Chẳng bao giờtôi thấy bóng dáng người Âu đã cùng đi ra bãi bểvới ông trong hôm
đầu tiên nữa. Tiên Sinh lúc nào cũng thui thủi một mình.
Tuy vậy, một hôm, sau chuyến bơi lội thường lệ, sắp sửa mặc bộquần áo vắt trên
chiếc ghếdài, Tiên Sinh chợt thấy chẳng hiểu vì sao chiếc áo lại dính đầy cát. Trong
lúc ông đưa tay phủi cát hai ba lần, tôi thấy cặp kính trắng lúc nãy ông để dưới chiếc
áo rơi xuống mặt cát. Tiên Sinh hình như quên bẵng mất cặp kính mãi cho đến lúc thắt
xong dây lưng ông mới sực nhớra và vội vã cuống quýt tìm kiếm. Tôi lại gần, cúi
nhặt cặp kính và đưa cho ông. Lúc giơ tay đón nhận cặp kính tôi trao, Tiên Sinh nói
“Cảm ơn”.
Hôm sau, tôi theo Tiên Sinh xuống biển và bơi đằng sau ông. Khi đã bơi ra xa
khoảng hai trăm thước, Tiên Sinh quay lại nói chuyện với tôi. Mặt biển mênh mang,
xanh rờn bao lấy chúng tôi; chung quanh hai người chúng tôi, dường như không có ai
hết. Ánh thái dương chiếu rọi gắt gay trên mặt nước và chiếu sáng rực dãy núi xa tít
tận chân trời. Thịt xương gân cốt tôi tràn ngập một cảm giác thảnh thơi thích thú, tôi
vùng vẫy đập nước tứ tung. Tiên Sinh lúc đó đã ngừng vận động nằm ngửa người cho
nổi bồng bềnh trên mặt nước. Tôi cũng bắt chước ông. Màu trời xanh gay gắt chiếu
thẳng vào mắt tôi, và tôi cảm thấy như có những ngọn lao nhỏxíu, sáng rực đang lao
thẳng vào mắt tôi. Tôi kêu to: “Chà, khoái ơi là khoái!”
Một lúc sau, Tiên Sinh thay đổi tư thế, đứng thẳng người lại bảo tôi: “Thôi mình
vào bờchứ?” Sánh với Tiên Sinh, tôi là người có thểchất mạnh mẽ, tính tình táo tợn
hơn nhiều, nên còn muốn nán lại vui chơi, song nghe Tiên Sinh hỏi thì tôi vui vẻchiều
ý “Vâng thôi mình vào đi!” Thếrồi hai người chúng tôi cũng theo đường cũ, bơi trở
vào bờ.
Chúng tôi bắt đầu làm thân với nhau từ đó.
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
16
BOOKAHOLI C  CLUB
Tuy nhiên tôi vẫn chưa biết là Tiên Sinh sống ở nơi nào.
Tôi nhớvào buổi chiều ngày hôm thứ ba, sau khi chúng tôi cùng bơi với nhau rồi
đi lên bờlúc vềtới căn trà thất, Tiên Sinh đột nhiên hỏi tôi: “Chú có định ởlại nơi này
lâu nữa hay không?” Thực ra tôi chưa nghĩ gì đến việc đó và trong đầu tôi cũng chưa
hềcó một dụng ý gì nên tôi đáp: “Dạ thưa, cháu cũng chưa biết nữa.” Trên khuôn mặt
Tiên Sinh tôi thoáng thấy một nụ cười và tôi cảm thấy cực kỳbối rối đến nỗi lắp bắp
mãi mới hỏi lại được một câu: “Thếcòn Tiên Sinh thì sao?” Chính từ lúc đó trở đi, tôi
bắt đầu gọi ông là “Tiên Sinh”.
Tối hôm đó, tôi lại tìm Tiên Sinh ở nơi ông trọ. Ông không có ởtrong một lữquán
phổthông mà thuê phòng tại một biệt thựdựng trên đất của một ngôi chùa rộng rãi.
Tôi nhận thấy ông không hềcó một liên hệthân thiết nào với những người cùng sống
trong biệt thựnày. Ông mỉm cười nhăn nhó mãi khi thấy tôi cứmột điều “Tiên Sinh”,
hai điều”Tiên Sinh” khi trò chuyện với ông; và tôi phải biện giải là tôi vẫn quen mồm
gọi các vịlớn tuổi như thế. Khi tôi hỏi thăm về người Âu kia, ông cho tôi biết là người
bạn ông không còn ởKamakura nữa. Tôi được ông cho biết người bạn của ông có vẻ
khác đời, không thích giao du với ai cả. Ông còn kểcho tôi nghe nhiều điều khác nữa
cũng liên quan tới người Âu ấy và nhận thấy rằng kểcũng lạlùng khi ông rất ít giao
thiệp với người Nhật Bản nhưng lại thân thiết với một người ngoại quốc như người
Âu kia. Cuối cùng, trước khi ra về, tôi nói với Tiên Sinh tôi mang máng nhớ là đã gặp
ông ởmột nơi nào đó trước đây nhưng chẳng làm sao nhớrõ lại được là ở nơi nào và
vào lúc nào hết. Tôi còn trẻtuổi và khi nói vậy, tôi ngấm ngầm trông đợi và thực bụng
là cầu mong Tiên Sinh cũng bày tỏmột cảm nghĩ như thế. Nhưng trầm ngâm một lát,
Tiên Sinh lại bảo tôi: “Tôi cũng chẳng làm sao nhớ được là trước đây đã có bao giờ
gặp chú hay chưa. Chú có lầm tôi với một ai khác hay chăng?” Thếlà tôi cụt hứng,
cảm thấy một nỗi thất vọng sâu sắc tràn ngập trong lòng.
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
17
BOOKAHOLI C  CLUB
4
Cuối tháng đó, tôi trởlại Tokyo, Tiên Sinh đã rời nơi nghỉ mát trước tôi khá lâu.
Lúc chia tay, tôi hỏi ông: “Thưa thỉnh thoảng cháu xin phép lại nhà thăm Tiên Sinh,
chẳng hay có tiện hay không ạ?” Và ông trảlời gọn lỏn: “Dĩ nhiên là được chứ!” Tôi
có cảm tưởng hai người đã là những người bạn thân thiết từlâu và hình như tôi đang
đợi chờmột câu trảlời vồn vã nồng hậu hơn thì phải. Nhớlại lúc đó, tôi thấy lòng tự
tin của mình hơi bị thương tổn.
Trong khi qua lại với Tiên Sinh, tôi thường hơi bịthất vọng như thế. Đôi khi Tiên
Sinh hình như là biết tôi có vẻ không được đẹp lòng và cũng có những khi dường như
ông không hay biết gì hết. Tuy nhiên, dù cho tôi thường trải qua những nỗi thất vọng
nhỏ bé như thế, tôi chẳng bao giờmuốn xa rời Tiên Sinh cả. Quảthực cứmỗi lần bị
cựtuyệt là một lần tôi cảm thấy bất an, dao độn nhưng cũng là lại một lần tôi muốn
làm thân hơn nữa với Tiên Sinh. Tôi nghĩ rằng khi nào hai người chúng tôi thân thiết
với nhau hơn có lẽtôi sẽtìm thấy được nơi ông những điều tôi đang muốn tìm kiếm.
Tôi còn ít tuổi, đó là một sựthực, nhưng tôi cũng biết là không nên cư xửmột cách
quá ư phàm thường như thếvới người khác. Không hiểu vì sao lúc đó tôi lại cư xử
như thếriêng với Tiên Sinh. Nhưng bây giờ, Tiên Sinh đã qua đời, tôi mới bắt đầu
hiểu thực chẳng phải là ngay từ đầu Tiên Sinh đã không ưa tôi.Cách chào hỏi, đối xử
lạnh nhạt, cộc cằn của ông không phải là đểbiểu lộsự không đẹp lòng của ông đối với
tôi mà chỉ đểcảnh cáo cho tôi biết trước là chẳng nên gần gũi với một người không có
giá trị như ông làm gì. Thực ra chỉvì khinh miệt chính mình mà Tiên Sinh không chịu
đáp lại lòng mến yêu của người khác. Tôi cảm thấy thương xót Tiên Sinh vô cùng.
Dĩ nhiên là tôi định bụng lại thăm Tiên Sinh bất cứlúc nào sau khi trởvềTokyo.
Còn hai tuần nữa khóa học mới bắt đầu và tôi nghĩ là nên đến thăm ông trong thời
gian ấy. Tuy nhiên vài ngày sau khi từKamakura trởvềTokyo, tôi lại thấy ý định đó
phai nhạt đi nhiều. Không khí nơi đại đô hội đã ảnh hưởng rất nhiều đến tôi, làm sống
lại trong tôi bao nhiêu là kỷniệm. Cứmỗi lần nhìn thấy một sinh viên ởngoài phốlà
tôi lại thấy chính mình đương nôn nao háo hức đợi chờ năm học mới với một niềm hy
vọng và một nỗi rộn rã khôn tả. Có lúc tôi quên bẵng Tiên Sinh đi.
Khoảng một tháng sau khi các khóa giảng bắt đầu, tôi thấy mình thảnh thơi khoan
khoái  hơn  trước.  Đồng  thời  tôi  cũng  bắt  đầu  lang  thang  bát  phố,  lòng  những  băn
khoăn là đời mình còn thiếu thốn một cái gì đó. Và tôi lại thấy khuôn mặt Tiên Sinh
bồng bềnh trước mặt: tôi muốn gặp lại ông.
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
18
BOOKAHOLI C  CLUB
Lần đầu tiên tôi tới nhà thăm, Tiên Sinh đi vắng. Tôi nhớlà đến chủnhật, tôi lại
đến lần nữa. hôm ấy là một ngày đẹp trời, bầu trời trong xanh đến nỗi mình nhìn tới là
đã thấy lòng tràn ngập một cảm giác sung sướng hảhê. Một lần nữa, Tiên Sinh lại
không có nhà. ỞKamakura Tiên Sinh bảo tôi là ông ít khi đi đâu, thường ởnhà cả
ngày; thực thếông còn bảo tôi là ông chẳng thích ra ngoài, đi chơi đâu hết. Nhớlại
điều này, tôi cảm thấy một nỗi bất mãn không lý do sau khi cảhai lần tìm đến mà cả
hai  lần  đều  chẳng  gặp  ông.  Vì  thếtôi  cứ đứng  lưỡng  lựtrù  trừ ởngay  trước  cổng
ngoài, nhìn thẳng vào mặt chị người làm đã cho tôi hay là ông chủ đi vắng. Dường
như chợt nhớra rằng trước đây tôi đã tới nhà và đểlại tấm danh thiếp, chị ta bảo tôi
chờmột lát rồi đi vào trong nhà. Một lát sau, một người đàn bà đẹp đẽxuất hiện: Tôi
đoán đó là bà chủnhà.
Rất bặt thiệp, bà cho tôi biết Tiên Sinh đi đến nơi nào. Hàng tháng, vào cùng một
ngày, Tiên Sinh mang hoa đi thăm một ngôi mộ nào đó trong nghĩa địa Zoshigaya.
“Ông nhà tôi vừa mới ra khỏi nhà chưa đầy mười phút mà thôi”, bà nói, giọng tiếc rẻ
ra mặt. Tôi cảm ơn bà rồi cáo từ. Mới đi được một chút đường vềphía khu phố ồn ào,
náo nhiệt, tôi chợt có ý nghĩ là giá mình cũng tản bộtới Zoshigaya thì kểcũng thú.
Ngoài ra, tôi lại sinh lòng hiếu kỳ, muốn được gặp Tiên Sinh ở đó xem sao. Tôi liền rẽ
sang đường khác để đi vềphía nghĩa địa Zoshigaya.
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
19
BOOKAHOLI C  CLUB
5
Từmột cánh đồng lúa phía bên trái, tôi đi vào nghĩa trang rồi tiếp tục cất bước dọc
theo một con đường rộng hai bên có hai hàng cây phong. Cuối đường có một quán
nước trà và có mộtngười trông giống như Tiên Sinh từ trong đó bước ra. Tôi bước về
phía người ấy cho đến khi nhìn thấy rõ ánh mặt trời lấp lánh trên đôi gọng kính của
người ấy. Rồi tôi bất thần cất tiếng gọi thật to: “Tiên Sinh!” Tiên Sinh nhìn thấy mặt
tôi,  đột  nhiên  đứng khựng  hẳn  lại.  Ông  kêu  lên:  “Cớlàm  sao…”  rồi  lại  “Cớlàm
sao…”. Cũng tiếng đó mà ông cứlặp đi lặp lại mãi với một giọng điệu lạkỳ nghe như
tiếng dội trong làn không khí vắng lặng ban chiều. Trong lúc cấp kỳ, tôi không còn
biết đáp lại ra làm sao.
“Chú đi theo sau tôi đó hả? Cớlàm sao…”
Ông đứng đó, thái độkhá bình thản, giọng điệu trầm tĩnh, tuy nhiên nét mặt ông
thoáng sa sầm xuống một cách lạlùng.
Tôi nói cho Tiên Sinh hay vì sao tôi lại dẫn xác đến nơi này.
“Thếnhà tôi có nói cho chú biết là tôiđi thăm mộai hay không?”
“Dạ, thưa không! Bà nhà không có nói đến chuyện gì hết.”
“Vậy ư? Bà ấy không nói đến chuyện gì hết sao? Ừmà phải, tôi cũng nghĩ bà ấy
chẳng có lý do gì mà nói. Hôm nay bà ấy mới gặp chú lần đầu mà. Không, dĩ nhiên là
không, bà ấy chẳng cần phải nói cho chú hay gì hết.”
Dần dà ông có vẻbằng lòng; tuy nhiên tôi vẫn không hiểu sao Tiên Sinh lại vừa
nêu ra những nhận xét như thế.
Lúc rời nghĩa trang ra về, hai người chúng tôi đi giữa hai hàng mộbia. Gần những
nấm  mộvới  những  tấm bia  đềchữ như  “Isabella…”  “Logia,  tôi  tớcủa  Chúa”,  có
những tấm mộbia Phật giáo như “Nhất thiết chúng sinh tất hữu Phật tính” (hết thảy
chúng sinh đều có Phật tính). Có một ngôi mộtôi nhớ có đềrõ trên bia “Toàn quyền
Công sứgì gì đó”. Tôi đứng trước một nấm mồnhỏ bé đặc biệt và chỉ tay vào ba chữ
Hán “An Đắc Liệt” mà hỏi Tiên Sinh: “Thưa phải đọc ba chữnày ra làm sao ạ?”
Tiên  Sinh  vừa  mỉm  cười  nhăn  nhó  vừa  đáp:  “Tôi cho  là  người  ta  muốn  đọc  là
André hay Andree hoặc Andrew gì đó. Tiên Sinh hình như không nhìn thấy tính cách
hoạt kê hoặc châm biếm trong những dạng thức mộ bia khác nhau như tôi đã thấy.
Ông im lặng lắng nghe tôi nói một thôi một hồi vừa nói vừa chỉ trỏhết nấm mộnày
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
20
BOOKAHOLI C  CLUB
đến nấm mộkhác. Cuối cùng Tiên Sinh nhìn tôi và nói: “Sựthực đã có bao giờchú
nhìn chân diện mục của cái chết chưa hả?” Thấy tôi nín lặng Tiên Sinh không nói gì
nữa.
Vềphía cuối nghĩa trang có một cây ngân hạnh to lớn đến độche khuất cảbầu
trời. Tiên Sinh ngước mắt nhìn lên bảo tôi: “Chỗnày lát nữa đẹp ghê lắm. Cây ấy sẽ
thành một khối lá vàng óng, còn mặt đất thì bị chôn vùi dưới tấm thảm lá rụng vàng
óng.” Tôi được biết mỗi tháng Tiên Sinh thểnào cũng tản bộ dưới gốc cây ấy ít nhất
một lần.
Cách chỗ chúng tôi đứng một chút, có một người đàn ông đang đứng trên mảnh
đất lồi lõm đào mấy ngôi mộmới. Người đó dùng tay đào bới, dựa người vào cái cuốc
mà nhìn chúng tôi. Rẽ sang bên trái, chúng tôi đi ra ngay con đường chính.
Trong đầu chẳng hềcó mục đích đi đến nơi nào nên tôi cứtiếp tục cất bước theo
chân Tiên Sinh. Lúc này Tiên Sinh ít nói hơn thường lệ; tuy nhiên tôi chẳng hềcảm
thấy bối rối chút nào hết cứtiếp tục thẩn thơ cất bước bên cạnh Tiên Sinh.
“Thưa Tiên Sinh có vềthẳng nhà bây giờkhông ạ?”
“Có, chú ạ! Bây giờtôi chẳng còn việc gì phải làm nữa.”
Chúng tôi lặng lẽ đi xuống dốc đồi, trực chỉ hướng nam. Tôi cất tiếng hỏi đểphá
tan màn im lặng: “Đó có phải là nghĩa trang dòng họcủa Tiên Sinh không ạ?”
“Không.”
Tiên  Sinh  chỉ đáp  gọn  lỏn  như  thế.  Tôi  quyết  định  là  không  nói  gì  thêm đến
chuyện này nữa nhưngvừa đi được chừng một trăm thước, bỗng dưng Tiên Sinh lại
khơi mào câu chuyện:
“Có ngôi mộmột người bạn tôi ở đó!”
“Và mỗi tháng Tiên Sinh đều đến thăm mộ người bạn ấy phải không?”
“Phải.”
Hôm ấy Tiên Sinh không nói gì thêm nữa.
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
21
BOOKAHOLI C  CLUB
6
Từhôm ấy trở đi, tôi bắt đầu đến thăm Tiên Sinh một cách đều đặn. Đến lần nào
tôi cũng thấy ông ởnhà và càng gần gũi với Tiên Sinh, tôi lại càng hăm hởmuốn đặt
chân đến cổng ngoài nhà Tiên Sinh nhiều hơn.
Tuy  nhiên,  thái  độcủa  Tiên  Sinh  đối  với  tôi  từnhững  lời  chào  hỏi  đến  cách
chuyện trò cũng chẳng hề thay đổi bao nhiêu. Lúc nào Tiên Sinh cũng lặng lẽít nói.
Nhiều khi ông có vẻim lặng quá đến nỗi tưởng như ông rất là cô đơn. Ngay từ đầu tôi
đã cảm thấy cái bản tính lạ lùng không ưa gần gũi của ông. Tuy vậy, đồng thời, tôi
vẫn cảm thấy muốn gần gũi Tiên Sinh dù cho đôi khi có phải cốgắng đôi chút. Có lẽ
tôi là người duy nhất đã cảm thấy thế đối với Tiên Sinh. Có lẽlà tôi chẳng nên mò đến
nhà ông quá nhiều như thế. Nhưng cho đến bây giờtôi vẫn cảm thấy kiêu hãnh, vui
mừng là sựquý mến theo trực giác của mình đối với Tiên Sinh càng vềsau càng tỏra
không đến nỗi vô ích. Một người có thể yêu thương, hoặc tôi nói thếnày thì đúng hơn,
một người do bản tính không thể thương yêu kẻ khác nhưng lại không thểgiang tay
đónnhận  một  cách  cởi  mởtình  thương yêu  của  kẻkhác  – Tiên  Sinh  chính  là  một
người như thếvậy.
Như tôi đã nói, Tiên Sinh thủy chung lúc nào cũng thầm lặng. hơn nữa hình như
lúc nào Tiên Sinh cũng thanh thản, an vui với chính mình. Tuy nhiên, thỉnh thoảng tôi
thường thấy khuôn mặt ông vương buồn. Đúng thế, giống như bóng đen của một con
chim lướt qua cửa sổ, nét buồn ấy thường tan biến ngay tức thì. Lần đầu tiên tôi nhìn
thấy nét buồn ấy trên đôi mi ông là lúc ởnghĩa trang Zoshigaya khi tôi bất thần réo
gọi tên ông. Cho đến bây giờtôi vẫn còn cảm thấy trong cái giây phút lạlùng ấy, dù
chỉ là trong một khoảnh khắc thoảng qua, một nỗi nôn nao rộn rã dâng trào trong tim
mình. Sau đó nỗi nôn nao ấy tan biến đi ngay nhưng vào một tối tháng Mười (Tiểu
xuân) nó đã phục hồi đàn lực ngày trước vụt trởlại tâm trí tôi trong mấy phút đồng hồ.
Cái hình ảnh áng mây buồn u ám ấy, tôi tưởng đã quên, đến lúc này lại trởlại trong ký
ức tôi.
Trong lúc đang nói chuyện với Tiên Sinh, bất đồtôi lại thấy hình ảnh cây ngân
hạnhmà Tiên Sinh đã gợi cho tôi chú ý, lại bềnh bồng trước mắt. Và tôi nhớra rằng
chỉ còn ba ngày nữa là tới ngày Tiên Sinh tới nghĩa trang Zoshigaya thăm mộ người
bạn theo lệ thường mỗi tháng. Nghĩ rằng ngày ấy trùng với ngày những buổi giảng
thuyết đại học chấm dứt vào buổi trưa, và trong ngày đó tôi cũng rảnh rang, nên tôi
quay nhìn Tiên Sinh mà nói:
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
22
BOOKAHOLI C  CLUB
“Thưa Tiên Sinh vào lúc này cây ngân hạnh ởZoshigaya chắc hẳn đã rụng lá hết
rồi phải không?”
“Tôi nghi là đã trụi hết lá rồi ấy chứ!”
Trong khi trảlời Tiên Sinh nhìn chằm chằm vào mặt tôi không rời mắt. Tôi hỏi
liền:
“Đi  thăm  mộlần  này,  Tiên  Sinh  cho  phép  con  đi  theo  có  được  không ạ?  Con
muốn đi tản bộvới Tiên Sinh quanh quẩn nơi đó một vòng.”
“Tôi đi thăm mộchứ không đi tản bộ chơi đâu chú ạ!”
“Nhưng dĩ nhiên là cùng lúc đó, mình cũng đi tản bộmột chút cho vui chứ.”
Không đáp lại ngay, im lặng một lúc rồi Tiên Sinh mới nói: “Chú tin tôi đi, việc đi
thăm mộ đối với tôi không phải là chuyện chơi.” Có vẻ như ông hoàn toàn rắp tâm
tách biệt rõ ràng việc đi thăm mộvới việc đi tản bộ. Tôi bắt đầu tựhỏi không biết đó
có phải là một cái cớ để ngăn chặn không cho tôi đi theo hay không. Tôi nhớlà lúc ấy
trông Tiên Sinh có vẻtrẻcon một cách lạlùng. Tôi lại càng nằng nặc đòi theo.
“Vâng, vậy thì con cũng muốncùng đi thăm mộvới Tiên Sinh nữa, xin cho con đi
theo.” Thực ra tôi nghĩ bụng là sựkhu biệt giữa hai việc thăm mộvà tản bộchẳng có ý
nghĩa gì hết. Một nét buồn thoáng qua khuôn mặt ông. Và trong đôi mắt Tiên Sinh có
lóa lên một ánh sáng lạkỳ. Tôi không thểnói rõ đó là sựbất an hay sựphiền lụy hay
là bực tức, sợsệt. Nhưng dù thế nào đi nữa trên nét mặt ông, tôi cũng cảm thấy một
nỗi  bứt  rứt  không  yên.  Và  tôi  chợt  nhớlại  cũng  cái  dáng  vẻ ấy ởnghĩa  trang
Zoshigaya khi tôi réo gọi “Tiên Sinh”. Trong cảhai lần nét mặt Tiên Sinh đều tỏbày
một tình cảm hoàn toàn y hệt. Tiên Sinh bảo tôi:
“Tôi không thểnói với chú tại sao, nhưng lại có một lý do rất chính đáng khiến tôi
muốn đi thăm ngôi mộ ấy một mình mà không có ai theo chân hết. Ngay cảnhà tôi –
chú thấy đó – cũng chưa bao giờ đi cùng với tôi kia mà!”
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
23
BOOKAHOLI C  CLUB
7
Tôi thấy thực là lạ lùng. Nhưng tôi có ra vào nhà Tiên Sinh đểnghiên cứu gì đâu,
do đó tôi cứ đểmặc cho sựthể y nguyên như cũ. Bây giờnghĩ lại thái độ của mình
trong thời gian ấy, tôi thấy đóquảlà một điều thiêng liêng đáng quý trong đời mình.
Chính nhờ điều này mà Tiên Sinh mới có được một mối giao tế dường như êm ái đối
với nhân gian và hai người chúng tôi mới trởnên gần gũi với nhau được như thế. Giả
như vì lòng hiếu kỳ, tôi đã tìm cách nghiên cứu, phân tích trường hợp Tiên Sinh thì
sợi dây ràng buộc giữa hai chúng tôi chắc hẳn đã bịcắt đứt không sao có thểdung thứ
nổi. Dĩ nhiên là lúc đó tôi chưa hiểu hết sựtình. Tôi không thích nghĩ đến kết quảsẽ
ra sao nếu như tôi hành động lỡlầm. Chỉ mới tưởng tượng đến đó là tôi đã thấy run
sợ. Tiên Sinh không thểnào chịu được cái cảnh bị người khác đem ra nghiên cứu bằng
con mắt lạnh lùng.
Tôi bắt đầu đến chơi nhà Tiên Sinh mỗi tháng hai hoặc ba lần. Một hôm, nhận
thấy tôi đặt chân đến nhà mỗi ngày một nhiều hơn, Tiên Sinh đột nhiên hướng vềtôi
hỏi:
“Tại sao chú cứlại thích phí phạm thì giờ đến chơi với một người như tôi mãi như
thế?”
“Biết nói sao bây giờ? Con chẳng thấy có ý nghĩa nào đặc biệt: tuy nhiên con có
làm phiền Tiên Sinh không ạ?”
“Tôi đâu có bảo là chú làm phiền tôi?”
Thực vậy, chắc chắn là chẳng bao giờông có vẻ coi như bịtôi làm phiền cả. Tôi
được biết phạm vi giao tếcủa ông hết sức thu hẹp. Riêng với những người bạn cùng
lớp  ngày  xưa  với  Tiên  Sinh,  chỉ còn độ hai  ba  người  sinh  sống ởTokyo  mà  thôi.
Thỉnh thoảng tôi cũng thấy vài ba sinh viên đồng hương với Tiên Sinh tìm đến chơi
nhà nhưng không có ai lại thân thiết với Tiên Sinh như tôi cả. Tiên Sinh nói:
“Tôi là con người đơn chiếc trong nhân gian nên khi chú đến nhà chơi thì tôi thấy
thật vui mừng. Nhưng tôi cũng là một con người buồn bã nữa và vì vậy tôi mới hỏi tại
sao chú lại cứmuốn đến chơi với tôi luôn luôn như thế?”
“Nhưng thưa, tại sao Tiên Sinh lại hỏi vậy?”
Tiên Sinh không trảlời gì hết. Thay vì  thếông nhìn thẳng vào mặt tôi  mà nói:
“Năm nay chú bao nhiêu tuổi rồi?”
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
24
BOOKAHOLI C  CLUB
Tôi thấy cuộc đối đáp có vẻ vu vơ hết sức nên chẳng bận tâm suy nghĩ gì thêm, tôi
xin phép thoái lui. Nhưng ngay hôm sau, tôi lại tới thăm ông. Vừa mới từ trong nhà đi
ra, Tiên Sinh đã cười rồi:
“Chú lại đến chơi nữa đấy ư?”
“Dạ, con lại tới thăm Tiên Sinh đây.” Tôi vừa cười vừa đáp lại.
Giá như một người nào khác mà nói với tôi như thếthì chắc chắn đã làm tôi cảm
thấy mích lòng ghê gớm, nhưng với Tiên Sinh thì khác hẳn: chẳng những đã không
thấy bực mình, tôi lại còn thấy vui thích là đằng khác.
“Tôi là  một  con người lẻ loi cô độc trên đời,  chẳng lẽchú cũng lại là  một  con
người lẻ loi cô độc nữa hay sao? Nhưng tôi đã có tuổi rồi, tôi có thểlặng lẽâm thầm
sống với nỗi cô đơn của mình. Nhưng chú còn trẻ, thực khó lòng mà chấp nhận điều
đó. Đôi khi chú còn phải cốgắng vẫy vùng để vượt qua nỗi cô đơn ấy chứ.”
“Thế nhưng con có thấy mình cô đơn tí nào đâu.”
“Tuổi trẻlà thời kỳ cô đơn nhất trong cuộc đời. Nếu không, tại sao chú lại hay đến
nhà tôi chơi như vậy.” Tiên Sinh tiếp lời: “Nhưng tôi sợ là khi đến với tôi, chú vẫn
không thểtống khứnỗi cô đơn đi đằng nào hết. Tôi chẳng có gì đểgiúp chú diệt trừ
căn nguyên nỗi cô độc đó đi. Chú nên tìm kiếm sựan ủi ở nơi khác. Và chú sẽthấy
ngay rằng, rồi ra chú chẳng muốn đặt chân đến nhà tôi nữa đâu.”
Khi nói những lời này, Tiên Sinh mỉm cười thật buồn bã.
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
25
BOOKAHOLI C  CLUB
8
May mắn thay sựthực lại không giống những lời dự đoán của Tiên Sinh. Dù non
nớt, thiếu kinh nghiệm, tôi cũng đã có thểhiểu rõ ý nghĩa chứa đựng trong những lời
dự đoán ấy. Tôi vẫn tiếp tục đến thăm Tiên Sinh như trước đây. Và sau đó ít lâu, thỉnh
thoảng tôi lại được Tiên Sinh giữlại ăn cơm tại nhà. Kết quảtựnhiên là tôi có dịp nói
chuyện với cảbà vợcủa Tiên Sinh nữa.
Cũng như tất cảnhững con người bình thường, tôi không hềlãnh đạm với đàn bà
con gái. Tuy nhiên, vì tuổi tác còn nhỏ, kinh nghiệm trường đời chẳng nhiều nhặn gì
nên cho tới dạo đó, tôi vẫn chưa có cơ hội giao thiệp với đàn bà con gái. Sựhứng thú
của tôi đối với họ, cho đến nay, tôi vẫn chưa hiểu rõ nguyên nhân, chỉ giới hạn trong
những cái liếc nhìn những đàn bà con gái hoàn toàn xa lạ, đi lại đi qua. Lần đầu tiên,
gặp bà vợ Tiên Sinh trước cổng ngoài, tôi đã có ấn tượng là bà xinh đẹp. Và từ đó trở
đi, mỗi lần nhìn thấy bà tôi vẫn có cái ấn tượng như thế. Thế nhưng, ban đầu tôi thấy
chẳng có chuyện gì đểnói với bà hết.
Bảo rằng bà chẳng có gì đặc sắc thì thực không phải. Có lẽbảo rằng bà chẳng có
cơ hội nào làm nổi bật những nét đặc sắc của mình lên thì đúng hơn. Tuy nhiên, tôi
vẫn luôn luôn cảm tưởng bà chẳng qua chỉ là một bộphận phụthuộc trong căn nhà
của Tiên Sinh mà thôi. Và hình như tựbà cũng chỉ coi tôi như một thư sinh có hảo ý
đến chơi với chồng mình; giữa bà và tôi, chẳng hềcó một mối ràng buộc nào cả. Nhớ
lại buổi gặp gỡ đầu tiên giữa bà với tôi, tôi chỉcòn độc mỗi một cảm tưởng là bà xinh
đẹp.
Có lần tôi được Tiên Sinh gọi lại nhà đểcùng uống rượu. Lúc đó bà ngồi bên cạnh
rót rượu chuốc mời. Trông Tiên Sinh có dáng vẻ vui hơn lệ thường. Đưa cái cốc đã
cạn hết rượu , ông bảo bà: “Bà cũng uống một chút cho vui.” Bà ngập ngừng thoái
thác: “Tôi… tôi…” rồi có vẻmiễn cưỡng cầm lấy cái cốc. Hơi chau đôi lông mày đẹp
đẽbà nâng cốc rượu tôi đã rót lưng chừng mà đưa lên môi. Sau đó Tiên Sinh và bà bắt
đầu trò chuyện. Bà nói:
“Thực là hiếm thấy đó. Từ trước đến giờ, có khi nào ông bảo tôi uống rượu đâu.”
“Ấy chỉ vì bà không thích đó thôi. Nhưng thỉnh thoảng nhấm nháp một chút cũng
tốt lắm. Bà sẽthấy vui vẻhẳn lên.”
“Chắc là không phải thế đâu. Tôi chỉthấy đắng ngắt cay xè. Tuy nhiên, hình như
rượu khiến ông vui vẻhẳn lên rồi đó mặc dù ông mới uống có một chút mà thôi.”
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
26
BOOKAHOLI C  CLUB
“Ừ, đôi khi rượu làm cho tôi thay đổi, vui vẻnhẹnhõm cả người. Nhưng bà thấy
đấy, không phải lúc nào cũng như thếcả đâu.”
“Thếtối nay ông thấy thếnào?”
“Ồ! Tối nay thì tôi thấy thú lắm.”
“Vậy thì từnay, mỗi tối ông nên uống một chút rượu, một chút mà thôi.”
“Thếthì đâu có được!”
“Xin ông nghe tôi mà. Như vậy rồi ông sẽhết buồn.”
Ngoài hai ông bà, trong nhà chỉ còn có chị người làm. Mỗi lần tôi đến chơi đều
thấy căn nhà như tuyệt đối im lìm. Chẳng bao giờtôi nghe thấy tiếng cười to, và đôi
khi, thật hình như thểtrong nhà chỉcó Tiên Sinh với tôi mà thôi.
“Nếu chúng tôi có vài mụn con thì thích biết mấy”, bà vợTiên Sinh nói với tôi. Và
tôi trảlời:
“Vâng, dĩ nhiên là như vậy rồi.” Tuy nhiên tôi chẳng hề đồng tình với bà một chút
nào hết, Đối với tôi dạo đó trẻcon hình như chỉlà một sựrắc rối không cần thiết.
“Thếbà có muốn có một đứa con nuôi không?”
“Một đứa con nuôi ư? Ông bảo sao kia?” Bà vừa nói vừa nhìn vềphía tôi.
“Nhưng chúng ta sẽchẳng bao giờ có con được.” Nghe ông nói vậy, bà lẳng lặng
ngồi yên.
“Thưa tại sao lại không ạ?” Tôi hỏi.
“Trời phạt đó chú ạ.” Tiên Sinh trảlời và cười hơi lớn tiếng.
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
27
BOOKAHOLI C  CLUB
9
Tôi thấy hai  vợchồng  Tiên Sinh hình như là thương yêu âu yếm nhau  lắm. Vì
không phải là người trong gia đình nên tất nhiên tôi không thểbiết rõ thực sựhai ông
bà đối xửvới nhau ra làm sao. Tuy nhiên, mỗi khi ngồi trước mặt Tiên Sinh trong
phòng khách tôi thấy mỗi khi cần đến bất cứcái gì, ông đều gọi đến bà vợchứkhông
gọi chị người làm (tên bà là Shizu). Lúc nào Tiên Sinh cũng quay ra ngoài gọi với một
giọng thực là dịu dàng, âu yếm: “Shizu ơi!” Và mỗi khi xuất hiện bà đều có dáng vẻ
hết sức êm ái, nhu mì. Và bất cứkhi nào ông có nhã ý giữtôi lại ăn cơm, tôi đều có
dịp nhìn ông bà cùng ngồi bên nhau và càng ngày tôi càng vững tin vào mối quan hệ
tốt đẹp giữa hai người.
Thỉnh thoảng Tiên Sinh còn đưa bà đến rạp hát cùng dựnhạc hội hoặc xem diễn
kịch nữa. Tôi cũng nhớlà trong thời gian quen biết ông bà tôi đã thấy hai người du
hành với nhau hàng tuần lễít nhất là hai ba lần. Tôi vẫn còn giữ được một tấm hình
bưu  thiếp  mà ông  bà đã  gửi  cho  tôi trong  chuyến  du  ngoạn  Hakone.  Và tôi  nhớlà
trong chuyến đi Nikko, ông bà có gửi cho tôi một chiếc lá hồng diệp.
Tuy nhiên, có một chuyện đã làm nhạt mờhình ảnh mối quan hệtốt đẹp giữa Tiên
Sinh và bà vợtrong mắt tôi. Một hôm, theo thường lệ, tôi đang đứng trước cổng ngoài
và sắp sửa đánh tiếng bước vào nhà thì nghe thấy tiếng người nói chuyện trong phòng
khách. Hình như đó là một cuộc cãi nhau chứkhông phải một cuộc trò chuyện tầm
thường. Phòng khách ởngay sát cổng ngoài nên tôi có thểnghe thấy rõ mồn một tiếng
người cãi lộn và cái giọng đàn ông thỉnh thoảng cất cao thì đúng là giọng nói của Tiên
Sinh. Tiếng nói kia nhỏnhẹ hơn, tuy không thểnói chắc là tiếng nói của ai song tôi
cảm thấy hẳn là tiếng nói của bà vợ. Hình như bà đang khóc. Tôi đứng lớngớmãi
trước cổng ngoài chẳng biết tiến lui ra sao, sau cùng tôi quyết ý quay lưng đi trởvề
nhà trọ.
Lòng tôi tràn ngập một mối bất an khó chịu lạlùng. Tôi cốgắng đọc sách nhưng
nhận  thấy ngay  là  không  làm sao  tập  trung  năng  lực  và  tinh  thần để đọc  sách  nổi.
Chừng một giờsau, tôi nghe tiếng Tiên Sinh từ phía dưới cửa sổgọi vọng lên. Tôi
kinh ngạc mởcửa sổnhìn ra: Tiên Sinh rủ tôi đi tản bộmột vòng. Tôi nhìn đồng hồ
đeo tay thấy đã quá tám giờrồi. Lúc nãy vềnhà chẳng buồn thay quần áo nên khi Tiên
Sinh rủ đi chơi, tôi có thểlập tức ra khỏi phòng ngay.
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
28
BOOKAHOLI C  CLUB
Tối đó, Tiên Sinh và tôi cùng uống bia. Tửu lượng Tiên Sinh vốn kém. Ông không
phải là hạng người, khi uống đến một lượng nào đó mà chẳng thấy vui vẻ hơn tí nào,
lại cứnốc rượu tì tì hết chán này sang chén khác.
Tiên Sinh vừa nói vừa mỉm cười cay đắng:
“Ngày hôm nay thực chẳng nên cơm nêncháo gì.”
“Thưa Tiên Sinh không được vui hay sao?” tôi cảm thấy xót xa cho Tiên Sinh. Tôi
không làm sao quên được đầu đuôi câu chuyện xảy ra trước đó đã làm tôi thắc mắc
khủng  khiếp  chẳng khác gì  mắc  một  cái xương  cá trong  cuống  họng. Tôi thấy khổ
tâm, nghĩ mãi không biết có nên nói cho Tiên Sinh biết chuyện ấy hay không. Nhận
thấy sự dao động của tôi, Tiên Sinh hỏi:
“Tối nay, chú làm sao vậy? Nói thực chú hay, lòng tôi cũng chẳng được thảnh thơi
như thường ngày. Chú có nhận thấy thếkhông?”
Tôi không biết trảlời ra sao nữa.
“Thực ra, trước đây một lát, tôi đã cãi nhau với nhà tôi một trận. Và tôi đã nóng
nảy một cách thực lốbịch.”
“Thưa, tại sao…” Tôi bắt đầu dò hỏi, nhưng không làm sao mà thốt ra được tiếng
“cãi nhau”.
“Chú thấy đấy, đôi khi nhà tôi hiểu lầm tôi. Và khi tôi bảo cho bà ấy biết vậy thì
bà ấy chẳng chịu nghe. Thế cho nên hôm nay tôi đã nổi nóng, làm ầm ĩ lên một trận.”
“Bà nhà đã hiểu lầm ra làm sao ạ?”
Không trảlời thẳng câu hỏi của tôi, Tiên Sinh nói:
“Nếu quảtôi là hạng người như bà ấy tưởng thì tôi đâu đến nỗi đau khổ như thế
này.”
Tiên Sinh đau khổra làm sao thì đó là vấn đề vượt ra ngoài trí tưởng tượng của
tôi, tôi chẳng làm sao đoán biết được.
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
29
BOOKAHOLI C  CLUB
10
Trên đường trởvềhai chúng tôi lặng lẽcất bước trong một lúc rồi đột nhiên Tiên
Sinh nói:
“Tôi đã làm một việc xấu quá! Đáng lẽtôi chẳng nên bỏ nhà mà đi trong cơn nóng
giận như thế. Nhà tôi hẳn phải lo lắng ghê lắm. Nghĩ lại mà thương cho đàn bà con
gái. Như nhà tôi chẳng hạn, trên đời này ngoài tôi ra, còn có ai đểmà trông cậy nữa
đâu.”
Tiên Sinh không nói gì thêm trong một lúc lâu. Rồi có vẻ như cũng chẳng chờ đợi
tôi trảlời, Tiên Sinh lại nói tiếp:
“Nói như vậy sẽkhiến cho người nghe nghĩ là ông chồng có vẻ nhơn nhơn táo tợn,
buồn cười làm sao ấy phải không? Này, chú thửnói tôi nghe, chú thấy tôi là người
như thếnào? Theo chú thì tôi là người mạnh mẽhay yếu ớt?”
“Có vẻ như làng nhàng ởgiữa, chẳng mạnh mà cũng chẳng yếu.” tôi đáp vậy. Câu
trảlời  của  tôi  có  vẻ làm cho  Tiên  Sinh hơi  ngạc  nhiên.  Tiên Sinh  lại  ngậm  miệng
không nói gì thêm trong khi chúng tôi tiếp tục cất bước.
Đường vềnhà Tiên Sinh chạy qua gần nơi tôi ởtrọkhi tới góc đường sắp sửa chào
chia tay, tôi chợt thấy là bỏông tại đó một mình trong lúc này thì thực không nên chút
nào. Tôi hỏi:
“Con cùng đi với Tiên Sinh vềnhà nhé!”
Tiên Sinh vội đưa tay ngăn chặn tôi lại:
“Chú nên về nhà mau đi. Muộn rồi còn gì. Tôi cũng phải vì nhà tôi mà mau chân
trởvề.”
“Vì nhà tôi…” những lời sau cùng này làm cho tôi thấy ấm lòng hẳn lên. Vì những
lời ấy, tối hôm đó tôi có thểan tâm ngủthẳng một giấc thực là ngon lành. Và sau đó
khá lâu, tôi vẫn không sao quên được mấy lời “Vì nhà tôi…” ân cần, tha thiết đó.
Đến lúc ấy, tôi mới hiểu rằng câu chuyện rắc rối giữa hai ông bà chẳng có gì đáng
ngại cả. Sau đó, tôi lại tiếp tục đến thăm Tiên Sinh đều đều và nhận ra rằng chuyện rắc
rối trước đó chỉlà một hiện tượng hết sức hiếm hoi. Vảlại một hôm, Tiên Sinh đã thổ
lộtâm tình với tôi:
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
30
BOOKAHOLI C  CLUB
“Trong đời, tôi chỉ biết có một người đàn bà mà thôi. Ngoài nhà tôi ra, chẳng còn
có một người đàn bà nào có thểlôi cuốn được tôi với tư cách một người đàn bà nữa.
Vềphần nhà tôi cũng vậy. Bà ấy coi tôi là người đàn ông duy nhất trong thiên hạnày.
Theo ý nghĩa đó lẽra chúng tôi phải là cặp vợchồng hạnh phúc nhất trên đời.”
Tôi không thểnhớrõ tại sao Tiên Sinh lại tựmình bộc bạch nỗi niềm cho tôi hay
như thế. Tuy nhiên, tôi nhớrõ là lúc ấy Tiên Sinh có thái độthực nghiêm trang, giọng
điệu thực trầm mặc. Điều làm tôi nghe thấy kỳcục trong lúc ấy là câu nói sau cùng:
“lẽra  chúng  tôi  phải là  cặp  vợchồng  hạnh  phúc  nhất trên  đời.”  Tại  sao  Tiên Sinh
không nói “chúng tôi là cặp vợchồng hạnh phúc nhất trên đời” mà lại nói “lẽra”. Có
thực Tiên Sinh được hạnh phúc hay không? Tôi không sao tránh khỏi thắc mắc. Tuy
nhiên, trong giọng nói của Tiên Sinh, có một sức mạnh gì đó gạt hết những thắc mắc,
nghi ngờcủa tôi đi. Tôi không muốn băn khoăn tựhỏi xem Tiên Sinh quảthực có
hạnh phúc hay không và nếu có, thì hạnh phúc đến mức nào nữa.
Một hôm, đó là lần đầu tiên từkhi gặp bà, tôi đã có cơ hội nói chuyện rất lâu với
bà vợcủa Tiên Sinh trong khi ông đi vắng. Tôi được biết một người bạn Tiên Sinh sắp
đáp tàu từ Yokohama đi ngoại quốc và Tiên Sinh đã đi tiễn chân bạn ởShimbashi.
Vào dạo đó, tàu chạy đi Yokohama vẫn có lệrời Shimbashi vào khoảng 8 giờ rưỡi
sáng. Trước đó, tôi muốn bàn luận với Tiên Sinh vềmột cuốn sách mới đọc và Tiên
Sinh đã nhận lời. Ông đã hẹn tôi tới nhà chơi nói chuyện. Tôi đến nhà ông vào lúc 9
giờ sáng, nhưng Tiên Sinh đi vẫn chưa về. Ông đã viết giấy lại cho tôi bảo tôi hãy cố
đợi vì ông sẽvềngay. Trong lúc chờ đợi Tiên Sinh trởvề, tôi đã trò chuyện với bà vợ
Tiên Sinh trong một lúc lâu.
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
31
BOOKAHOLI C  CLUB
11
Dạo đó tôi đã là một sinh viên đại học rồi. Tôi tựcảm thấy mình đã trở nên người
lớn, già dặn hơnkhi mới tới nhà Tiên Sinh lần đầu khá nhiều. Tôi cũng đã quá quen
thuộc với bà vợcủa Tiên Sinh, do đó khi ngồi một mình trước mặt bà, tôi chẳng thấy
bối rối chút nào hết. Hai người chúng tôi nói lan man hết chuyện này sang chuyện
khác. Câu chuyện chẳng có gì đặc sắc, lẽra bây giờtôi cũng đã quên hết nếu như
không có dây dưa đến một điều tôi hết sức lưu tâm. Tuy nhiên, trước khi nói tiếp câu
chuyện này, tôi thấy cần phải nói một vài điều về Tiên Sinh đã.
Tiên Sinh vốn đã tốt nghiệp đại học. Tôi được biết điều đó ngay từ đầu, tuy nhiên
chỉ sau khi từKamakura trởvềTokyo, tôi mới biết thêm là Tiên Sinh chẳng hềlàm
lụng gì hết. Ngay từ đó, tôi đã băn khoăn tựhỏi chẳng biết ông xoay sở ra làm sao để
mà kiếm ăn.
Trên thếgian này, chẳng có ai biết đến tên tuổi Tiên Sinh cả. Ngoài tôi là người có
mối quan hệmật thiết và có lòng kính yêu đối với Tiên Sinh chẳng còn ai biết gì đến
học vấn cùng tư tưởng của Tiên Sinh hết. Tôi thường nói với ông đó là một điều thật
đáng tiếc nhưng ông chẳng đểý gì đến lời nói của tôi. Có lần ông bảo tôi:
“Một con người như tôi mà nhảy ra múa may trước công chúng thì còn ra cái quái
gì nữa.” Tôi thấy câu nói này thực quá khiêm tốn và đâm băn khoăn tựhỏi, phải chăng
ý tưởng ấy thực sựbắt nguồn từsựmỉa mai moi móc thếgian? Quảvậy, đôi khi Tiên
Sinh không tránh khỏi những lời phê bình không tốt vềnhững người bạn  cùng lớp
ngày xưa nay đã có tên tuổi với đời. Sựmâu thuẫn bề ngoài trong thái độcủa Tiên
Sinh, vừa khiêm tốn, vừa khinh bạc này, có lần tôi đã đem ra nói thẳng cho ông hay.
Tôi làm thếkhông phải là theo ý nghĩa một tinh thần phản kháng mà chỉ vì buồn tiếc
làm sao một người như Tiên Sinh lại chẳng được thếgian biết đến mà thôi. Với một
giọng thật trầm, Tiên Sinh trảlời tôi: “Chú thấy đó, đối với vấn đề ấy mình đành chịu
phép một bề. Tôi chẳng có chút tư cách nào để trông đợi bất cứ điều gì ởthếgian này
cả.” Trong lúc Tiên Sinh nói như thế, nét mặt ông đểlộmột tình cảm làm cho tôi xúc
động sâu xa. Tôi không biết rõ đó là thất vọng, bất bình hoặc bi ai nữa. Tôi thấy mình
không còn can đảm đểgạn hỏi thêm.
Trong lúc bà vợTiên Sinh ngồi nói chuyện cùng tôi, câu chuyện tự nhiên hướng
vềTiên Sinh. Tôi hỏi:
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
32
BOOKAHOLI C  CLUB
“Tại sao Thày lại không dấn thân vào đời, làm công việc xứng đáng với tài năng,
lại cứngồi nhà nghiên cứu vàsuy tư mãi như thếhảCô?”
“Tôi sợrằng chẳng còn trông mong gì có ngày ông nhà tôi làm được như thế. Ông
ấy ghét điều đó lắm lắm.”
“Thưa Cô, cong nghĩ chắc là Thày nghĩ rằng dù có làm như vậy cuối cùng chẳng
đi đến đâu, có phải vậy chăng?”
“Thấy hay là không, đàn bà chúng tôi không được biết rõ. Tuy nhiên tôi nghĩ là ý
nghĩa cũng đại khái như thế. Tôi chắc ông nhà tôi cũng thực sựmong muốn làm được
một cái gì, nhưng hình như không sao làm được. Tôi rất tiếc cho nhà tôi.”
“Nhưng Tiên Sinh là người khang kiện, không đau yếu gì hết phải không Cô?”
“Cái đó thì chắc chắn rồi! Nhà tôi hoàn toàn chẳng có bệnh tật gì hết.”
“Thưa vậy tại sao Thày lại không hoạt động gì cả?”
“Tôi cũng muốn biết lắm. Chú thửnghĩ mà xem, nếu tôi mà biết được thì tôi đâu
đến nỗi lo lắng như thếnày. Thực quảlà tôi rất tiếc cho nhà tôi.”
Giọng bà chan chứa niềm xa xót phi thường, tuy nhiên, đôi môi bà vẫn hé cười
mỉm. Nhìn bềngoài, hình như tôi là người có vẻlo lắng hơn cảbà nữa. Tôi ngồi im
đó, nét mặt đăm chiêu. Bà ngước nhìn lênnhư thểbất chợt sực nhớ ra điều gì:
“Chú biết không? Khi còn trẻ, nhà tôi đâu có như bây giờ. Thuởtrẻ, ông ấy khác
hẳn. Bây giờ nhà tôi đã thay đổi hoàn toàn.”
“Thưa Cô, Thày thay đổi như thếvào khoảng thời gian nào ạ?”
“Vào dạo hãy còn là một thư sinh.”
“Vậy ra Cô quen biết Thày từkhi Thày còn là một thư sinh ư?”
Bà hơi đỏmặt ngượng ngùng.
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
33
BOOKAHOLI C  CLUB
12
Bà là người Tokyo. CảTiên Sinh lẫn bà đều đã có lần cho tôi biết điều này. Có lần
bà đã nửa đùa nửa thật bảo tôi: “Thực ra tôi là một đứa con lai.” Vì thân phụ bà dường
như là người miền Tottori, trong khi thân mẫu bà sinh trưởng ởvùng Ichigaya vào
thời  mà  Tokyo  vẫn  còn  mang  tên  cũ  là  Edo.  Mặc  khác,  Tiên  Sinh  là  người  tỉnh
Niigata. Như vậy tôi thấy rõ là mối quan hệvềquê quán không giải thích được vì đâu
bà lại quen biết Tiên Sinh khi Tiên Sinh hãy còn là một sinh viên. Tuy nhiên, nhìn vẻ
mặt đỏ ửng của bà khi tôi đềcập đến việc hay là ông bà quen biết nhau từkhi còn trẻ,
tôi không hỏi han gì thêm nữa.
Trong khoảng thời gian khi tôi gặp Tiên Sinh lần đầu đến lúc ông qua đời, tôi đã
được biết khá nhiều về tư tưởng và tình cảm của ông nhưng vềviệc kết hôn của ông
thì Tiên Sinh chẳng nói cho tôi hay biết gì hết. Đôi khi tôi cốgiải thích sựdè dặt giữ
gìn của Tiên Sinh với thiện ý. Vảlại tôi thường tựnhủmột người vào lớp tuổi của
Tiên Sinh thường hay rụt rè ngại không muốn kểlại những kỷniệm thơ mộng trong
thời thanh xuân cho một người trẻtuổi như tôi nghe. Tuy vậy, đôi lúc tôi cũng nhìn
thái độ dè dặt của Tiên Sinh với con mắt thiếu thiện cảm. Vào những lúc ấy, tôi nghĩ
rằng thái độrụt rè, ngần ngại của ông bắt nguồn từnhững tập tục của con người thếhệ
trước. Tôi thấy chính mình lại còn khai phóng và tự do hơn trong vấn đềnày và can
đảm, phóng khoáng hơn cảhai ông bà nữa. Nhưng dù tôi có nghĩ thếnào vềsựdè dặt
giấu giếm của Tiên Sinh, bất quá cũng chỉlà sự suy đoán mà thôi. Đằng sau những
suy đoán của tôi, vẫn luôn luôn có sựgiả định rằng cuộc hôn nhân giữa hai ông bà là
kết quảcủa một mối tình thực thơ mộng.
Sựgiả định đó quảkhông sai lầm. Tuy nhiên, tôi chỉmới tưởng tượng ra được bán
diện  câu  chuyện  luyến  ái  giữa hai  người.  Tôi  không ngờ được  rằng  trong đời  Tiên
Sinh đã từng có một bi kịch thảm thiết gắn liền với cuộc tình thơ mộng giữa hai ông
bà. Ngay cảbà vợTiên Sinh cũng không biết rõ là bi kịch này đã làm cho ông khổsở
đến thế nào. Cho đến hôm nay bà vẫn còn chưa biết. Tiên Sinh nhắm mắt lìa đời và
vẫn còn che giấu nỗi niềm không cho vợ hay. Trước khi có thểphá hoại hạnh phúc
của vợmình, Tiên Sinh đã tựmình phá hoại chính sinh mệnh của mình mất rồi.
Giờ đây, tôi sẽ không đả động gì đến tấn bi kịch ấy. Và như tôi đã nói, Tiên Sinh
cùng bà vợhầu như không nói cho tôi biết gì vềcuộc tình giữa hai người – một cuộc
tình hầu như chỉnảy nở để lót đường cho bi kịch. Vì tếnhị và thận trọng, bà vợTiên
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
34
BOOKAHOLI C  CLUB
Sinh nói rất ít đến chuyện ấy; nhưng sựlặng lẽcủa Tiên Sinh thì có một lý do sâu sắc
hơn nhiều.
Tôi còn nhớrất rõ một chuyện trong mùa ngắm hoa, Tiên Sinh và tôi cùng đi dạo
chơi vùng Ueno. Tôi còn nhớrõ mồn một cái ngày hôm ấy. Trong lúc đang thong thả
dạo bước, đột nhiên chúng tôi nhìn thấy một cặp thanh niên nam nữthực đẹp đôi đang
khoác tay, tựa người sánh bước dưới hoa. Lúc đó chỗ ấy đang đông người qua lại và
trăm mắt đều đổdồn vào ngắm đôi nam nữa kia nhiều hơn là ngắm hoa nữa. Tiên Sinh
nói:
“Trông họcó vẻlà một đôi vợchồng mới cưới.”
“Cô cậu có vẻâu yếm nhau ghê, có phải không ạ?” Tôi đáp với giọng bông đùa.
Trên  khuôn mặt  Tiên  Sinh thoáng  một  nụ cười  cay đắng.  Ông đưa  mắt  nhìn  ra
phía khác, không nhìn cặp thanh niên nam nữa đó nữa, rồi nói với tôi:
“Đã bao giờ chú yêu ai chưa?”
Tôi trảlời là chưa.
“Thế chú không thích yêu đương ư?”
Tôi không trảlời gì hết
“Chú không thích chuyện đó, phải không?”
“Dạ, không phải thế.”
“Chú mỉa móc cặp thanh niên nam nữa kia chứgì? Nhưng quảthật tôi nghe giọng
chú có giọng của một người không vui, vì muốn yêu nhưng chửa được yêu.”
“Con có giọng như thếthực không?”
“Thực.  Nghe  giọng  chú  đúng  như  thế đó.  Một  người  đã  hưởng  đủmùi  vị yêu
đương thì phải có giọng ấm áp hơn đối với đôi nam nữ kia. Nhưng chú có biết rằng
trong yêu đương cũng có tội ác hay không? Không biết chú có hiểu ý tôi định nói gì
không nữa?”
Tôi rất đỗi kinh ngạc, không đáp lại gì cả.
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
35
BOOKAHOLI C  CLUB
13
Hai chúng tôi đứng giữa một đám đông xúm xít, vẻmặt người nào cũng hớn ha
hớn hở.  Chúng  tôi  không  có  cơ  hội  trò  chuyện  với  nhau  cho  đến  khi  len  qua  đám
đông, tới khu rừng cây xum xuê chẳng có hoa mà cũng chẳng có người.
“Có thực là trong yêu đương có tội ác không ạ?” Tôi đột nhiên hỏi.
“Chắc chắn là có.” Tiên Sinh đáp với giọng điệu mạnh mẽ, chắc chắn y hệt như
lúc nãy.
“Thưa, tại sao vậy?”
“Rồi chú sẽhiểu. Lẽra bây giờchú phải biết rồi chứ. Đáng lý đến nay, tình yêu đã
phải làm cho con tim chú bồi hồi, mất ăn mất ngủtừlâu rồi mới phải chứ.”
Tôi cốtìm một câu trảlời.
“Thưa trong lòng con lúc này chưa hềcó hình ảnh một ai mà Tiên Sinh có thểgọi
là mục đích cho tình yêu của con cả. Thưa con nói thực đấy, chẳng dám giấu giếm
Tiên Sinh chút nào đâu.”
“Chú  bị xao  xuyến  bồi  hồi  vì  tình  yêu  không  mục  đích.  Nếu  có  thể đem  lòng
thương yêu riêng một người nào đó thì chắc chắn là chú sẽchẳng còn bồn chồn dao
động như thếnữa đâu.”
“Nhưng lúc này con đâu dao động bồn chồn?”
“Thếra không phải là chú hay lại chơi với tôi vì chú cảm thấy thiếu thốn một cái
gì đó hay sao?”
“Dạ, có thểlà như thế nhưng điều đó khác hẳn với sựmong muốn yêu thương.”
“Nhưng đó là một bậc thang lần lượt dẫn tới tình yêu. Tình bạn mà chú tìm ởmột
người đồng phái như tôi thực ra chỉ là sửa soạn cho cái mà chú sẽtìm ởmột người
khác phái.”
“Con nghĩ hai điều đó có tính chất hoàn toàn khác biệt.”
“Không đâu! Giống nhau lắm đấy, chú ơi. Nhưng một người như tôi không thể
giúp chú thỏa mãn sự đòi hỏi ấy. Hơn nữa còn có một sựtình đặc biệt khiến cho tôi lại
càng trởnên vô dụng hơn. Tôi rất ân hận về điều ấy. Chú sẽphải tìm an ủi ởmột nơi
nào khác bên ngoài thân tôi. Đó là điều tôi phải chấp nhận. Quảthật, tôi vẫn hi vọng là
chú sẽ đi tìm. Nhưng…”
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
36
BOOKAHOLI C  CLUB
Tôi bất chợt thấy buồn lạlùng.
“Thưa, nếu thực sựTiên Sinh nghĩ là rồi ra con sẽrời xa Tiên Sinh thì con chẳng
biết nói làm sao, nhưng con xin thưa là thực ra ý nghĩ như vậy từ trước đến giờ chưa
bao giờthoáng qua trong óc con hết.”
Tiên Sinh dường như không lắng nghe những lời tôi nói. Rồi ông tiếp lời:
“Nhưng chú phải cẩn thận lắm mới được. Chú phải nhớlà trong yêuđương có tội
ác. Chú chẳng thểnào tìm thấy thỏa mãn nơi tôi, nhưng đểbù lại, ít nhất, trong mối
thân tình giữa hai ta, chẳng có gì nguy hiểm cả. Chú có biết rằng khi thấy mình như bị
buộc trói vít đầu xuống bằng những mớ tóc đen, dài thì mình sẽcảm thấy thếnào hay
không?”
Tôi có thể tưởng tượng ra mà biết được tuy nhiên non nớt, thiếu kinh nghiệm như
tôi lúc đó, tôi thấy những lời ông nói không thực tếchút nào hết. Cái mà Tiên Sinh gọi
là “tội ác” ý nghĩa thực là mông lung. Tôi cảm thấy kém vui.
“Thưa, xin Tiên Sinh cắt nghĩa rõ ràng cho con nghe điều mà Tiên Sinh gọi là “tội
ác” hoặc là chúng ta thôi đừng bàn đến vấn đềnày nữa cho đến khi tựcon tìm hiểu ra
rõ ý nghĩa “Tội ác” ấy là gì.”
“Thực là bậy quá đi mất! Tôi có ý nói chuyện đểcho chú hiểu một sốsựthực nào
đó. Thế nhưng thay vì muốn nói đến thực tế, tôi chỉ lại làm cho chú lo buồn. Thực là
bậy bạ quá đi!”
Tiên Sinh và tôi chậm rãi cất bước về hướng Uguisudani, phía sau viện bảo tàng.
Qua những khe hàng rào sắt chúng tôi có thểnhìn thấy những khóm cỏbấc lùn tì mọc
chi chít trong một góc vườn rộng. Không khí bao quanh thực là êm ắng, thâm u.”
“Chú có biết tại sao mỗi tháng tôi đều đến thăm mộmột người bạn ởZoshigaya
hay không?”
Câu hỏi hoàn toàn đột ngột. Dĩ nhiên, Tiên Sinh thừa rõ là tôi chẳng biết gì hết.
Tôi im lặng không trảlời gì cả. rồi như thểvừa mới biết là mình nói gì, Tiên Sinh tiếp
tục:
“Tôi lại nói lăng nhăng nữa rồi. Tôi đang cốgắng giải thích những nhận xét trước
kia  của  mình vì  tôi nghĩ  là  những  nhận xét ấy đã  làm cho  chúbăn  khoăn, bực bội
thêm. Thôi ta hãy ngừng lại, chẳng nên nói đến chuyện đó nữa. Dù sao chú cũng nên
nhớ là trong yêu đương có tội ác đấy. Nhưng chú cũng lại phải nên nhớlà trong yêu
đương cũng có một cái gì thần thánh nữa.”
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
37
BOOKAHOLI C  CLUB
Càng  nghe Tiên Sinh nói, tôi lại  càng thấy khó  hiểu thêm. Nhưng  từ đó  trở đi,
không bao giờtôi thấy Tiên Sinh nói đến chuyện yêu đương nữa.
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
38
BOOKAHOLI C  CLUB
14
Vì tuổi còn trẻtôi rất dễdốc lòng vào một ý đồ nào đó. Ít nhất là dưới mắt Tiên
Sinh, tôi cũng có vẻ như vậy. Tôi coi những đàm thoại với Tiên Sinh lại còn hữu ích
hơn là những bài giảng nghĩa ở đại học nữa. Tôi coi trọng những tư tưởng của Tiên
Sinh hơn là các ý kiến của giáo sư. Tôi thấy Tiên Sinh có lối sống lặng lẽâm thầm còn
dẫn dắt, chỉ đạo cho tôi còn nhiều hơn là những lời dông dài của các vi giáo sư nổi
tiếng từng đứng trên giảng đàn đại học.
“Chú nên vừa vừa phải phải thôi chứ, đừng có nên hăm hở quá như vậy không
được đâu.” Tiên Sinh đã nhiều lần bảo tôi như thế.
“Nhưng con nghĩ là kết quảthì con vẫn chùng mạc lắm đấy chứ.” Tôi đáp lại một
cách rất là tựtin. Tiên Sinh vẫn không chịu cái lối tự tin đó.
“Chú thật giống như một người đang lên cơn sốt. Một khi qua cơn sốt, chú sẽthấy
hăm hởbiến thành chán chường. Quan niệm của chú về tôi trong lúc này đã làm cho
tôi  thấy  khổtâm  lắm  rồi.  Nhưng  khi  dự tưởng  sự đổi  thay  từ hăm  hởthành  chán
chường sắp tới tôi lại càng thấy khổ tâm hơn nữa.”
“Tiên Sinh có cho là con quá nông nổi khinh bạc hay không? Tiên Sinh có thấy
con thật là tin cậy không nổi hay không?”
“Tôi nghĩ chỉthấy ái ngại mà thôi.”
“Dạ, thưa có phải là con chỉ xứng đáng với cảm tình chứkhông phải với lòng tin
của Tiên Sinh, có phải vậy không ạ?”
Tiên Sinh có vẻlúng túng, quay nhìn ra ngoài vườn. Vừa mới đây vườn còn đầy
những bông hoa xuân trà, nhưng bây giờnhững bông hoa từng làm cho cảnh vật thắm
tươi đã không còn nữa. Tiên Sinh vẫn có thói quen ngồi trong nhà nhìn ra ngoài vườn
ngắm những bông hoa ấy.
“Chẳng phải là tôi không tin riêng một mình chú thôi đâu, tôi không tin tất cảnhân
gian nữa kia.”
Tôi nghe thấy tiếng người bán cá vàng rao từ con đường phía bên kia hàng rào
vọng  sang.  Ngoài  ra  chẳng  còn  một  tiếng  động  nào  khác.  Căn  nhà  khuất  vào  bên
trong, xa con đường chính, rẽvào một con đường nhỏthật là êm ắng. Trong chính căn
nhà, chỗnào cũng lặng lẽ y như mọi khi. Tôi biết bà vợTiên Sinh lẳng lặng may vá
hay làm một công việc gì đó ởphòng bên cạnh. Và tôi cũng biết là bà có thểnghe thấy
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
39
BOOKAHOLI C  CLUB
những lời chúng tôi trò chuyện với nhau. Chẳng hiểu sao bỗng dưng tôi quên bẵng
mất điều đó và buột miệng.
“Như vậy Tiên Sinh cũng không tin cảbà nhà nữa ư?”
Nét mặt Tiên Sinh có vẻkhó chịu. Ông tránh né không trảlời thẳng vào câu hỏi:
“Tôi cũng chẳng tin ngay lấy chính mình nữa. Và vì không tin vào chính mình nên
tôi chẳng thểtin vào một ai khác được. Tôi chẳng biết làm sao nữa ngoài việc nguyền
rủa chính mình mà thôi.”
“Dạ, thưa Tiên Sinh quá bận tâm lo đến điều đó, nhưng thực ra có ai là người tin
chắc được như vậy đâu.”
“Thật chẳng phải là những ý nghĩ xấu xa mà chính là những gì còn lại sau việc
làm đã khiến cho tôi kinh sợ. Mới đầu chính cái việc tôi làm đã khiến tôi cảm thấy bất
an, rồi thì tôi khủng khiếp quá chừng!”
Tôi muốn tiếp tục câu chuyện theo chiều hướng đó nhưng chúng tôi bịngắt lời; bà
vợTiên Sinh cất tiếng gọi hai lần từphía sau cánh cửa “Mình ơi! Mình ơi!”. Tiên Sinh
hỏi: “Gì thế?”
“Sang đây một chút có được không, mình?”, bà vợ ởphòng bên lại gọi. Tiên Sinh
chạy sang. Tôi chưa kịp biết hai người làm gì trong phòng bên và cũng chưa kịp tưởng
tượng ra cái gì thì Tiên Sinh đã trởvềphòng khách và tiếp tục câu chuyện.
“Dù sao, chú cũng không thể tin tưởng nơi tôi nhiều quá kẻo rồi phải ân hận về
sau. Nếu cứ đểcho mình tựcảm thấy bịlừa dối thì rồi ra chú sẽthấy mình muốn phục
thù một cách tàn khốc vô cùng.”
“Dạ, như thếnghĩa là thếnào ạ?”
“Sau này nhớlại là đã có lần quỳgối dưới chân một con người đểrồi bây giờgiẫm
chân lên đầu cũng con người đó, chú sẽthấy chua chát, tủi hổghê gớm. Tôi không
muốn nhận sựtôn kính trong lúc này vì không muốn phải chịu sựphỉ nhổtrong mai
sau. Tôi chịu đựng sựlẻ loi trong lúc này đểtránh khỏi phải chịu sựlẻloi lớn lao hơn
trong những ngày sắp tới. Chú thấy đó, cô đơn là cái giá mà chúng ta phải trả, vì đã ra
đời trong thời thếhiện tại đầy những tự do, độc lập và vịkỉcủa chúng mình.”
Tôi ngồi trước mặt Tiên Sinh dỏng tai nghe mà không biết phải trảlời ra sao cả.
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
40
BOOKAHOLI C  CLUB
15
Sau ngày hôm ấy, cứmỗi lần thấy mặt bà vợ Tiên Sinh là tôi thường tựhỏi liệu
thái độ của Tiên Sinh đối với bà có thủy chung như những lời ông nói cho tôi nghe
hay không, và nếu có thì bà có được thỏa mãn hay không?
Tuy nhiên, nhìn dáng vẻcủa bà, tôi chịu không sao phân biệt được sựthỏa mãn
với sựbất mãn. Dĩ nhiên, tôi ít có cơ hội tiếp xúc thân cận với bà đểcó thểhiểu rõ
ràng được. Ít khi tôi thấy bà xa rời Tiên Sinh, hơn nữa, mỗi lần đến chơi, ít khi thấy bà
không ngồi bên ông trên chiếu mà tiếp đãi tôi.
Tôi vẫn nghi hoặc mãi không biết vì đâu mà Tiên Sinh có lối đối xử như thế đối
với nhân gian: phải chăng đó là kết quảlối nhìn nội tỉnh tựmình lạnh lùng quan sát
chính mình và xã hội hiện tại. Tiên Sinh là người có bản chất hay ngồi yên một chỗ
mà suy tư. Và nếu như mình có đầu óc thông minh, sắc sảo như Tiên Sinh, liệu mình
có tự nhiên có thái độ như Tiên Sinh hay không? Tôi vẫn thường bâng khuâng nghĩ
ngợi mãi như thế. Tuy nhiên, cốgắng giải thích như vậy, nghe ra không ổn. Tôi thấy
thái độcủa Tiên Sinh không phải nhờcó sự suy tư giác ngộ. Thực là khác hẳn một căn
nhà bằng đá đã bị lửa thiêu rụi, quan niệm của Tiên Sinh linh hoạt hơn nhiều. Dưới
mắt tôi, Tiên Sinh quảlà một tư tưởng gia. Nhưng tư tưởng gia này có một chủnghĩa
xây dựng trên thực tại, phát xuất từsựtừng trải những mùi vị thống thiết, trong thực
tại của chính mình hơn là của người khác.
Tuy nhiên, những sự suy đoán như thếchẳng giúp cho tôi được mấy. Quảvậy,
Tiên Sinh đã tựmình cáo bạch ra như thế. Nhưng những lời cáo bạch đó cứlửng lơ
như đám mây đầu núi trông có vẻ mơ hồ nhưng làm cho mình khiếp sợkhông biết tại
sao tôi lại sợhãi thực sự.
Tôi cốgắng giải thích cho chính mình hiểu cái nhân sinh quan của Tiên Sinh bằng
cách giả định ra một cuộc tình dữdội trong thời thanh xuân – dĩ nhiên là giữa Tiên
Sinh với bà vợ- thoạt đầu rất dữdội, đắm đuối và có lẽ là sau đưa đến hối hận, ăn
năn. Sựgiải thích như thế, theo ý tôi, sẽchẳng nhiều thì ít, kểtới sựràng buộc tình
yêu với tội ác trong đầu óc Tiên Sinh. Tuy nhiên, Tiên Sinh vẫn một mực bảo tôi rằng
ông vẫn một lòng yêu thương bà vợ. Như vậy nếu bảo sựgiác ngộcó tính cách yếm
thếgần đây của ông bắt nguồn từcuộc tình giữa hai ông bà mà ra thì thực chẳng hợp
lý chút nào. Nghĩ đến lời Tiên Sinh nói “Sau này nhớlại là đã có lần quỳgối dưới
chân một con người đểrồi bây giờgiẫm chân lên đầu cũng con người đó…”, tôi thấy
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
41
BOOKAHOLI C  CLUB
như là Tiên Sinh muốn nhằm vào tất cảmọi người trong xã hội hiện đại chứkhông
phải riêng vào bà vợ ông đâu.
Thỉnh thoảng, hình ảnh trong nấm mộ ởnghĩa trang Zoshigaya lại trỗi dậy trong
trí nhớcủa tôi. Tôi biết nấm mộnày có duyên cớrất sâu xa với Tiên Sinh. Là người
rất thân cận với Tiên Sinh trong cuộc sống nhưng tôi không sao hiểu rõ sựkiện này;
tôi coi nấm mộ ấy, xét theo ý nghĩa nào đó, như một mảnh đời Tiên Sinh. Nhưng riêng
với tôi, dù có cái gì chôn vùi trong đó đi nữa thì cái ấy cũng đã chết rồi và tôi biết là
mình không sao tìm thấy được trong đó chiếc chìa khóa đểmởcánh cửa ngăn cách
cuộc đời Tiên Sinh với tôi nữa. Thật thế, nấm mồsừng sững như một hồn ma vật vờ
tựdo qua lại ám ảnh quấy nhiễu chúng tôi mãi mãi.
Sau đó, chẳng ngờtôi lại có dịp nói chuyện với bà vợTiên Sinh lần nữa. Đó là vào
khoảng mùa thu, khi ngày càng ngắn và ai ai cũng đểý thấy là trời bắt đầu trởlạnh.
Tuần trước quanh khu nhà của Tiên Sinh, có xảy ra những vụ ăn trộm trong mấy ngày
liền. Mấy vụ đều xảy ra vào lúc chập tối và đều là những vụlặt vặt. Tuy nhiên, lắm
nhà đã bị kẻtrộm lẻn vào làm bà vợTiên Sinh thấp thỏm lo lắng mãi. Một tối Tiên
Sinh lại phải vắng nhà: một người bạn đồng hương, giữchức bác sĩ tại một bệnh viện
tỉnh lị đã lên kinh đô, Tiên Sinh cùng hai, ba người khác kéo ông này đi ăn cơm tối.
Tối đó, Tiên Sinh nói cho tôi biết rõ sựtình và nhờ tôi đến nhà, ởlại đến bà cho đến
khi ông trởvề. Tôi nhận lời ngay lập tức.
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
42
BOOKAHOLI C  CLUB
16
Tôi tới nhà Tiên Sinh lúc mới lên đèn. Là người rất đúng giờ, Tiên Sinh đã ra khỏi
nhà được một lúc rồi. “Nhà tôi không muốn chậm trễ, ông ấy vừa mới ra đi chừng một
phút mà thôi.” Bà vợTiên Sinh nói vậy trong khi dẫn tôi vào phòng đọc sách của ông
chồng. Trong phòng có một bàn giấy và mấy cái ghếtheo lối Âu. Bao nhiêu là sách
bọc gáy da rất đẹp, lấp lánh qua khung kính, dưới ánh đèn. Bà bảo tôi ngồi xuống một
cái nệm gần lò than. “Ở đây có rất nhiều sách, chú muốn đọc quyển nào tùy thích”, bà
nói  rồi,  rời  phòng  sách đi  qua  nhà  khác.  Tôi  không  sao  tránh  khỏi  bồn  chồn,  thật
chẳng khác gì một người khách ngẫu nhiên đến chơi gặp lúc chủ nhà đi vắng và đang
bồn chồn chờ đợi chủnhà trởvề. Ngồi một lúc ngay đơ cả người, tôi bắt đầu lấy thuốc
lá ra hút. Tôi nghe rõ tiếng bà chủnói với chị người làm bên phòng uống trà, cũng
nằm dọc theo hành lang như phòng đọc sách. Tuy nhiên, phòng đọc sách ởcuối dãy
hành lang, ởvào khu tĩnh mịch nhất nhà. Lúc không nghe thấy bà nói chuyện nữa, tôi
đểtâm rình rập thằng ăn trộm: tôi ngồi thật im lặng, lắng nghe bất cứmột tiếng động
khảnghi nào.
Độnửa giờsau, bà chủnhà thò mặt vào cửa phòng: “Ấy!” Bà có vẻngạc nhiên
vừa thích thú khi nom thấy tôi ngồi cứng ngắc ở đó trông như một người khách lạ,
thực là buồn cười.
“Hình như chú khó chịu lắm, phải không?”
“Dạ, thưa không! Con chỉthấy căng thẳng một chút vì chờ đợi thằng ăn trộm chứ
không hềthấy chán ngắt bao giờ.”
Bà vẫn đứng đó, tay cầm chén hồng trà và cười. Tôi nói:
“Chỗnày khi hẻo lánh quá, chắc không phải là nơi lý tưởng đểcanh gác kẻtrộm.”
“Vậy thì mời chú sang phòng bên uống trà đi. Tôi đem nước trà đến cho chú đây,
nghĩ là chú đang cảm thấy chán ngắt. Chú lại đằng ấy uống trà nhé!”
Tôi đi theo bà ra khỏi phòng đọc sách. Trong phòng uống trà, một cái ấm sắt đang
reo trên một cái bếp lò dài dài xinh xinh. Bà mang nước trà và bánh ngọt đến cho tôi.
Khi tôi mời bà dùng một chén thì bà thoái thác bảo rằng cứuống trà vào là đến đêm
mất ngủ. Tôi hỏi:
“Thày có hay ra khỏi nhà gặp gỡbạn bè không, thưa Cô?”
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
43
BOOKAHOLI C  CLUB
“Không. Năm thì mười họa ông nhà tôi mới đi ra khỏi nhà một lần. Gần đây, nhà
tôi hình như không thích gặp người khác nữa.”
Trong khi nói vậy, bà không lộvẻlo lắng gì hết nên tôi lại càng sinh tò mò, hỏi
thêm:
“Vậy ra chỉcó Cô là ngoại lệphải không?”
“Chắc chắn là không rồi. Dưới mắt nhà tôi, tôi cũng chẳng khác gì người ta.”
“Thưa Cô, Cô thừa biết là không phải như vậy đâu.”
“Tại sao vậy?”
“Dạ, con nghĩ Thày chán ghét thếgian vì Thày chỉcó riêng Cô mà thôi.”
“Tôi nghĩ là cái học vấn của chú đã khiến chú cứhay lý luận trên giời dưới biển.
Lẽra chú cũng nên lý luận thếnày mới phải: nhà tôi chán ghét cảtôi vì tôi cũng chỉlà
một thành phần trong cái thếgian mà ông ấy chán ghét.”
“Dạ, hai đằng, đằng nào cũng đúng. Nhưng trong trường hợp này thì lý luận theo
cách của con đúng hơn.”
“Thôi, chẳng nên nghị luận lôi thôi. Chắc chắn là đàn ông con trai hay nghị luận
trên giời dưới biển, lại còn thấy thích thú lắm lắm. Tôi vẫn thường tựhỏi chẳng hiểu
tại sao đàn ông con trai lại có thểgật gù chén tạc chén thù, mời nhau cạn hết cốc rượu
này sang cốc rượu khác mà không thấy chán nhỉ?”
Những lời của bà có vẻ hơi nặng, nhưng tôi nghe chẳng thấy chướng tai gì hết. Bà
chẳng phải là người tân tiến theo thời đến độvênh vang khoe khoang những khám phá
mới mẻcủa đầu óc mình. Bà coi trọng những gì chôn giấu trong đáy lòng người ta
hơn rất nhiều.
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
44
BOOKAHOLI C  CLUB
17
Tôi muốn nói tiếp câu chuyện lúc nãy nhưng sợbị bà coi là thằng ham nghị luận
nên lại thôi. Thấy tôi lẳng lặng nhìn đáy chén trà đã uống cạn, bà hỏi: “Chú dùng thêm
nước trà nữa nhé!” tôi nhanh nhẩu chìa chén trà cho bà.
“Mấy miếng? Một hay hai?”
Bà cầm một đồdùng lạmắt gắp cho tôi một miếng đường cát và nhìn thẳng mắt
tôi trong khi hỏi câu này. Thực ra chẳng phải là bà đang cốý lấy lòng tôi, chẳng qua là
với dáng điệu yêu kiều, bà muốn đánh tan tác dụng những lời nói nặng nềlúc nãy.
Tôi im lặng uống trà. Khi uống cạn chén trà rồi, tôi vẫn còn ngậm miệng không
nói.
“Sao bỗng dưng chú lại lặng lẽghê thế?”
“Dạ, con không muốn bịchê là thằng ham nghịluận lung tung.”
“Thôi đi nào”, bà lại nói.
Thế là hai người lại bắt đầu nói chuyện. Dĩ nhiên là cảhai cùng thấy hứng thú khi
quay vềcâu chuyện Tiên Sinh.
“Cô cho phép con quay vềcâu chuyện vừa nãy nhé. Cô có thểthấy là con lại đang
lý luận vu vơ nhưng thật ra con rất thực lòng.”
“Vâng, xin chú cứnói.”
“Có  bao  giờCô  nghĩ  tới  chuyện  bất  chợt  vắng  Cô  cuộc  đời  Thày  sẽ ra  sao
không?”
“Thú thực là tôi không biết nữa, chú ạ. Tại sao chú không hỏi thẳng Thày xem
sao. Hỏi Thày thì chú sẽbiết rõ hơn.”
“Thưa Cô, con thực lòng muốn biết. Cô chẳng nên tránh né như vậy. Con mong
muốn Cô trảlời thực là thẳng thắn kia!”
“Nhưng tôi nói thực đấy chứ! Thực tình là tôi không biết mà!”
“Vậy thì xin phép Cô cho con hỏi một câu mà chính Cô chứkhông phải Thày sẽ
trảlời. Cô yêu Thày lắm có phải không ạ?”
“Cái đó thì chẳng cần phải hỏi. Nhất là với cái vẻmặt nghiêm trọng như thếkia.”
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
45
BOOKAHOLI C  CLUB
“Cô cho rằng câu trảlời đã quá rõ rồi phải không ạ? Hỏi như thếthực là dớdẩn
phải không ạ?”
“Chẳng nhiều thì ít.”
“Vậy nói dại đổ sông đổbiển, nếu khi bất thần mất một người bạn đời trung thành
như  chính Cô, đời  Thày sẽra  sao?  Không có  Cô, Thày sẽ làm ăn  ra  thếnào?  Con
không muốn biết Thày sẽtrảlời ra sao. Con muốn biết Cô thực bụng nghĩ ra sao kia!
Theo Cô thì Thày sung sướng hay đau khổ?”
“Quảthực tôi biết trảlời ra sao mặc dù nhà tôi nghĩ là có thểtôi không biết. Nếu
không có tôi nhà tôi sẽkhổsởvô cùng. Có khi ông ấy còn không muốn sống nữa kia.
Hình như tôi có vẻnói quá lời nhưng tôi thực sự tin tưởng là mình có đủkhả năng làm
cho nhà tôi sung sướng cho đến hết sức người. Tôi tin tưởng rằng không một ai trên
đời này có thể làm cho nhà tôi sung sướng được như tôi, Nếu không có niềm tin đó,
tôi làm sao mà có thểvững bụng như thếnày.”
“Vậy thì con nghĩ là Thày hẳn phải biết niềm tin như thế.”
“Cái đó là một vấn đềkhác hẳn ạ.”
“Cô vẫn cho là Thày ghét Cô hay sao?”
“Ồ! Không! Chẳng bao giờtôi nghĩ là mình bị ghét bỏcả. Chẳng có lý do nào
khiến tôi bịghét bỏhết. Nhưng chú thấy đấy, ông nhà tôi hình như chán ghét tất cảthế
gian. Quảvậy, phải nói là gần đây, ông nhà tôi ghét cảnhân gian thì mới đúng và vì
tôi cũng chỉlà một người sống trong nhân gian nên tôi khó có thểhy vọng là mình lại
được ông ấy yêu thích.”
Tôi bắt đầu hiểu ý nghĩa chữ“chán ghét” của bà.
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
46
BOOKAHOLI C  CLUB
18
Tôi hết sức rung động trước sự hiểu biết của bà. Còn một điều nữa cũng kêu gọi sự
chú ý của tôi, ấy là bà không có cái giọng nói mới mẻ đáng được ưa dùng thuở đó mặc
dù bà chẳng hề có thái độ của một phụ nữ Nhật bản theo lối cũ.
Tôi là một thanh niên hãy còn nông nổi chưa có kinh nghiệm sâu xa trong việcgiao
tế với đàn bà con gái. Đúng thế, là một thanh niên, nên theo bản năng, tôi cũng cảm
thấy những sự thèm khát tự nhiên đối với người khác phái, song sự thèm khát trong
tôi, chẳng qua chỉ là một giấc mộng mơ hồ, chẳng khác gì sự yêu thích khi mình nhìn
thấy một áng mây đẹp trên bầu trời mùa xuân vậy. Thực ra khi đứng trước đàn bà con
gái, tôi thường thấy tình cảm trong lòng đột nhiên thay đổi hẳn. Thay vì cảm thấy bị
lôi cuốn, tôi lại thấy muốn gạt phăng đi. Tuy nhiên, đối với bà vợ Tiên Sinh thì khác
hẳn. Khi ngồi nói chuyện với bà, tôi chẳng hề cảm thấy cái sự bất quân bình trong tư
tưởng nam nữ thông thường. Thực vậy, chẳng mấy chốc tôi quên phứt rằng bà là một
phụ nữ và liền đi đến chỗ coi bà là người duy nhất có thể cùng tôi làm người phê bình
và người đồng tình thành thật của Tiên Sinh. Tôi hỏi:
“Cô có nhớ có lần con hỏi vì sao Thày lại hay xa lánh những hoạt động thế gian và
Cô đã trả lời rằng trước kia không phải là Thày luôn ẩn mình như thế không?”
“Có tôi nhớ chứ! Quả thực trước kia nhà tôi đâu có vậy?”
“Vậy thì trước đây Thày như thế nào hả Cô?”
“Một người mà chú hi vọng, mà chính tôi cũng hi vọng nhà tôi trở thành như vậy.”
“Vậy thì vì đâu mà Thày đã đổi thay đột ngột như vậy?”
“Không phải đột ngột đâu. Dần dần từng chút đó.”
“Và Cô vẫn sống bên Thày suốt trong thời gian ấy, từ đầu đến cuối phải không ạ?”
“Dĩ nhiên rồi. Chúng tôi là vợ chồng mà!”
“Vậy thì chắc hẳn Cô phải biết nguyên nhân sự thay đổi.”
“Khốn thay, tôi không biết. Nói ra thực là cay đắng nhưng sự thực là dù cho có vò
đầu bóp trán suy nghĩ đến đâu đi nữa, tôi vẫn không làm sao hiểu rõ được. Chú không
biết được là tôi đã phải van xin nhà tôi biết bao nhiêu lần mong ông ấy nói cho tôi hay
nguyên nhân sự thay đổi đó.”
“Thế rồi Thày bảo sao?”
“Nhà tôi bảo rằng ông ấy chẳng có gì mà nói hết và tôi chẳng việc gì phải lo hết.
Ông ấy bảo chỉ vì tính chất mình thay đổi mà thôi.”
Tôi ngồi im. Bà cũng không nói gì. Trong phòng chị người làm cũng chẳng có một
tiếng động nào vọng lại. Tôi quên phắt cả truyện thằng ăn trộm. Bất thần bà hỏi:
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
47
BOOKAHOLI C  CLUB
“Thế chú có nghĩ là tôi phải chịu trách nhiệm không?”
“Dạ, thưa không.”
“Xin chú đừng giấu giếm gì hết, nghĩ thế nào cứ nói thẳng tôi nghe. Cứ nghĩ rằng
chú có thể thầm cho là tôi phải chịu trách nhiệm, lòng tôi đã thấy cay đắng trăm bề.
Chú thấy đó, tôi vẫn hằng tự nhủ là phải đem hết sức mình làm bất cứ điều gì để giúp
đỡ nhà tôi.”
“Con chắc là Thày cũng biết rất rõ như vậy. Con xin bảo đảm là Cô có thể yên lòng.
Thày biết rõ đấy mà.”
Bà nhấc cái vỉ sắt trên lò than lên, cầm bình đổ thêm nước vào cái siêu. Siêunước
không còn reo nữa.
“Cuối cùng, tôi không làm sao chịu nổi nữa, tôi hỏi thẳng nhà tôi là có phải tôi đã
làm điều gì lầm lỗi hay không. Tôi nói nhà tôi chỉ cần bảo cho tôi biết là lỗi lầm thế
nào tôi cũng xin sửa đổi hết ngay. Nhưng nhà tôi trả lời là tôi chẳng hề có lỗi lầm gì
hết, chính nhà tôi mới là người đáng trách kia. Nhà tôi trả lời như thế làm cho tôi buồn
lắm. Tôi khóc mãi và hơn bao giờ hết lại càng muốn biết mình lầm lỗi thế nào.”
Lúc bà nói câu này, tôi thấy bà nước mắt chứa chan.
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
48
BOOKAHOLI C  CLUB
19
Mới đầu, khi ngồi trước mặt bà, tôi thấy bà là một người có nhiều nữ tính. Nhưng
càng nói chuyện với tôi bà càng thay đổi dáng vẻ dần dần. Bà không còn lôi cuốn đầu
óc tôi nữa mà bắt đầu làm rung động trái tim tôi, giữa bà và ông chồng, tuyệt không
hề có một mối buồn phiền oán giận nào hết. Thực thế, chẳng có một lí do nào để đến
nỗi thế cả. Tuy nhiên, vẫn có một cái gì đó ngăn cách bà với ông chồng; nhưng dù đã
mở to đôi mắt, nhìn khắp mọi bề, bà vẫn không sao tìm ra cái gì đã ngăn cách hai vợ
chồng bà vớinhau. Tóm lại, chính đó là cái yếu điểm đã làm cho bà khổ sở.
Bà đoán là ngay từ đầu, chồng mình đã nhìn cuộc đời với con mắt yếm thế cho nên
kết quả là bà trở thành một phần của cái thế giới mà chồng bà chán ghét. Nhưng chính
bà cũng vẫn thấy là những lời đoán định này không vững vàng. Đào bới đến cùng, sau
rốt người đàn bà đáng thương hại này đã đi đến chỗ suynghĩ ngược hẳn lại, bà đoán là
chính vì chán ghét bà mà ông chồng đã hóa ra chán ghét cả thế giới. Nhưng bà cũng
lại vẫn không tìm ra cách để kiểmchứng những lời suy đoán của mình. Đối với bà,
Tiên Sinh lúc nào cũng có thái độ của một ông chồng tốt. Ông tử tế chăm chút từng li
từng tí. Đó là nỗi niềm chôn giấu trong lòng bao nhiêu năm trời mà bà phơi bày cho
tôi thấy trong tối hôm ấy. Bà hỏi:
“Chú nghĩ sao? Có phải là vì tôi mà nhà tôi mới ra nông nỗi ấy hay không? Hoặc là
vì nhân sinh quan hay cái mà đàn ông con trai các chú gọi là cái này cái nọ đó. Xin
chú đừng giấu giếm gì hết, nghĩ sao nói vậy cho tôi nghe đi!”
Tôi chẳng hề có ý giấu giếm gì hết nhưng vì biết rõ trong đời Tiên Sinh có những
điều tôi không sao hiểu nổi, không biết gì hết, nên tôi chẳng biết trả lời ra sao cho bà
vừa lòng được.
“Con thực không biết nói năng làm sao bây giờ.”
Thấy bà có vẻ chưng hửng, tôi cảm thấy thương hại nên vội nói:
“Nhưng con có thể bảo đảm với Cô rằng Thày không hề ghét bỏ Cô đâu. Con chỉ
nhắc lại những lời Thày đã nói với con thôi. Và Cô thừa biết là Thày chẳng bao giờ
nói dối.”
“Thực ra tôi có nhớ một điều.”
“Cô muốn nói về nguyên nhân đã khiến cho Thày thay đổi như thế phải không ạ.”
“Vâng, nếu quả thực đó là nguyên nhân thì tôi không chịu trách nhiệm gì hết. Ít
nhất là tôi cũng còn có thể vui được một chút nếu như biết chắc được thế.”
‘Thưa Cô, đó là việc gì vậy?”
Bà phân vân một chút, đưa mắt nhìn xuống đôi bàn tay đặt trên bắp đùi, rồi nói:
“Tôi sẽ nói rõ cho chú biết và chú phải hứa là sẽ cho tôi hay chú phán đoán ra sao.”
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
49
BOOKAHOLI C  CLUB
“Con sẽ cố hết sức.”
“Tôi không thể kể hết cho chú nghe được. Nếu nói hết ắt sẽ bị Thày trách mắng, tôi
chỉ có thể kể những điều nếu có biết Thày cũng không mắng mà thôi.”
Tôi cảm thấy căng thẳng, nuốt nước bọt mà chờ.
“Khi còn ở đại học, Thày có một người bạn rất thân. Ngay khi sắp sửa tốt nghiệp
thì người bạn ấy qua đời. Qua đời một cách rất đột ngột.”
Rồi ghé vào tai tôi, bà thấp giọng thì thầm:
“Thực  ra  là  bất đắc  kì  tử.”  Cái lối  nói  của bà  khiến  cho  tôi buột  miệng hỏi  liền
“Chết ra sao ạ?”
“Tôi không thể nói cho chú biết thêm. Dù sao đi nữa, chính sau khi người bạn qua
đời thì Thày bắt đầu đổi tính. Tôi không hiểu tại sao ông bạn kia lại chết. Tôi e là
chính Thày cũng không biết nữa. Nhưng ngược lại, khi nhớ lại rằng sự thay đổi tính
tình ấy theo ngay sau cái chết của người bạn, tôi không khỏi băn khoăn tự hỏi là có
thực Thày không biết hay chăng?”
“Có phải mộ người bạn đó ở nghĩa trang Zoshigaya không Cô?”
“Tôi cũng không được phép nói đến điều này nữa. Tuy nhiên liệu người ta có thể
thay đổi hẳn tính tình như thế chỉ vì cái chết của một anh bạn hay chăng, thực sự tôi
muốn biết ghê lắm. Tôi muốn nghe lời chú phán đoán ra sao?”
Tôi buộc lòng phải thưa với bà là tôi không cho là có thể như vậy.
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
50
BOOKAHOLI C  CLUB
20
Tôi cố hết sức an ủi bà và hình như bà cũng tìm được an ủi trong khi trò truyện với
tôi. Hai người chúng tôi cũng vẫn tiếp tục nói về truyện Tiên Sinh và sự thay đổi tính
tình của Tiên Sinhsau đó. Tuy nhiên tôi không hiểu biết gì mấy về vấn đề nên chẳng
làm vơi nỗi bất an của bà được bao nhiêu. Bà hình như cũng không biết gì nhiều về
chân tướng của sự kiện và sự bất an của bà đối với vấn đề không vượt qua một mối
nghi ngờ bàng bạc như mây áng vật vờ. Hơn nữa bà lại không được nói hết những gì
bà biết cho tôi nghe; do đó, tôi là người an ủi và bà là người được an ủi, cả hai đều
như vật vờ trôi nổi trên sóng nước bềnh bồng.
Vào khoảng mười giờ chúng tôi nghe thấy tiếng giầy Tiên Sinh bước về gần cổng
ngoài. Dường như quên hết những gì chúng tôi vừa nói từ nãy đến giờ, vội vàng đứng
dậy hầu như quên luôn cả tôi ngồi đó, bà lao vút ra ngoài mở cổng chỉ suýt nữa là hai
ông bà đụng phải đầu nhau. Tôi cũng đứng lên theo chân bà; chị người làm có lẽ đã
ngủ say, không ra đón ông chủ về.
Tiên Sinh có vẻ khá vui; nhưng bà vợ ông thì lại có dáng hớn hở hơn nhiều. Tôi
nhớ lại những giọt lệ long lanh trong đôi mắt đẹp và cái chau mày làm cong đôi lông
mày dài của bà lúc nãy và chú ý ngay đến sự thay đổi mauchóng dị thường trong tâm
trạng bà. Tôi thực không có chút nghi ngờ về sự thành thật của bà, nhưng tôi vẫn có
một vài lí do để có thể cho là trong suốt buổi chuyện trò lúc nãy, theo nữ tính thông
thường, bà đã khích động lòng thương cảm của tôi để bỡn cợt mà chơi. Tuy nhiên tôi
không có ý phê bình chỉ trích và dù sao đi nữa, cũng cảm thấy an lòng khi nhìn bà hớn
hở vui tươi. Tôi tự nhủ là mình cũng chẳng việc gì mà phải lo lắng thái quá.
Tiên Sinh mỉm cười với tôi mà nói: “Cám ơn chú lắm. Thực là khó nhọc cho chú
quá đi! Thế thằng ăn trộm đã không đem đầu đến hả?” Rồi ông hỏi tiếp: “Chú có thất
vọng vì đã lỡ dịp thử sức với nó một phen hay không?”
Khi tôi sắp sửa ra về, bà vợ Tiên Sinh cũng nói: “Xin lỗi đã làm phiền chú nhiều.”
Nghe giọng nói, có vẻ như bàkhông cáo lỗi vì đã làm mất nhiều thì giờ của một sinh
viên đang bận học như tôi cho bằng cáo lỗi một cách bông đùa vì thằng ăn trộm đã
không vác xác tới. Sau đó bà đưa cho tôi một gói những bánh ngọt làm theo lối Âu để
tôi mang về nhà. Tôi nhét gói bánh vào túi áo rồi bước ra ngoài đêm tối giá lạnh, rảo
bước trên những con đường nhỏ ngoằn ngoèo hầu như vắng tanh để đi về những khu
phố đông người hơn.
Tôi đã viết dài dòng, rõ rệt về những việc đã xảy ra buổi tối hôm đó bởi vì bây giờ
tôi mới thấy rõ ý nghĩa. Thực thế, tối hôm ấy trong khi ra khỏi nhà Tiên Sinh với gói
bánh ngọt nhét trong túi áo, tôi không hề để ý gì đến cuộc trò truyện với bà vợ Tiên
Sinh nữa. Hôm sau, sau khi nghe giảng bài thuyết tại đại học, tôi trở về nhà trọ như
thường lệ để dùng cơm trưa. Trên bàn học, vẫn còn bầy gói bánh bà vợ Tiên Sinh đã
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
51
BOOKAHOLI C  CLUB
cho tôi hôm trước. Tôi mở gói bánh chọn một chiếc có bọc sô-cô-la. Bắt đầu nhấm
nháp. Tôi nghĩ đến hai ông bà đã cho tôi gói bánh và kết luận rằng họ phải là cặp vợ
chồng hạnh phúc nhất trên đời.
Mùa thu êm ả trôi qua và mùa đông đã đến. Tôi bắt đầu đem quần áo đến nhờ bà vợ
Tiên Sinh giặt giũ, khâu vá hộ mình. Và cũng chính tự dạo đó, tôi bắt đầu để ý hơn
đến cách ăn mặc. Bà còn tử tế bảo rằng vì không có con nên bà sẵn lòng làm giúp tôi
những công việc ấy để vừa đỡ buồn lại vừa cho khỏe người nữa.
“Chiếc áo này dệt bằng tay.” Có lần bà vừa nói vừa chỉ vào một chiếc áo của tôi.
“Chưa bao giờ tôi mó tay đến một hàng vải tốt như thế này. Nhưng khâu vá thì thực là
khó. Gãy hai cái kim vì nó rồi đấy.”
Tuy nhiên ngay cả trong lúc than van như thế, bà không hề để lộ một chút bực bội
nào trên vẻ mặt cũng như trong giọng nói.
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
52
BOOKAHOLI C  CLUB
21
Mùa đông năm ấy, tôi ngẫu nhiên bị bó buộc phải trở về nhà. Mẹ tôi gửi cho tôi
một lá thư nói rằng thày tôi đã trở bệnh nặng, mặc dù chưa có gì nguy kịch lắm song
trong  trường  hợp  này, tôi  vẫn nên sửa soạn về  nhà  cho sớm. Theo lời  lẽ  nhắc  nhở
trong thư, xét cho cùng, thày tôi cũng đã cao tuổi rồi.
Thày tôi bị bệnh đai thận từ ít lâu nay. Cũng như trường hợp những người đã quá
trung niên, thày tôi mắc chứng bệnh kinh niên mãn tính. Tuy nhiên cả thày tôi lẫn gia
đình cũng tin rằng với sự kiêng cữ, chăm nom chu đáo, không đến nỗi sợ bệnh cấp
biến bất ngờ và thày tôi vẫn thường khoe khoang với khách đến thăm là chỉ nhờ phép
dưỡng sinh mà mình đã qua khỏi, giữ được cái thân già cho đến nay.
Tuy nhiên bệnh trạng thày tôi trầm trọng hơn chúng tôi tưởng. Theo lời lẽ của mẹ
tôi trong thư, thày tôi đột nhiên choáng váng quay cuồng trong khi đi dạo quanh vườn.
Thoạt đầu ai cũng tưởng chỉ là choáng váng mày mặt vậy thôi, nhưng khi chẩn bệnh,
bác sĩ đã xác định rằng đó là kết quả của chứng bệnh thận.
Chỉ còn ít ngày nữa là đến khóa nghỉ mùa đông, và nghĩ rằng chẳng cần phải về nhà
ngay tức khắc, tôi quyết định ở lại cho đến cuối học kì. Nhưng chỉmột hai ngày sau là
tôi bắt đầu lo lắng. Hình ảnh thày tôi nằm bẹp trên giường và mẹ tôi âu sầu lo lắng đã
khiến tôi quyết ý trở về ngay. Tôi không có đủ tiền để mua vé tàu và muốn tránh khỏi
phải chờ nhà gửi tiền lên làm lữ phí, tôi quyết định đến vay tiền Tiên Sinh. Vả lại tôi
cũng muốn chào ông trước khi về nhà.
Tiên Sinh đang bị  cảm  lạnh,  không muốn ra ngoài phòng khách nên bảo tôi vào
tron phòng sách với ông. Ánh mặt trời dìu dịu – thứ ánh sáng mình ít khi nhìn thấy
trong mùa đông – lọt qua khung cửa kính tràn ngập phòng đọc sách. Tiên Sinh gọi
mang một cái hỏa lò lớn vào căn phòng ngập nắng này. Trên hỏa lò có đặt một cái
chậu sắt đựng đầy nước để hơi nước bốc lên làm cho Tiên Sinh bớt thấy khó thở.
Tiên Sinh cười nhăn nhó, bảo tôi: “Thà rằng ốm liệt giường liệt chiếu còn hơn là
cảm lạnh vớ vẩn như thế này.”
Nhớ lại là Tiên Sinh không bao giờ ốm nặng, tôi không khỏi buồn cười:
“Con có thể chịu đựng một cơn cảm lạnh xoàng nhưng chắc chắn là chẳng bao giờ
muốn ốm nặng hơn. Con chắc Tiên Sinh cũng cảm thấy như thế khi đau ốm thực sự.”
“Thế  ư?  Quả  thực tôi  có cảm tưởng  rằng nếu  có bị  bệnh thì mắc  một bệnh  chết
người cho xong.”
Tôi không để ý mấy đến những lời của Tiên Sinh. Tôi móc lá thư mẹ tôi ra để hỏi
vay tiền ông.
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
53
BOOKAHOLI C  CLUB
“Tất nhiên là được rồi. Nếu chú cần tiền thì chắc chắn là chúng tôi có thể giúp chú
ngay bây giờ.”
Ông gọi bà vợ và bảo bà đem tiền cho tôi mượn. Bà lấy tiền trong ngăn tủ buýp-phê
và nhã nhặn đặt số tiền lên một tờ giấy trắng rồi nói: “Chắc là chú đang lo lắm.” Tiên
Sinh hỏi:
“Thế ông nhà có thường hay bị choáng váng ngất đi hay không?”
“Thưa, trong thư không thấy nói gì đến điều ấy. Nhưng trong trường hợp như thế có
thường hay bị ngất không ạ?”
“Có.” Rồi Tiên Sinh kể cho tôi nghe rằng thân mẫu của bà cũng mắc chứng bệnh
đau thận như cha tôi và đã qua đời rồi.
“Dù sao thì cũng rắc rối lắm,” tôi nói.
“Giá như tôi đổi chỗ được cho ông nhà thì hay biết bao nhiêu.” Tiên Sinh đáp. “Thế
ông nhà có nôn mửa hay không?”
“Con không rõ, nhưng có lẽ là không. Con không thấy trong thư có nói gì đến điều
đó.”
“Chừng nào còn chưa bị nôn mửa thì ông nhà còn chưa đến nỗi nào đâu”, bà bàn
góp.
Tối hôm đó, tôi lên xe lửa rời Tokyo về nhà.
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
54
BOOKAHOLI C  CLUB
22
Bệnh thày tôi không đến nỗi nặng như tôi tưởng; khi về đến nhà, tôi thấy ông đang
xếp bằng tròn trên giường. “Thày vẫn thường ngồi như thế này để cho cả nhà khỏi lo
lắng. Thực ra thày đã khỏe để đủ sức đứng lên đi lại trong nhà”. Hôm sau thày tôi
bước xuống khỏi giường mặc dù mẹ tôi hết sức cản ngăn. “Vì thấy con về nên thày
con cứ nhất định cho mình là khỏe,” mẹ tôi bảo vậy.Tuy nhiên tôi nhận thấy chẳng
phải chỉ vì tôi mà cha tôi đi đi lại lại để làm ra dáng khỏe mạnh như vậy đâu.
Anh cả tôi làm việc ở mãi tận Kyushu nên không thể tự do về thăm cha mẹ trừ khi
thấy hết sức cần thiết. Em gái tôi đã lấy chồng và theo chồng sống ở tỉnh khác nên
cũng không thể gọi nó về một cách dễ dàng. Chỉ có tôi còn đang đi học là đứa duy
nhất trong mấy anh chị, có thể gọi về nhà lúc nào cũng được. Tuy vậy thày tôi cũng có
vẻ bằng lòng ra mặt khi thấy tôi chẳng cần đợi cho hết được học kì, vừa nhận được
thư nhà là đã mau mắn về ngay.
“Thày rất tiếc là việc học của con đã bị gián đoạn. Thày chỉ mệt qua loa vậy thôi
mà ở nhà đã cuống quít cả lên. Mẹ con cứ viết lung tung làm như có việc gì ghê gớm
lắm.” Nghe lời nói hình như thày tôi đã lấy lại sức khỏe bình thường. Tôi vội ngăn:
“Xin thày đừng coi nhẹ kẻo bịnh trở lại cho mà xem.”
Ông gạt phắt sự lưu ý của tôi à vui vẻ đáp lại.
“Đừng có lo, con ạ. Thày vẫn săn sóc sức khỏe của mình như mọi khi, không sao
đâu.”
Quả thực thày tôi hình như đã khá nhiều. Ông tự do đi lại trong nhà, không hề cảm
thấy choáng váng. Trông ông rất xanh xao, thực thế nhưng đó chẳng phải là một triệu
chứng mới nên cả nhà không có ai thấy phải bận tâm lo nghĩ quá nhiều.
Tôi viết thư cho Tiên Sinh, cám ơn ông đã cho vay tiền. Trong thư tôi cũng nói sẽ
trở lên kinh đô vào tháng giêng và nếu ông không ngại thì đến lúc đó tôi xin trả lại
ông món tiền đã mượn. Tôi nói cho Tiên Sinh biết là bệnh trạng thày tôi không đến
nỗi nguy như tôi tưởng và thày tôi không bị choáng váng lao đao nên hình như tôi có
thể an tâm. Cuối thư tôi lễ phép hỏi thăm vụ ông bị cảm lạnh mà trong thực tế, tôi coi
như chẳng có gì đáng để ý.
Tôi gửi thư nhưng chẳng hề trông đợi là Tiên Sinh trả lời sau khi gửi thư; tôi kể
chuyện về Tiên Sinh cho thày mẹ tôi nghe. Và trong khi kể chuyện, tôi lại thấy mình
tưởng tượng đến Tiên Sinh ngồi trong phòng đọc sách.
“Khi trở lên Tokyo con có nên mang biếu ông ấy ít nấm khô không?”
“Thưa vâng. Nhưng chẳng biết Tiên Sinh có thích món ấy không?”
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
55
BOOKAHOLI C  CLUB
“Có thể chẳng phải là một món ăn ngon lành béo bổ gì nhưng chắc chắn là chẳng ai
ghét thứ đó cả.”
Dù thế nào đi nữa, tôi cũng không thể nào ràng buộc hình ảnh Tiên Sinh với mấy
cọng nấm khô được.
Tôi hơi ngạc nhiên khi nhận được lá thư của Tiên Sinh. Nội dung lá thư còn làm tôi
ngạc nhiên hơn vì để chỉ trả lời là thư của tôi chứ không có dụng ý nào khác. Tôi kết
luận là Tiên Sinh đã xử hậu viết thư để đáp lại lá thư của tôi mà thôi. Nghĩ rằng Tiên
Sinh đã chịu khó tốn công như thế tôi cảm thấy vui sướng lạ lùng.
Để khỏi ai tưởng lầm là giữa Tiên Sinh với tôi có nhiều thư từ gửi qua gửi lại, tôi
xin nói rõ ngay rằng trong suốt thuở sinh tiền, Tiên Sinh chỉ gửi cho tôi có hai lá thư
có thể gọi là thư được thôi. Một là lá thư đơn giản tôi vừa mới nói, và thứ hai là một lá
thư rất dài mà Tiên Sinh viết cho tôi trước khi qua đời.
Bệnh trạng của thày tôi không cho phép vận động nhiều, nên ông ít khi ra khỏi cửa.
Có lần, vào một ngày hửng nắng, thày tôi chập choạng đi ra ngoài vườn. Tôi lo lắng
theo sát chân và khi tôi cố gắng thuyết phục ông dựa vào vai tôi mà đi thì ông chỉ
cười, không buồn làm theo lời tôi nài nỉ.
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
56
BOOKAHOLI C  CLUB
23
Để cho thày tôi đỡ buồn chán tôi thường đánh cờ với ông. Từ bản tính cả hai cha
con tôi đều lừ đừ lười biếng nên chúng tôi thường ngồi trên nền nhà kéo một tấm nệm
lớn phủ lên lò sưởi chân, lấy một tấm chăn cùng đắp chung lên chân và che kín thân
mình cả hai cha con từ ngang lưng trở xuống. Sau đó, chúng tôi đem bàn cờ tướng đặt
giữa hai người trên khung lò sưởi. Sau mỗi lần đi một quân cờ, cha con tôi đều lại
luồn tay xuống dướitấm chăn nhất định không chịu vì chơi cờ mà để mất thoải mái.
Đôi khi đánh rơi mất một quân tốt mà cả hai cha con chẳng ai hay, cứ tiếp tục ván cờ
cho đến lúc phân rõ được thua. Buồn cười hơn nữa là hai cha con cứ mải miết cuộc cờ
đến nỗi có lần mẹ tôi tìm thấy cả quân cờ rơi trên đám tro than lò sưởi và phải lấy cái
que gờithan mà gắp ra.
“Chơi cờ tướng có cái thú là mình cứ ngồi thoải mái như thế này mà chơi!” Có lần
thày tôi bảo vậy. “Đây là trò chơi lí tưởng cho những người lừ đừ như bố con mình,
chỉ có điều khó chịu là bàn cờ quá cao, cả chân bàn cũng cao nữa, khiến mình khó có
thể kê cho vừa khít lên lò sưởi chân đặt giữa hai người. Thế nào, ta làm một ván nữa
chứ!”
Dù được hay thua, bao giờ thày tôi cũng muốn đánh thêm ván cờ nữa. Hình như
chẳng baogiờ ông thấy chán cả. Mới đầu, tôi cũng thích đánh cờ với ông, đấy là một
kinh nghiệm mới mẻ đối với tôi trong việc tìm cách qua ngày đoạn tháng –làm như
thể tôi là một ông già về ở ẩn vậy. Nhưng dần dần tôi không còn cảm thấy vui thích
như trước nữa và tôi đâm ra chán ngắt chán ngơ cái cảnh ngồi ì một chỗ, gác chân lên
lò sưởi mà đánh cờ. Cái trò này không đủ sức kích thích một người trai trẻ tràn trề sức
sống như tôi. Đã lắm phen, ngay giữa ván cờ tôi thấy mỏi mệt chán chường đến độ cứ
ngáp ngắn ngáp dài tưởng sái cả quai hàm.
Tôi nghĩ đến những sự việc ở Tokyo. Và tôi tưởng chừng cứ mỗi nhịp tim đập lại là
một hồi trống giục cổ động, thôi thúc tôi hoạt động. Tôi cảm thấy một trạng thái ý
thức thật là lạ lùng; cứ mỗi lần nghe nhịp tim đập rộn như thế là tôi lại tưởng chừng
như có Tiên Sinh đứng ngay bên cạnh, khuyến khích tôi đứng dậy, ra đi.
Tôi so sánh thày tôi với Tiên Sinh. Cả hai người đều muốn ẩn mình tránh né con
mắt của thế gian. Thực thế, cả hai người đều lặng lẽ âm thầm, thích ẩn náu đến độ so
với những người khác trên đời cả hai đều như đã chết nhưng tự bao giờ. Đối với người
ngoài, cả hai ông đều là những con số không thực là trọn vẹn. Tuy nhiên trong khi ông
bố thích chơi cờ của tôi chẳng thể nào làm cho tôi vui thú thì ngược lại, Tiên Sinh
người mà tôi tìm đến để làm quen không phải chỉ vì thú vui – lại là người đem đến
cho đầu óc tôi những niềm hoan lạc to tát hơn nhiều. Có lẽ là tôi chẳng nên dùng mấy
tiếng “đầu óc”, nghe có vẻ lạnh lùng quá đi. Thay vì thế, lẽ ra dùng tiếng “lòng dạ” thì
hơn. Quả thực, có lẽ đối với tôi lúc ấy, chẳng phải là nói quá lời khi bảo rằng sức
mạnh của Tiên Sinh đã ăn sâu vào da thịt tôi và chính sức sống của ông đang trào tuôn
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
57
BOOKAHOLI C  CLUB
trong các mạch máu của tôi vậy. Nhìn thấy sự thực rành trước mắt này, tôi mới bắt
đầu kinh ngạc sững sờ: Há tôi chẳng phải là máu mủ của chính cha tôi hay sao mà lại
quyến luyến Tiên Sinh hơn là quyến luyến cha tôi thế nhỉ?
Đúng vào lúc tôi bắt đầu cảm thấy bồn chồn, bực bội thì cha mẹ tôi cũng bắt đầu
thấy tôi ở nhà mãi cũng chán. Niềm mừng vui nôn nao lúc tôi mới về nhà bây giờ
đang phai nhạt dần dần. Tất cả những ai trở về nghỉ hè tại nhà sau một thời gian vắng
mặt lâu dài, có lẽ đều trải qua cái kinh nghiệm như tôi vậy. Trong tuần lễ đầu và có lẽ
hơn một tuần lễ nữa, thì náo nức xôn xao bằng thích nhưng khi cơn háo hức đầu tiên
đã qua rồi, mọi người dần dần bắt đầu lạnh nhạt với mình đi. Việc tôi về nghỉ nhà đã
qua giai đoạn náo nức cực kì mất rồi. Hơn nữa cứ mỗi lần về nhà, tôi lại mang theo
thêm một chút hơi hướng của Tokyo – cái mà cả cha lẫn mẹ tôi đều không sao hiểu và
không sao ưa nổi. Thật chẳng khác gì lời người ta có thể nói trước đây, y như thể tôi
đã đem cái hơi hướng một người theo đạo Ki-tô vào trong nhà một người theo Nho
giáo vậy. Dĩ nhiên là tôi cố gắng che giấu tất cả những sự đổi thay mà Tokyođã gây
nên nơi con người mình nhưng tôi vẫn không sao mà hòa hợp nổi với cả cha lẫn mẹ.
Tokyođã ở trên một thành phần trong con người tôi và cha mẹ tôi nhận thấy rành rành
là tôi thay đổi nhiều. Tôi thấy ở nhà mãi thực chẳng còn thú vị gì, tôi muốn trở lại
Tokyo càng sớm càng tốt.
May sao bệnh trạng của thày tôi hình như vẫn duy trì ở mức độ cũ chứ không trầm
trọng hơn chút nào. Để được yên lòng, chúng tôi mời hẳn một ngườibác sĩ nổi tiếng ở
không xa nhà  tôi bao nhiêu đến khám bệnh  cho thày tôi thực là thận trọng. Không
nhận thấy một triệu chứng gì khác lạ, đáng lo, vị bác sĩ cũng có vẻ an lòng như chúng
tôi vậy. Tôi quyết định rời nhà trở lại Tokyo khoảng vài ngày trước khi dịp nghỉ mùa
đông chấm dứt. Nghe nói là tôi sắp sửa ra đi, cảcha lẫn mẹ tôi đều tỏ ý phản đối; ấy
tình người vẫn cứ có những cái vớ vẩn như thế đấy. Mẹ tôi nói:
“Sao ra đi sớm vậy? Con vừa mới về hôm nào mà!”
“Thày tưởng thế nào con cũng nán lại thêm bốn, năm hôm nữa.” Thày tôi nói.
Nhưng tôi đã nhất định rồi, khăng khăng không hề đổi ý, chẳng để ai lay chuyển nổi
mình.
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
58
BOOKAHOLI C  CLUB
24
Khi trở lại Tokyo, tôi thấy người ta đã hạ hết mọi thứ trang hoàng năm mới xuống
rồi. Trong lúc bước chân trên đường phố giá lạnh, lộng gió, tôi chẳng còn thấy được
cảnh sắc và khí vị năm mới là bao nhiêu.
Vừa tới nơi, tôi vội đến nhà Tiên Sinh ngay để hoàn lại món tiền đã vay ngày trước.
Tôi mang theo cả mớ nấm khô nữa. Tôi nghĩ nếu đưa mớ nấm ấy ra mà chẳng có lời
giải thích nào thì thực khó coi, vì thế khi đặt món quà biếu trước mặt bà vợ Tiên Sinh,
tôi đã nói rõ là mẹ tôi bảo tôi đem món này lên biếu hai ông bà. Mớ nấm khô được
đựng trong một cái hộp bánh mới. Bà vợ Tiên Sinh trịnh trọng cám ơn rồi cầm cái
hộp, đúng dậy, đi sang phòng bên. Có lẽ ngạc nhiên thấy cái hộp nhẹ bỗng, bà hỏi tôi:
“Ồ! Thứ bánh gì mà lạ thế này?”
Càng quen biết với bà tôi lại càng thấy rõ cái bản tính nhẹ nhàng, thẳng thắn đến trẻ
con của bà hơn.
Cả hai ông bà đều có nhã ý hỏi thăm bệnh trạng thày tôi. Tiên Sinh nói:
“Nghe nói lúc này ông thân của chú đã thực sự khá hơn trước nhiều phải không?
Tuy nhiên phải cẩn thận lắm mới được. Không thể quên rằng ông ấy là người mang
bệnh đấy.”
Tiên Sinh có vẻ như biết đủ mọi điều về bệnh thận trong khi tôi chẳng biết tí gì.
“Bệnh này có cái đặc sắc là chính người mắc bệnh lại cứ tưởng là mình khỏe mạnh
như thường chẳng có gì phải lo ngại hết. Tôi có quen biết một ông sĩ quan đã chết một
cách hết sức bất ngờ vì bệnh ấy ngay trong giấc ngủ. Bà vợ nằm ngay bên cạnh, chẳng
hề biết gì để tìm cách cứu chồng. Trong đêm, ông ta chỉ đánh thức vợ dậy có một lần,
bảo là mình thấy đau đau một chút. Thế mà sáng hôm sau, ông ta đã chết ngay đơ. Bà
vợ lại cứ tưởng chồng mình còn ngủ, thế có khổ không!”
Đến  lúc  ấy,  tôi  là  thằng  vẫn  có  khuynh  hướng  lạc  quan,  bỗng  cảm  thấy  lo  lắng
không yên.
“Tiên Sinh có nghĩ là thày con cũng gặp điều tương tự hay không? Có thể nào nói
chắc là điều đó sẽ không xảy ra hay chăng?”
“Thế bác sĩ bảo sao, hả chú?”
“Thưa, bác sĩ bảo bệnh trạng thày con sẽ chẳng bao giờ trị được cho hết. Tuy nhiên
ông ấy cũng nói là trong lúc này thì chưa có gì đáng phải lo ngại cả”
“À, nếu bác sĩ đã bảo như vậy thì hay lắm rồi. Người bạn tôi kể chuyện cho chú
nghe là một thằng khỉ gió sống rất bừa bãi. Hơn nữa, hắn ta lại là một quân nhân quen
sống một cách táo bạo, loạn cuồng.”
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
59
BOOKAHOLI C  CLUB
Nghe mấy lời sau này, tôi mới thấy yên tâm được phần nào, Tiên Sinh nhìn tôi một
lúc, theo dõi những thay đổi trên nét mặt tôi rồi tiếp:
“Nhưng người đời khỏe mạnh hay ốm đau, thực chẳng biết thế nào mà nói, chú ạ.
Thử hỏi làm sao mà người ta biết được mình sẽ chết nhưthế nào, vào lúc nào liệu có
ai biết được mà nói đâu.”
“Tiên Sinh cho rằng mọi người đều như thế hết cả hay sao?”
“Dĩ nhiên là thế! Tôi có thể là đang khỏe mạnh nhưng vẫn chẳng có gì ngăn cản tôi
nghĩ đến sự chết cả.”
Trên miệng Tiên Sinh, thoáng hiện một nét cười:
“Đúng vậy! Có nhiều người chết một cách hết sức bất ngờ, hoàn toàn lặng lẽ, thực
là tự nhiên; lại có những người  chết một cách bất thình lình và bi  thảm vì bạo lực
không tự nhiên.”
“Tiên Sinh nói ‘chết vì bạo lực không tự nhiên’ là ý nghĩa thế nào ạ?”
“Tôi chẳng biết nói sao cho rõ, thế nhưng chú có nghĩ rằng một người tự sát là đã
tìm cái chết bằng bạo lực không tự nhiên hay chăng?”
“Như vậy theo con nghĩ thì Tiên Sinh cũng có ý nói là những người bị giết cũng
chết vì bạo lực không tự nhiên, có phải thế không ạ?”
“Chưa bao giờ tôi nghĩ đến chuyện ấy những nghĩ cho cùng, dĩ nhiên là chú nói
đúng đứt đuôi con nòng nọc rồi.”
Sau đó một lúc, tôi cáo từ Tiên Sinh mà ra về. Đêm ấy, tôi không mấy bận tâm đến
bệnh tình của cha tôi mà cũng chẳng tốn thì giờ nghĩ đến những lời Tiên Sinh đã nói
về cái chết tự nhiên hay là cái chết vì bạo lực không tự nhiên nữa. Tôi còn phải nghĩ
đến bản luận án tốt nghiệp của tôi nhiều hơn; đó là vấn đề trước đây đã làm tôi tốn
công nghĩ nhiều lần nhưng vẫn chưa bao giờ làm trọn. Tôi tự nhủ bây giờ đã đến lúc
phải thực sự bắt tay vào việc, viết sao cho xong tập luận án này.
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
60
BOOKAHOLI C  CLUB
25
Năm ấy tôi sẽ tốt nghiệp vào tháng sáu và theo khuôn phép thông thường của học
hiệu, tôi sẽ phải viết xong tập luận án vào cuối tháng tư. Đếm số ngày còn lại, tôi bắt
đầu thấy nao núng. Hình như trong khi các sinh viên khác đang cắm đầu cắm cổ thu
góp tài liệu, soạn thảo, đúc kết thì chỉ có riêng tôi cứ nhởn nhơ nhàn nhã, chưa làm
nên việc gì ngoài việc tự hẹn với lòng mình là sẽ quyết tâm bắt đầu luậnán vào dịp
đầu năm mới. Quả thực tôi có bắt tay vào việc dạo đầu năm đấy nhưng chỉ ít lâu đã
thấy đầu óc mình bí đặc chẳng làm ăn được gì. Tôi đã ngớ ngẩn tưởng tượng rằng chỉ
cần suy nghĩ lơ mơ về một vấn đề nào đó là đã có thể dựng ngay một cái dàn bài vững
chắc và gần như đầy đủ cho bản luận án rồi. Đến khi bắt tay vào việc một cách cẩn
thận, tôi mới thấy sự ngây ngô rồ dại của mình và đâm ra thất vọng. Tôi bắt đầu thu
hẹp đề tài luận án lại. Và muốn tránh nỗi phiền phức phải trình bày tư tưởng ra sao
cho có hệ thống, tôi liền góp nhặt tài liệu từ nhiều cuốn sách khác nhau rồi thêm thắt
chút ít cho có phần kết luận thích ứng.
Vấn đề tôi lựa chọn có liên hệ mật thiết đến ngành chuyên môn của Tiên Sinh. Khi
tôi hỏi ý kiến Tiên Sinh xem chọn đề tài như thế có được không thì Tiên Sinh bảo
cũng được lắm. Tôi đang cuống quít tít mù lên nên bố nháo bổ nhào đến Tiên Sinh hỏi
xem phải tham khảo những  cuốn sách  nào. Tiên Sinh vui vẻ chỉ  dẫn  cho tôi  tất  cả
những điều ông hay biết rồi còn cho mượn hai ba cuốn sách cần thiết. Tuy nhiên, Tiên
Sinh một mực từ chối nhất quyết không chỉ dẫn gì thêm cho tôi nữa. “Dạo này tôi ít
đọc  sách,  không  theo  dõi  những  hiểu  biết  mới  mẻ.  Chú  nên  hỏi  các  vị  giáo  sư  tại
trường cho chắc chắn hơn.”
Nghe Tiên Sinh nói vậy, tôi sực nhớ lại lời bà vợ ông có lần bảo tôi rằng trước đây
Tiên  Sinh  là  người  ham  đọc  sách  lạ  thường,  nhưng  sau  khi  xảy  ra  việc  ấy  thì  ông
không còn thấy hứng thú trong việc đọc sách nữa. Tạm gác câu truyện về đề tài luận
án sang một bên, tôi chợt hỏi:
“Thưa, vì cơn cớ gì mà Tiên Sinh lại không thích đọc sách như xưa nữa?”
“Chẳng có lí do nào đặc biệt cả… Ừ, mà phải có lẽ vì tôi đã đi đến chỗ quyết định
là dù cho có đọc sách nhiều đến đâu đi nữa thì cũng chẳng ích lợi gì, chẳng bao giờ tôi
có thể khá hơn con người của mình trong lúc này cả. Vả lại còn…”
“Còn cái gì nữa ạ?”
“Điều này không quan trọng lắm, nhưng nói thực chú hay, trước kia nếu bị người
khác bảo là mình chẳng biết gì thì tôi lấy làm xấu hổ lắm. Nhưng dạo này thì khác, tôi
thấy chẳng việc gì mà phải xấu hổ khi mình hiểu biết chẳng bằng người ta và chẳng
hơi đâu mà cứ ép buộc mình phải đọc sách mãi, thấy thực vô lí làm sao ấy. Tóm lại,
tôi đã trở thành già nua, mỏi mệt.”
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
61
BOOKAHOLI C  CLUB
Khi nói những lời này, Tiên Sinh có dáng vẻ rất thản nhiên. Những điều ông nói
không làm cho tôi bận tâm mấy có lẽ vì lời nói của ông không có cái giọng điệu cay
đắng của một người đã quay lưng lại nhân quần xã hội. Tôi cáo biệt ra về, chẳng nghĩ
là Tiên Sinh có vẻ gì già nua, mệt mỏi mà cũng chẳng thấy có điều gì khác lạ đáng
cho mình ngạc nhiên hết.
Từ đó trở đi cái luận án cứ ám ảnh tôi mãi, khiến tôi như người bị ma làm, ngày
đêm mất hết hồn vía. Tôi cắm đầu chúi mũi vào việc làm, đôi mắt đỏ ngầu như mắt
một người điên. Tôi đâm nháo đâm nhào đến nhà những người bạn cùng trường đã tốt
nghiệp năm ngoái để hỏi han về đủ mọi vấn đề. Một người cho biết là may  mà vớ
được chiếc xe kéo phới thẳng đến văn phòng nhà trường, anh ta mới nộp kịp tập luận
án trước giờ khóa sổ. Một người khác cho hay là anh ta nộp luận án chậm mất mười
lăm phút, đáng lẽ đã không được chấp nhận nếu không nhờ vị giáo sư bảo trợ có hảo ý
can thiệp giùm. Những câu chuyện như thế làm cho tôi bồn chồn lo lắng nhưng đồng
thời, cũng lại làm cho tôi tin tưởng đôi phần. Mỗi ngày tôi đều cắm đầu cắm cổ làm
việc như trâu kéo cày, hết sức dẻo dai và cực nhọc. Lúc nào không ngồi ở bàn viết là
tôi lại vùi mình trong thư việc tối om, hối hả lục lọi, mò mẫm nhan đề những cuốn
sách bìa cứng, chữ vàng trên những giá sách cao ngất, y như là một tay chuyên môn đi
tìm các của lạ vậy.
Những khóm mai bắt đầu trổ hoa rồi, gió lạnh bắt đầu thổi về hướng nam chẳng lúc
nào ngừng. Ít lâu sau tôi nghe nói những cây anh đào cũng bắt đầu trổ nụ đâm bông.
Nhưng tôi chẳng có thì giờ đâu mà nghĩ đến hoa, cứ mải miết vùi đầu vào tập luận án.
Cho đến hạ tuần tháng tư, tôi chẳng đến thăm Tiên Sinh lấy một bận nào; đến lúc này,
tôi đã viết xong tập án luận rồi, theo đúng với dự định.
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
62
BOOKAHOLI C  CLUB
26
Thế  rồi  đến  lúc  những bông  hoa  anh  đào  kép  đã  tàn  rụng  hết  rồi,  trên  cành  đào
những búp lá xanh non đã bắt đầu mơn mởn thì tôi mới được tự do rảnh rỗi. Lúc đó đã
sang đầu  mùa  hạ. Tôi tận hưởng những giây phút  rảnh rỗi tự do  ấy giống như con
chim nhỏ bé mới được tháo cũi sổ lồng để tung cánh trong trời đất bao la. Tôi liền đến
thăm Tiên Sinh. Trên đường đi, tôi thấy những chiếc búp xanh non đang chi chít trên
bờ tường trồng cây chỉ xác cùng những cành thạch lựu khô queo lá màu nâu sậm đang
lấp lánh phản chiếu ánh mặt trời. Tôi say sưa ngây ngất ngắm nhìn tưởng chừng như
đây là lần đầu tiên được thấy cảnh này bày ra trước mắt.
Nhìn nét mặt hớn hở của tôi, Tiên Sinh nói: “Vậy ra chú đã làm xong luận án rồi
đấy ư? Tôi cũng mừng cho chú.”
“Dạ, thưa vâng. Cám ơn Tiên Sinh, cũng đã tạm xong rồi ạ. Bây giờ con chẳng còn
phải làm gì nữa.”
Tôi cảm thấy vô cùng sung sướng vì nghĩ rằng mong ước làm những gì thì bây giờ
đã làm xong cả rồi, tôi chỉ còn việc rong chơi cho thỏa thích mà thôi. Tôi nhìn tập
luận án mà thấy lòng tràn ngập tự tin và thỏa mãn. Tôi kể chuyện luyên thuyên, trình
bày ngay trước mặt Tiên Sinh nội dung tập luận án của mình, Tiên Sinh lắng nghe với
dáng vẻ quen thuộc thường ngày, chẳng hề nhận xét phê bình gì hết ngoài trừ đôi câu
“Thế hả” hoặc “Phải rồi!”. Tôi không thấy buồn lòng nhưng cũng hơi cụt hứng: tuy
nhiên hôm ấy tôi thấy nổi hứng đến độ muốn làm cho Tiên Sinh phải rũ sạch cái thái
độ bơ thờ đờ đẫn thông thường. Tôi cố gắng lôi kéo ông ra khỏi nhà để dạo chơi trong
khung cảnh thiên nhiên xanh tươi mát mẻ bên ngoài.
“Thưa Tiên Sinh, hôm nay đẹp trời, mình đi tản bộ đâu đó một vòng chơi.”
“Tản bộ à? Đi đâu bây giờ?”
Đối với tôi thì nơi nào cũng vậy, mục đích của tôi chỉ là muốn lôi kéo Tiên Sinh ra
khỏi nhà để đi dạo mà thôi.
Một giờ sau, chúng tôi đã rời khỏi trung tâm thành phố đi đến một vùng phụ cận,
yên tĩnh hoàn toàn, y như là ở miền quê vậy. Tôi bứt một chiếc lá xanh tươi mềm mại
trên một bờ tường thấp, quấn lại thành ống kèn rồi bắt đầu thổi. Tôi vốn là tay thổi
kèn bằng lá quấn khá cừ nhờ học được nghề này nơi một anh bạn ở Kagoshima. Tôi
cứ đắc ý thổi hoài nhưng Tiên Sinh dường như không mảy may để ý, cứ vừa quay mặt
nhìn đâu đâu vừa thản nhiên cất bước đều đều.
Một  lúc sau, chúng tôi đi  tới  một con đường  nhỏ hình như dẫn  lên  một  căn nhà
riêng trên ngọn đồi nhỏ. Lá xanh phủ kín sườn đồi. Cuối đường có một cái cổng lớn
trên cột cỏ treo tấm bảng cho biết là chúng tôi đang đứng trước cổng một nhà chuyên
trồng cây thường gọi là một “thực mộc ốc”. Lúc đó chúng tôi mới biết là con đường
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
63
BOOKAHOLI C  CLUB
nhỏ ấy không dẫn lên một căn nhà riêng của ai cả. Ngẩng nhìn cái cổng. Tiên Sinh bảo
tôi:
“Thế nào? Mình vào chơi chứ?”
Tôi trả lời ngay: “Vâng –ở đây người ta ươm cây có phải không ạ?”
Chúng tôi đi theo con đường nhỏ ngoằn ngoèo qua lùm cây, rồi tới căn nhà ở phía
tay trái. Tấm cửa kéo vẫn mở toang nên chúng tôi có thể nhìn thẳng vào trong nhà
vắng tanh vắng ngắt không một bóng người. Trongmột chậu cá trước hàng hiên có
mấy con cá vàng đang tung tăng bơi lội, Tiên Sinh nói:
“Chỗ này tĩnh mịch ghê! Không biết mình có nên đi thẳng vào trong không cần xin
phép ai hay không?”
“Con chắc là được, chẳng có ai nói gì mình đâu.”
Chúng tôi tiến vào nhưng vẫn chẳng thấy một bóng người nào cả. Quanh chúng tôi
hoa trịch trục nở bung đỏ rực; Tiên Sinh chỉ một cây cao vượt hẳn các cây khác màu
đỏ pha vàng mà nói: “Người ta gọi cái đó là Vụ đảo.”
Lại có cả những cây thược dược mọc kín hết một khoảng đất chừng bốn trăm thước
vuông. Bấy giờ mới vào đầu mùa hạ nên hoa chưa nở. Ven vườn thược dược có một
cái ghế dài, Tiên Sinh đến nằm đườn trên đó. Tôi ngồi ở một đầu ghế, bắt đầu móc
thuốc lá ra hút phì phèo. Tiên Sinh nằm ngửa, mặt nhìn bầu trời xanh trong như lọc
trong khí tôi thấy lòng mình say sưa ngây ngất giữa vùng cây lá xanh tươi. Khi để ý
nhìn cẩn thận, tôi thấy chẳng có cây nào màu lá giống cây nào. Ngay cùng những cây
phong mà màu lá cũng đã khác nhau rồi. Chiếc mũ Tiên Sinh móc trên cành cây sam
mảnh mai đã bị gió cuống bay tung đi mất.
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
64
BOOKAHOLI C  CLUB
27
Tôi nhặt ngay cái mũ vừa rơi, búng cho hết những hạt đất đỏ rồi nói với Tiên Sinh:
“Thưa, chiếc mũ vừa rơi.”
“Cảm ơn chú.”
Tiên Sinh nhỏm mình đón lấy cái mũ rồi vẫn giữ nguyên tư thế ấy – nửa nằm nửa
ngồi, ông chợt hỏi tôi một câu thực là kì cục:
“Hỏi thế này có vẻ khí đường đột ngột, nhưng chú cho tôi hay chẳng biết tài sản
nhà chú có nhiều lắm không?”
“Dạ, con nghĩ là gia đình con chẳng có gì là giàu có.”
“Xin thất lễ với chú chứ tôi hỏi: thế tiền của nhà chú có được bao nhiêu?”
“Thực  tình  con  cũng  không  rõ  nữa.  Gia  đình  con  có  ít  rừng  cây  và  ít  ruộng  đất
nhưng tiền bạc thì con nghĩ là chẳng có gì.”
Đây là lần đầu tiên, Tiên Sinh trực tiếp hỏi tôi về tình trạng kinh tế của gia đình tôi.
Còn về phía Tiên Sinh thì chưa bao giờ tôi hỏi Tiên Sinh làm cách nào mà sinh sống
cả. Dĩ nhiên là tôi cũng đã có phen tự hỏi chẳng biết Tiên Sinh xoay xỏa thế nào để có
thể sống nổi trong khi cứ rong chơi ngày tháng, chẳng làm lụng gì; tuy nhiên tôi vẫn
cố nén chưa bao giờ hỏi ra miệng vấn đề mưu sinh của ông cả, vì nghĩ rằng làm vậy
có vẻ trơ tráo quá. Nhưng lúc này, câu hỏi của Tiên Sinh làm tôi quên hết cây lá xanh
non mà tôi từng mê mải nhìn ngắm từ nãy đến giờ. Và tôi chợt thấy mình buột mồm
hỏi lại:
“Thế còn Tiên Sinh thì sao? Tiền của Tiên Sinh có được bao nhiêu cả thảy?”
“Chú thấy tôi có vẻ là con người giàu có hay không?”
Bình sinh, chẳng bao giờ Tiên Sinh mặc quần áo bảnh bao sang trọng. Ông chỉ có
một chị người làm giúp việc trong nhà: nhà cửa Tiên Sinh cũng chẳng rộng lớn gì.
Nhưng ngay chính tôi, không phải là người trong nhà, cũng có thể thấy rằng ông sinh
sống  một  cách  phong  lưu.  Đã đành  rằng  mình  khó  có  thể  bảo  là  ông  sống  xa  hoa
nhưng mặt khác, mình cũng phải thấy rõ là ông chẳng bao giờ phải keo cúi tằn tiện
cho lắm. Tôi hỏi tiếp:
“Tiên Sinh giàu có lắm, có phải vậy không ạ?”
“Dĩ nhiên là tôi có chút tiền của, nhưng quyết là không sao có thể nói là giàu có.
Nếu như tôi giàu có thực thì thế nào tôi cũng xây một ngôi nhà rộng rãi lớn lao hơn
rồi.”
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
65
BOOKAHOLI C  CLUB
Vào lúc này Tiên Sinhđã nhỏm người dậy ngồi chồm hổm trên chiếc ghế dài và khi
ngừng nói, ông cầm cây gậy tre vạch một cái vòng tròn trên mặt đất. Sau khi vẽ xong
ông đâm thẳng cây gậy xuống mặt đất.
“Trước kia mình vốn là người giàu có.”
Lời nói của ông nghe có vẻ như ông đang nói chuyện một mình hơn là nói cho tôi
nghe. Tôi chẳng biết đối đáp thế nào, cứ ngồi lặng yên.
“Trước kia, tôi quả là người giàu có, chú ạ.” Ông nhắc lại câu nói vừa nãy. Lần này
Tiên Sinh vừa nói vừa nhìn thẳng mặt tôi mà hơi hé miệng cười. Tôi cảm thấy lúng
túng cứ ngậm miệng chẳng biết trả lời sao. Tiên Sinh bèn nói sang chuyện khác.
“Bệnh tình ông nhà dạo này ra sao?”
Từ tháng giêng đến giờ, tôi không nhận được tin tức gì về bệnh tình thày tôi cả.
Hàng tháng thày tôi vẫn đều đặn gửi cho tôi một lá thư ngắn kèm theo chi phí tiền học
cho tôi, tuy nhiên chẳng nói gì nhiều đến bệnh tình của chính mình cả. Vả lại nét chữ
thày tôi trông vẫn cứng cáp, dắndỏi, không có vẻ gì run rẩy ngập ngừng giống nét chữ
một người bệnh hết.
“Thày con chẳng hề cho biết bệnh tình của ông ra sao, nhưng con nghĩ chắc là dạo
này thày con đã khá lắm rồi.”
“Tôi mong là chú đoán đúng, tuy nhiên với chứng bệnh của ông nhà, thực chẳng
biết thế nào mà nói được đâu.”
“Hẳn là thày con không có nhiều hy vọng khỏi bệnh phải không ạ? Tuy nhiên con
vẫn tin tưởng là không có gì đáng lo ngại lắm. Dù sao đi nữa cho đến lúc này, con vẫn
không nhận được một tin tức nào đáng lo cả.”
“Thế hả?”
Lúc ấy, tôi cho rằng những câu Tiên Sinh hỏi về tài sản gia đình cùng bệnh trạng
thày tôi chẳng qua chỉ là những câu chuyện trò thăm hỏi thông thường mà thôi. Và vì
không hiểu mấy về những kinh nghiệm trường đời của Tiên Sinh nên tôi không hề
đoán được là những câu hỏi ấy còn chứa đựng nhiều ý nghĩa sâu xa hơn là tôi thấy bên
ngoài.
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
66
BOOKAHOLI C  CLUB
28
“Chú này! Nếu trong gia đình chú có chút tài sản thì tôi tưởng là chú không thể
không để ý xem mình được chia gia tài ra sao. Tôi vẫn biết là chuyện này không có ăn
thua gì đến mình nhưng không sao tránh khỏi băn khoăn là liệu chú có biết là chú sẽ
được chia phần ra sao trong khi ông nhà còn sống hay không? Vạn nhất có truyện gì
bất ngờ xảy ra, tỉ dụ như khi có một người qua đời bất thình lình, thường sinh ra lắm
chuyện rắc rối lôi thôi về vấn đề tài sản lắm đấy.”
Ngoài miệng tôi đưa đẩy đáp lời “thưa vâng” nhưng trong lòng, thực ra tôi chẳng để
ý gì mấy đến lời nói của Tiên Sinh cả. Tôi tin chắc là trong gia đình, cả thày lẫn mẹ tôi
đều chẳng có ai bận tâm đến những vấn đề Tiên Sinh vừa nói đến. Kể ra tôi cũng hơi
kinh ngạc và bực mình khi thấy Tiên Sinh lại quá thực tế như vậy. Nghĩ vậy nhưng tôi
vẫn  chẳng  nói  năng  gì  vì  không  muốn  tỏ  ra  thiếu  kính  ý  đối  với  một  bậc  trưởng
thượng.
“Này này, nếu tôi có làm chú bực mình khi có ý dự liệu đến việc ông thân chú qua
đời thì xin chú cũng vui lòng bỏ qua cho nhé. Nhưng người đời ai cũng có lúc phải
chết, chú ạ. Ngay cả những người đang khỏe mạnh như voi, biết đâu chẳng có lúc lăn
quay ra chết, làm sao mà nói được?”
Khẩu khí  Tiên Sinh nghe như  có giọng chua chát khác  thường. Tôi vội đáp  như
biện giải cho mình:
“Không,  con  không  có  phiền  lòng  chút  nào đâu,  Tiên  Sinh!”  Tiên  Sinh  lại  hỏi:
“Anh chị em chú có mấy người cả thảy nhỉ?”
Ông còn hỏi tôi về những người thân thích ở vai trên như các ông chú bà cô của tôi
nữa.
“Các ông các bà ấy có phải đều là những người tốt lành cả không?”
“Dạ, các cô các chú con đều chẳng phải là những người xấu bụng. Đại để họ đều là
người nhà quê cả mà.”
“Thế ra chú tưởng rằng hễ là người nhà quê là đều không thể xấu bụng được sao?”
Tôi bắt đầu cảm thấy bực mình hết sức nhưng Tiên Sinh chẳng để cho tôi có dịp trả
lời câu hỏi cuối cùng vừa nãy.
“Thực ra người nhà quê lắm khi lại còn xấu bụng hơn cả người thành thị nữa đấy.
Chú  vừa bảo  rằng  chú  không nghĩ  là  trong  đám  người  thân thích  của  chú lại  có ai
thuộc hạng người xấu xa. Thế nhưng trên đời này làm gì có một khuôn mẫu riêng cho
hạng người xấu xa đâu, hả chú? Trong cuộc sống bình thường, chẳng nhiều thì ít, ai ai
cũng là thiện nhân hết; nhưng cứ thử tìm cách lôi cuốn, mua chuộc họ xem, chỉ sợ là
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
67
BOOKAHOLI C  CLUB
họ biến ngay thành ác nhân trong chốc lát. Đó mới là điều đáng sợ nhất nơi con người
đấy chú ạ. Lúc nào mình cũng phải canh chừng, cứ sơ hở mảy may là có chuyện rồi.”
Đến chỗ này Tiên Sinh có dáng như còn muốn tiếp tục nói nữa; và đến chỗ này, tôi
cũng muốn nói một đôi câu nhưng bất chợtcó một con chó từ phía sau chúng tôi xông
ra sủa inh ỏi khiến cả Tiên Sinh lẫn tôi đều kinh ngạc, sững sờ.
Phía sau chiếc ghế dài, bên cạnh hàng cây sam lá xanh non búng, những khóm cỏ
bấc thấp lùn mọc dày đặc cả một khoảng đất nhỏ. Con chó vừa nghé mắt nhìn qua bụi
cỏ vừa sủa nhặng sị cảlên. Một thằng bé khoảng mười tuổi thò mặt ra quát mắng con
chó rồi quay lại đi về phía Tiên Sinh. Thằng bé vẫn đội cái mũ học sinh màu đen có
huy hiệu trên đầu, đi đến trước mặt Tiên Sinh vừa chào vừa nói:
“Thưa chú, lúc chú mới vào, chẳng có ai ở nhà hay sao ạ?”
“Không, chẳng thấy ai hết.”
“Chị và má cháu ở nhà trong, chú ạ.”
“Thế ư? Ở nhà trong à?”
“Thưa vâng. Lẽ ra chú nên đánh tiếng ‘Chào cả nhà’ rồi hãy vào thì hơn.”
Tiên Sinh mỉm cười méo mó. Ông móc ví ra lấy một đồng 5 xu trắng xóa giúi vào
tay thằng bé.
Đôi mắt lanh lợi láu lỉnh của nó lóe lên một ánh tươi cười.
“Lúc này, cháu là trưởng toán hướng đạo”, nói đoạn, nó lao mình chạy xuống chân
đồi, len lách qua hàng cây thược dược. Con chó cong đuôi lên cao vút, cắm đầu cắm
cổ chạy theo sau. Một lúc nữa hai ba đứa bé trạc tuổi thằng toán trưởng lúc nãy chạy
qua trước chúng tôi rồi cũng mất hút phía chân đồi.
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
68
BOOKAHOLI C  CLUB
29
Nếu con chó và thằng bé không bất ngờ xuất hiện thì có lẽ Tiên Sinh đã nói rõ đầu
đuôi của câu chuyện cho tôi nghe rồi. Lúc ấy tôi có ý băn khoăn suy nghĩ không hiểu
vì sao Tiên Sinh lại đem chuyện tài sản ra mà nói với tôi như thế. Quả thực tôi đã bất
đồng ý kiến với Tiên Sinh về những vấn đề như tiền bạc, gia tài vân vân, phần vì cảnh
ngộ của tôi tương đối dễ chịu, phần vì bản tính tôi không ưa những truyện tính toán lợi
hại về bạc tiền như thế. Bây giờ, khi nghĩ lại con người của mình trong lúc ấy, tôi mới
thấy mình thực là đứa sống trên mây, chẳng hiểu biết tí gì việc đời hết cả. Nếu như
dạo đó tôi đã biết rõ ý nghĩa đắng cay của nỗi khó khăn vật chất trong thực tế, thì có lẽ
tôi đã lắng tai nghe lời Tiên Sinh một cách chăm chú hơn. Dù sao, tiền bạc đối với tôi
lúc đó hãy còn là một vấn đề xem ra xa vời, vì chính tôi chưa bao giờ phải lo lắng gì
hết.
Trong câu chuyện của Tiên Sinh, có một điều khiến tôi hết sức để ý, ấy là lời ông
bảo rằng người đời chẳng có ai là kẻ không có thể trở thành ác nhân một khi bị lôi
cuốn mua chuộc. Đã đành là tôi hiểu ý nghĩa lời nói đơn sơ đó, nhưng tôi không hiểu
cơn cớ gì đã khiến Tiên Sinh nói ra một lời như thế. Tôi muốn được Tiên Sinh nói rõ
thêm nữa cho mình nghe.
Sau khi thằng bé và con chó đi rồi, khu vườn rộng cây lá xanh non lại trở nên lặng
lẽ chúng tôi thừ người, ngồi im lặng một lúc lâu như thế bị khép kín trong cảnh tịch
mịch. Bầu trời mất dần những ráng màu trong sáng. Và trước mắt chúng tôi những lá
phong mảnh mai xanh sẫm, trông như những giọt nước trên cành sắp rỏ xuống, mỗi
lúc một sẫm màu tăm tối hơn. Từ con đường phía dưới tiếng xe bò qua lại vang lên lọc
cọc. Tôi tưởng tượng ra một người đàn ông trong thôn đã chất đầy rau cỏ lên xe và
đang đem ra chợ bán. Tiên Sinh đứng dậy, làm như thể tiếng động đã lôi kéo ông ra
khỏi những ý nghĩa tối tăm. Ông nói:
“Thôi mình đi về đi! Dạo này ngày dài hơn trước rồi, nhưng nếu mình cứ ngồi lơ
mơ mãi thế này thì bóng chiều buông xuống lúc nào cũng chẳng hay đấy.”
Thấy lưng áo Tiên Sinh lấm, tôi liền giơ tay phủi sạch.
“Cảm ơn chú. Không còn chút dựa cây nào bám trên quần áo đấy chứ?”
“Thưa không. Bây giờ thì sạch sẽ lắm rồi.”
“Tôi mới may cái áo hao-ri này đây. Về nhà mà còn vết bẩn trên áo, mấy tôi cũng
bị nhà tôi cằn nhằn cho mà xem. Cảm ơn chú lắm!”
Trên đường về, khi đi xuống con dốc thoai thoải, một lần nữa chúng tôi lại đi qua
căn nhà. Lần này, chúng tôi thấy bà chủ nhà đứng trước cửa cùng một cô gái chừng
mười lăm, mười sáu tuổi đang quấn chỉ vào một cái ống suốt. Dừng chân gần bể cá
vàng chúng tôi cùng nói: “Cảm ơn bà chủ đã cho ngồi nhờ.” Người đàn bà đáp lời:
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
69
BOOKAHOLI C  CLUB
“Không dám ạ! Có gì đâu.” Rồi bà ta cảm ơn chúng tôi lúc nãy đã cho thằng bé
tiền.
Sau khi đi ra khỏi cổng ngoài chừng hai ba trăm thước, tôi mới quay về phía Tiên
Sinh mà hỏi:
“Thưa, vừa nãy, Tiên Sinh có ý nói gì khi bảo rằng nếu bị lôi kéo mua chuộc thì
người đời ai cũng có thể biến thành ác nhân trong chốc lát?”
“Ý nghĩa ra sao à? Câu nói của tôi chẳng có ý nghĩa gì sâu sắc đâu. Chú hẳn biết tôi
chẳng phải là người ưa lý luận hão huyền; tôi chỉ trình bày một sự thực mà thôi.”
“Con không có ý bảo đó không phải là sự thực. Nhưng điều con muốn biết rõ, ấy là
Tiên Sinh có ý nói đến một trường hợpnào rõ rệt đó hay không?”
Tiên Sinh phá ra cười như thể muốn đánh trống lảng, không muốn giảng giải dài
dòng về vấn đề đó một cách say sưa tha thiết nữa.
“Tiền bạc chứ gì nữa, chú? Cứ đem tiền bạc mà dứ trước mặt một người quân tử,
chẳng mấy chốc người đóbiến thành ác nhân ngay.”
Câu trả lời quá ư tầm thường của Tiên Sinh đã khiến cho tôi khó chịu. Giọng điệu
của ông làm cho tôi mếch lòng, tôi bắt đầu cất bước mau hơn, bỏ mặc cho Tiên Sinh
lẽo đẽo theo sau. Ông gọi với theo: “Ê, này! Ê, này!”. Rồi ông tiếp:
“Đó! Chú đã thấy chưa?”
“Thưa cái gì ạ?”
“Chú thấy không? Chỉ một câu nói cũng đủ làm cho chú thay đổi hẳn.”
Tôi quay lại đứng chờ Tiên Sinh và khi nói vậy, ông nhìn thẳng mặt tôi chằm chằm.
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
70
BOOKAHOLI C  CLUB
30
Lúc ấy tôi thấy lòng mình tràn ngập những ý ghét bỏ đối với Tiên Sinh và sau khi
chúng tôi sánh vai sóng bước, tôi phải cố gắng nén lòng để khỏi nói ra những điều
mình muốn hỏi. Không sao biết được liệu Tiên Sinh có rõ là tôi đang cảm thấy thế nào
hay chăng nhưng bề ngoài xem như ông chẳng buồn để ý gì đến thái độ của tôi hết cả.
Ông vẫn có vẻ thản nhiên như thường trong khi lặng lẽ cất bước bên tôi. Tôi đâm ra
bực bội, muốn tìm một lời nói nào đó khiến cho ông phải cay cú, bẽ mặt, cho hả giận.
“Thưa Tiên Sinh.”
“Gì vậy chú?”
“Có phải lúc nãy, khi ngồi trong vườn ươm cây, Tiên Sinh đã có vẻ nóng nảy bồn
chồn hay không ạ? Ít khi con được thấy Tiên Sinh có dáng vẻ nóng nảy bồn chồn như
thế nên hôm nay con có cảm tưởng là đã thấy một sự lạ hiếm hoi.”
Tiên Sinh không trả lời ngay. Tôi nghĩ có lẽ là những nhận xét của mình đã khiến
cho ông phải nghĩ ngợi nhưng đồng thời tôi vẫn cảm thấy không khỏi bực mình. Tôi
nhất quyết ngậm miệng không nói năng gì nữa. Tiên Sinh bất chợt bước ra chỗ khác,
đi ngược lên phía hàng rậu được xén tỉa gọn gàng rồi thản nhiên vạch quần đứng tiểu
tiện. Tôi cứ đứng thộn ra mà chờ.
“Đành cam thất lễ với chú”, ông nói vậy khi chúng tôi lại tiếp tục bước đi. Tôi gạt
bỏ hết mọi ý định làm cho Tiên Sinh phải bẽ mặt cứng họng. Dần dần, đường đi mỗi
lúc một nhộn nhịp đông người hơn. Những thửa ruộng trải dài trước mắt chúng tôi lúc
nãy bây giờ đã bị hai dãy nhà bên phải bên trái chúng tôi che khuất hẳn đi. Tuy vậy
nơi này vẫn  còn có nhiều dáng vẻ thôn quê, chẳng hạn như những thửa vườn hoặc
những đàn gà bị nhốt sau những tấm lưới sắt mắt cáo. Chú tôi gặp một đoàn xe dài
dằng dặc từ thành phố trở về, đi ngược chiều với chúng tôi. Ấy, tôi vẫn thường hay
đắm mình vào những chuyện đâu đâu như thế nên thôi không thắc mắc gì về lời nói
chót của Tiên Sinh ban nãy nữa. Tôi đã quên hết thực tế rồi. Bất chợt Tiên Sinh hỏi:
“Có phải lúc nãy, khi ngồi trong vườn cây, chú đã thấy tôi có vẻ quá bồn chồn nóng
nảy, phải không?”
“Thưa cũng chẳng mấy đâu! Hơi hơi chút xíu mà thôi.”
“Chú có bảo là tôi đã nóng nảy mấy cũng chẳng sao. Thực quả khi nói đến chuyện
phân chia tài sản thì tôi có nóng nảy thực đấy. Có lẽ chú thì chẳng thấy làm sao hết,
nhưng tôi thì khác, vì tôi là người cố chấp, hay thù dai. Tôi vẫn không sao quên được
những nỗi nhục nhằn và  những sự  tổn hại  mà người  ta làm cho  tôi phải gánh chịu
mười năm ngay cả hai mươi năm về trước nữa.”
Lời nói của Tiên Sinh lúc ấy còn có giọng nóng nảy bực bội hơn là khi trước nữa.
Điều làm tôi sững sờ kinh ngạc, không phải là giọng nói mà chính là những lời nói
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
71
BOOKAHOLI C  CLUB
của ông. Tôi chẳng bao giờ ngờ được rằng Tiên Sinh lại tự ý nóira miệng những điều
như thế; và tôi cũng chẳng bao giờ có thể tưởng tượng cái nét đặc sắc trong tính tình
Tiên Sinh lại là cái tính chấp trước như vậy.
Tôi vẫn tin tưởng là Tiên Sinh có vẻ yếu lòng. Và tôi đã quý mến Tiên Sinh vì sự
yếu lòng đó có thực hay tưởng tượng không kém gì những đức tính của ông. Chỉ vừa
lúc nãy, tôi đã cố ý gây sự đôi co với ông nhưng bây giờ tôi lại cảm thấy lời nói của
mình có vẻ nhỏ nhen quá.
“Trước đây tôi đã từng bị người khác đánh lừa.” Tiên Sinh nói. “Tệ hơn nữa là tôi
lại bị những người thân thích đánh lừa. Tôi chẳng bao giờ quên được việc đó khi ông
thân tôi còn sống, bọn họ cư xử như những người tốt lành; nhưng ông cụ vừa nhắm
mắt  lìa đời  bọn  họ  trở  mặt biến  thành  những  đồ  đểu  cáng  ngay. Những  mối  khuất
phục, những sự tổnhại mà họ khiến tôi phải chịu đựng từ khi tôi còn đầu xanh tuổi
trẻ,  những  vết  thương  lòng đến  bây  giờ  hãy  còn  nguyên  vẹn.  Tôi  sợ  là  những  vết
thương ấy sẽ còn mãi mãi cho đến khi tôi từ giã cõi đời. Chừng nào còn sống trên đời,
tôi còn nhớ mãi cái cách ăn ở đểu cáng của họ. Tuy nhiên, cho đến bây giờ, tôi vẫn
chưa hề tìm cách trả thù. Nhưng nghĩ mãi đến việc ấy, tôi đã làm một việc còn tệ hại
hơn là tìm họ mà trả thù nữa: tôi đã đi đến chỗ không phải chỉ căm thù họ mà còn coi
họ là đại biểu của nhân gian để rồi ghét bỏ căm thù cả nhân gian nữa kia. Tôi nghĩ thế
cũng đủ lắm rồi.
Tôi cứng cả người, không sao thốt ra được lấy một lời an ủi.
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
72
BOOKAHOLI C  CLUB
31
Hôm đó, chúng tôi không bàn rộng thêm câu chuyện ấy nữa. Thái độ của Tiên Sinh
làm cho tôi phát sợ nên tôi chẳng muốn hỏi han gì thêm.
Khi đến miền ngoại ô thành phố, chúng tôi lên xe điện trở về; suốt dọc đường hầu
như không ai mở miệng nói với ai câu nào cả. Sau khi xuống xe, chúng tôi mỗi người
đi một ngả. Vào lúc ấy, vẻ mặt Tiên Sinh chợt thay đổi hẳn; ông nói với một giọng
trong sáng, vui vẻ hơn lệ thường: “Từ giờ đến tháng sáu, hẳn là chú thảnh thơi nhất
hạng rồi đấy nhỉ. Cả đời, có lẽ chẳng bao giờ chú lại được rảnh rang thong thả như
thế. Nhớ mà vui chơi cho thỏa thích nhé.”
Tôi mủm mỉm cười, ngả mũ chào ông, vàtrong khi ngước mắt nhìn thẳng mặt ông,
tôi băn khoăn tự hỏi không biết vì đâu mà một con người như thế lại có thể chất chứa
trong lòng một nỗi giận hờn, chán ghét đối với khắp cả người đời cho đến thế. Đôi
mắt long lanh và cái miệng tươi cười của ông chẳng cho thấy một dấu vết gì của con
người yếm thế cả.
Tôi muốn nói ở đây rằng tôi đã học hỏi được nhiều tư tưởng có ích lợi lớn lao trong
khi trò truyện với Tiên Sinh, tuy nhiên cũng lắm khi tôi thấy mình cũng chưa học hỏi
được gì mấy. Có lắm lúc tôi cảm thấy là Tiên Sinh đã dụng tâm tránh né, không muốn
bàn đến phần cốt yếu của vấn đề. Đó chính là cảm tưởng của tôi về cuộc trò truyện
với Tiên Sinh ở miền ngoại ô vào ngày hôm ấy.
Vốn là thằng vụng về, nông nổi, có hôm tôi đã nói toạc ra như vậy trước mặt Tiên
Sinh.
Tiên Sinh mỉm cười, và tôi nói:
“Nếu như Tiên Sinh là người đầu óc trì độn nói năng quanh co, chẳng nắm vững
những điều cốt yếu thì con đã chẳng bận trí làm chi; nhưng đàng này, biết rõ Tiên
Sinh là người hoàn toàn sáng suốt, chỉ phiền một nỗi lắmlúc không muốn nói rõ cho
con hay nên con mới băn khoăn khó chịu đó thôi.”
“Khổ quá! Tôi có giấu giếm chú điều gì đâu.”
“Thưa, có giấu giếm đấy ạ.”
“Phải chăng là chú muốn nói đến những tư tưởng, những ý kiến cùng quá khứ và
những ý nghĩ lung tung bát nháo của tôi. Chú phải biết tôi chỉ là một  tư tưởng gia
hạng bét, đầu óc lộn xộn rối mù chứ có bụng dạ giấu giếm ai điều gì đâu. Vả lại việc
gì mà phải giấu giếm. Tuy nhiên nếu chú có ý nghĩ là tôi nên kể hết những chuyện
trong quá khứ cho chú nghe thì đó lạilà một vấn đề hoàn toàn khác ạ.”
“Con không nghĩ đó là một vấn đề khác hẳn đâu. Con quý trọng những tư tưởng
của Tiên Sinh vì đó là kết quả những kinh nghiệm sống trong quá khứ chứ nếu tách
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
73
BOOKAHOLI C  CLUB
rời hai cái đó khỏi nhau thì con thấy hầu như chẳng còn giá trị gì cả. Khi đó, chúng
chỉ còn là những con búp bê không hồn, chẳng làm sao có thể khiến cho con thỏa mãn
được.”
Tiên Sinh nhìn trân trân thẳng vào mặt tôi. Bàn tay ông đang cầm điếu thuốc lá, hơi
run run nhẹ; ông nói:
“Chú quả thật là lớn mật đấy!”
“Thưa không! Chỉ thành thực mà thôi. Con thành thực muốn được dạy bảo về cuộc
đời.”
“Đến độ muốn đào bới cả quá khứ của tôi lên nữa ư?”
Nghe những lời nói đó vang dội bên tai, đột nhiên tôi đâm ra sợ hãi. Tôi cảm thấy
như cái con người đang đứng trước mặt mình là một tên tội nhân nào đó chứ không
phải là cái ông mà tôi vẫn luôn đem lòng tôn kính. Mặt Tiên Sinh tái nhợt hẳn đi, ông
nói:
“Tôi tự hỏi không biết là chú có thật sự thành thực hay không. Những việc xảy ra
trong quá khứ đã khiến cho tôi sinh ra nghi ngờ tấtcả mọi người. Nói cho ngay, thực
ra tôi nghi ngờ luôn cả chú nữa. Tuy nhiên, không hiểu sao, tôi lại không muốn phải
nghi ngờ chú. Có thể là vì chú trông có vẻ quá chất phác, đơn thuần. Trước khi nhắm
mắt, tôi vẫn muốn có một người bạn tốt để có thể đem trao trọn niềm tin. Tôi tự hỏi
chẳng hay chú có thể là người bạn ấy hay không? Tự trong đáy lòng, chú có hoàn toàn
thành thực hay không?”
“Thưa từ trước đến giờ, lúc nào đối với Tiên Sinh con cũng một lòng thành thực –
trừ phi cả cuộc đời con chỉ toàn là dối trá thì không kể,” tôi run giọng đáp lời.
“Tốt lắm. Vậy thì mấy cũng có lúc tôi sẽ kể hết cho chú nghe. Tôi sẽ kể cho chú
hay biết tất cả quá khứ của tôi. Có điều là chú chẳng nên quá bận tâm suy nghĩ. Xin để
tôi báo trước chú hay là có biết quá khứ của tôi cũng chẳng ích lợi gì cho chú đâu. Có
lẽ chú chẳng nên biết đến thì hơn. Vả lại bây giờ tôi cũng chưa thể nào kể hết mọi
truyện cho chú nghe được. Chừng nào còn chưa gặp thời cơ thích đáng thì chú đừng
nên trông đợi gì tôi kể lại cho nghe hết.”
Tôi trởvề nhà trọ mà thấy lòng nặng trĩu, ngột ngạt.
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
74
BOOKAHOLI C  CLUB
32
Tập luận án mà tự tôi đánh giá khá cao, dưới mắt các giáo sư, dường như không có
giá trị như tôi tưởng. Tuy nhiên, năm ấy tôi vẫn được chấm đậu để tốt nghiệp như đã
dự định. Vào ngày lễ tốt nghiệp, tôi moi bộ đồng phục mùa đông cũ rích mốc xì từ
trong hành lí ra mà thắng bộ vào người. Mọi người đứng quanh tôi trong giảng đường,
ai nấy đều có vẻ nóng bức. Tôi cảm thấy toàn thân như thể đang bị gói kín, gắn xi
trong một cái phong bì bằng len dày cộm. Chẳng mấy chốc cái khăn tay tôi cầm đã
ướt đẫm mồ hôi.
Sau khi buổi lễ chấm dứt, tôi trở về nhà trọ, cởi hết áo quần, trần mình như nhộng
rồi mở toang cửa sổ phòng mình – phòng tôi ở trên tần gác thứ nhì – và cuộn tròn cái
văn bằng tốt nghiệp làm như một viễn vọng kính, tôi giơ lên hí hoáy quay nhìn khắp
bốn xung quanh cho đến chán mắt mới thôi. Sau đó tôi vất mảnh bằng xuống bàn học
rồi  nằm  lăn  quay  ra  giữa  phòng.  Nằm  như  thế  quay  nhìn  quá  khứ,  rồi  tôi  cố  gắng
tưởng tượng xem tương lai của mình sẽ ra làm sao. Tôi nghĩ đến mảnh bằng đang nằm
trỏng trơ trên bàn học và mặc dù, dường như nó cũng có đôi chút ý nghĩa nào đó –
như biểu tượng cho sự khởi đầu một quãng đời mới chẳng hạn – tôi vẫn không sao
ngăn cản được cái cảm tưởng rằng đó chỉ là một mảnh giấy lộn vô nghĩa mà thôi.
Tối hôm đó tôi tới nhà Tiên Sinh ăn cơm. Trước kia, tôi đã hứa với ông là sao khi
thi đậu, tôi sẽ chỉ ăn mừng với ông mà thôi.
Trong dịp này Tiên Sinh đã cho kê một cái bàn vào trong phòng khách, ngay gần
hàng hiên. Trên mặt trải một tấm khăn bàn bằng vải thêu, hồ bột cứng nhắc, mặt vải
phản chiếu ánh đèn trông thực là đẹp mắt. như thường lệ, mỗi khi ăn cơm tối tại nhà
Tiên Sinh, tôi đều thấy bát dĩa được bày rất gọn gàng trên tấm khăn bàn trắng, y như
trong các hiệu cơm tây vậy. Tấm vải bàn bao giờ cũng trắng bong rõ ràng là vừa mới
được giặt rũ và đem là thực phẳng. Có lần Tiên Sinh nói:
“Dùng khăn bàn cũng như là dùng cổ áo và bác tay vậy, muốn dùng đến bẩn thì
phải chọn thứ vải màu. Còn đã dùng khăn bàn trắng thì phải luôn trắng bong không
một vết tì bẩn.”
Quả thực Tiên Sinh là người hết sức sạch sẽ. Phòng làm việc của ông chẳng hạn lúc
nào cũng ngăn nắp vô cùng. Tôi vốn là đứa bừa bãi cho nên sự ngăn nắp sạch sẽ của
Tiên Sinh luôn luôn làm cho tôi phải chú ý. Có lần tôi phải nói ra miệng với bà vợ
ông:
“Thưa, có phải Tiên Sinh là người có tính tẳn mẳn chi li từng tí nên rất khó chiều
phải không ạ?”
“Có lẽ thế đấy. Nhưng đến chuyện quần áo thì ông nhà tôi lại chẳng chi li cẩn thận
như thế cho.”
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
75
BOOKAHOLI C  CLUB
Nghe chúng tôi đối đáp, Tiên Sinh vừa cười vừa nói:
“Của đáng tội quả thực tôi có cái đầu óc chi li từng tí đó thật. Đó là lí do khiến cho
tôi luôn luôn cứ phải thắc mắc, giữ gìn. Có vậy chú mới thấy nếu mà ai có tính giống
tôi thì thực là ngớ ngẩn kinh người, không sao hiểu nổi.”
Ý nghĩa mấy tiếng “đầu óc chi li tẳn mẳn” thực tình tôi không hiểu rõ. Hình như
ngay  cả  bà  vợ  ông  cũng  không  hiểu  rõ  nữa.  Có  lẽ  ông  muốn  nói  là  mình  hay  băn
khoăn, thắc mắc quá nhiều đến những điều phải trái hoặc cũng có thể là ông muốn nói
đến cái thói khó chiều của mình là ưa thích sạch đến độ bệnh hoạn.
Tối hôm ấy, Tiên Sinh và tôi ngồi đối diện nhau ở hai đầu bàn ăn, một người ngồi
bên phải, một người ngồi bên trái bà vợ ông. Một mình bà ngồi quay mặt nhìn thẳng
ra ngoài vườn.
“Có lời mừng chú đấy nhé?” Tiên Sinh vừa nói vừa nâng cốc rượu đưa mời tôi. Tôi
đón nhận cốc rượu mà chẳng thấy những lời vui vẻ ấy có một âm vang nào trong lòng
mình cả, phần vì chính tôi cũng chẳng lấy làm gì sung sướng vui mừng cho lắm sau
khi tốt nghiệp, phần vì cái giọng nói của Tiên Sinh có vẻ như chỉ nói lấy lệ chứ không
muốn thúc đẩy tôi phải vui vẻ đáp lời. Thực thế, ông nhe răng cười trong khi nâng cốc
rượu của mình lên và tôi thấy trong nụ  cười ấy dường như có vẻ gì mỉa  mai châm
chọc, chẳng biểu lộ chân tình mà như chỉ có ý nói: trong những dịp đỗ đạt người ta
vẫn thường có lệ phải chúc mừng đưa đẩy như thế mà!
Nhưng bà vợ ông thì thật tử tế.
“Thực tuyệt đấy! Hẳn là ba má chú phải vui mừng khôn xiết kể”. Nghe bà nói, tôi
chợt nhớ tới thày tôi đang đau ốm nơi quê nhà và tôi tự nhủ: mình phải trở về nhà cho
thực sớm để đưa cho ông cụ xem tấm văn bằng tốt nghiệp của mình mới được! Và tôi
hỏi:
“Thế văn bằng tốt nghiệp của Tiên Sinh bây giờ để đâu rồi ạ?”
“Không biết nữa đấy… Này mình ơi!” Tiên Sinh quay sang hỏi bà vợ. “Có phải
mình cất ở đâu đó, phảikhông mình?”
“Vâng! Đúng vậy! Em cất ở một chỗ nào đó trong nhà ấy mà.”
Cả hai ông bà dường như chẳng ai biết đã nhét giấm nhét dúi tấm bằng vào xó xỉnh
nào mất rồi.
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
76
BOOKAHOLI C  CLUB
33
Khi đến giờ dùng bữa ăn chính, bà vợ Tiên Sinh bảo chị người làm đang ngồi bên
cạnh đi ra chỗ khác để bà tự tay xới cơm và gắp thức ăn mời mọc chúng tôi. Tôi nghĩ
đó hẳn là thói quen của hai ông bà mỗi khi có bạn bè thân thiết chứ không phải là
khách khứa chính thức đến dùng cơm tại nhà. Hai ba bận đầu, lúc mới đến ăn cơm nhà
này, tôi cảmthấy hơi lúng túng, ngại ngùng nhưng lần này thì tôi hết sức tự nhiên, cứ
mỗi khi ăn hết một bát cơm, lại thản nhiên đưa bán cho bà xới tiếp.
“Chú dùng trà ư? Dùng thêm một bát cơm nữa chứ?” Đôi khi bà còn tươi cười đùa
bỡn:
“Ấy thế mà chú cũng ăn thủng nồi trôi trõ đấy chứ chẳng phải chơi đâu!”
Tuy nhiên, tối hôm đó, tôi không để cho bà có dịp bông đùa, bỡn cợt; vì đang mùa
hè, trời nóng bức quá chừng nên tôi ăn không được ngon miệng lắm.
“Hết sức rồi hả? Dạo này chú ăn kém trước rồi đó!”
“Thưa không, nếutrời không quá nóng bức thì con vẫn ăn khỏe như thường.”
Sau khi chị người làm dọn dẹp bàn ăn, bà lại đem hoa quả và kem đá cho chúng tôi
ăn.
“Chú ăn cho nhiều vào. Tự tay tôi làm đó!” Hình như bà phải làm lụng rất ít công
việc trong nhà nên bất cứ lúc nào có hứng, bà cũng có thể tự tay tay làm kem đá để
mời khách. Tôi làm một hơi hai cốc kem liền. Tiên Sinh hỏi tôi:
“Bây giờ thì chú đã tốt nghiệp rồi, thế chú đã định làm ăn gì chưa hả?” Ông đã vác
một cái gối ra ngoài hàng hiên để lót dưới lưng, ngồi dựa người vào cánh cửa kéo.
Tâm trí tôi dù sao cũng vẫn còn rộn ràng náo nức vì việc vừa tốt nghiệp nên tôi
chưa bắt đầu để tâm lo liệu, tính toán việc làm ăn. Thấy tôi còn phân vân chưa quyết,
bà vợ Tiên Sinh hỏi:
“Thế chú có định ra làm giáo sư không?”
Thấy tôi chưa trả lời được ngay, bà lại hỏi thêm: “Hay là ra làm công chức hở?”
Cả Tiên Sinh lẫn tôi nghe hỏi vậy đều phá ra cười. Tôi trả lời bà:
“Nói cho ngay, con chưa hề nghĩ kĩ đến việc đó. Thực ra, con chưa nghĩ mấy đến
chức nghiệp. Con thấy thật khó mà biết được nghề nào sẽ thích hợp với mình nhất vì
hiện nay con chưa có kinh nghiệm gì về việc đời cả.”
“Có thể là như thế đấy. Nhưng chẳng qua vì các cụ ở nhà có tài sản khá nên chú
mới có thể nhẩn nha đủng đỉnh như thế chứ –bà đáp lại. Chú sẽ chẳng bao giờdám
nhởn nhơ như thế nếu như chú ở vào một hoàn cảnh khó khăn hơn.”
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
77
BOOKAHOLI C  CLUB
Dĩ nhiên tôi biết là bà nói đúng. Một số bạn bè của tôi ở đại học đã phải nghĩ đến
việc đi tìm chỗ dạy tại các trường trung học trước khi họ tốt nghiệp rất lâu. Nhưng tôi
lại nói:
“Có lẽ con cũng chịu ảnh hưởng Tiên Sinh một chút.”
“Thế  hả? – bà  nói.  Vậy  thì  tôi  xin  can chú đấy.  Chú  chẳng nên  để  mình  bị  ảnh
hưởng như thế.”
Tiên Sinh mỉm cười nhăn nhó góp lời:
“Dù có phải là do ảnh hưởng của tôi hay không, tôi cũng chẳng cần để ý. Duy có
một điều tôi đã nói mà chú cần phải nhớ: ấy là làm sao để ông nhà chia cho chú một
phần tài sản kha khá, nếu không quyết là sau này chú không sao còn có thể nhẩn nha
như bây giờ nữa.”
Nghe Tiên Sinh nói, tôi lại nhớ tới cuộc trò truyện giữa ông với tôi trong căn nhà
ươm cây vào đầu tháng năm hôm ấy, khi những bông hoa trịch trục đang đua nở. Và
tôi nhớ lại những lời nói nóng nẩy của ông trên con đường từ vùng ngoại ô về nhà.
Thỉnh  thoảng  nghĩ  lại  tôi  vẫn  thấy dường  như  những  lời  nói ấy  còn  vang  dội  lùng
bùng trong lỗ tai nhưng vì không được biết sự thật về cuộc đời Tiên Sinh ra làm sao
nên sau đó tôi cũng không bận tâm suy nghĩ đếnchruyện đó nữa.
“Thưa Cô, tài sản của Cô và Tiên Sinh có nhiều lắm không ạ?”
“Tại sao chú lại hỏi như vậy?”
“Con đã hỏi Tiên Sinh nhưng Tiên Sinh không chịu trả lời cho con rõ.”
Bà nhoẻn miệng cười, đưa mắt nhìn ông chồng rồi đáp:
“Có lẽ vì chẳng có được bao nhiêu nên ông nhà tôi không muốn nói cho chú biết
đấy thôi.”
“Nhưng con mong được biết rõ là nếu muốn được sống thong dong như Tiên Sinh
thì phải có bao nhiêu tiền để khi về nhà bàn định về việc phân chia tài sản, con mới
biết đường mà nói chứ.”
Tiên Sinh đang đứng nhìn ra ngoài vườn, lẳng lặng hút thuốc lá. Tự nhiên là bà vợ
một lần nữa lại phải trả lời thay chồng:
“Chúng tôi chẳng có được bao nhiêu đâu. Cũng phải xoay xỏa bù đầu mới đủ sống,
có vậy mà thôi. Vả lại số tiền mà chúng tôi có nào có ăn thua gì đến tương lai chú đâu.
Chú phải suy nghĩ chín chắn về chức nghiệp của mình trong tương lai chứ không thể
ăn không ngồi rồi như Tiên Sinh được đâu.”
Tiên Sinh quay nhìn cúng tôi, gạt bỏ những lời của bà vợ:
“Thân này đâu có ăn không ngồi rồi nhỉ!”
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
78
BOOKAHOLI C  CLUB
Đêm đó, lúc tôi rời nhà Tiên Sinh ra về thì đã quá mười giờ một chút. Vì sắp sửa
trở về quê trong hai ba hôm nữa nên trước khi đứng dậyra về, tôi nói đôi lời tạm biệt:
“Con sẽ không được gặp Tiên Sinh và Cô trong một thời gian.”
“Chắc chú sẽ trở lại Tokyo vào khoảng đầu tháng chín chứ gì?” Bà vợ Tiên Sinh
hỏi.
Tôi đã tốt nghiệp rồi, cũng chẳng cần gì phải trở lại Tokyo vào tháng chín nhất là
lúc mà hè đang nóng như thiêu như đốt, vả lại tôi cũng không nghĩ là mình sẽ kiếm
một việc làm sớm sủa vội vàng thế nhưng tôi vẫn nói:
“Vâng, có lẽ con sẽ trở lại Tokyo vào khoảng tháng chín ạ.”
“Nhớ giữ gìn sức khỏe cho cẩn thận nhé chú! Chúng tôi thấy có vẻ như mùa hè năm
nay sẽ nóng bức ghê lắm. Có lẽ chúng tôi cũng đi nghỉ mát đâu đó – bà nói. Nếu đi,
chúng tôi sẽ gửi bưu ảnh cho chú.”
“Cô tính đi đến đâu ạ?”
Lặng nghe chúng tôi đối đáp từ nãy đến giờ, đến đây Tiên Sinh mới nói, vẻ mặt
tươi cười:
“Thực quả đến giờ chúng tôi cũng chưa biết sẽ đi đến đâu nữa.”
Lúc tôi sắp sửa đứng dậy, Tiên Sinh chợt hỏi:
“À mà này, bệnh tình ông cụ nhà chú dạo này ra sao hả?” Tôi đáp là tôi cũng không
được rõ nhưng tôi đoán là thày tôi cũng được khang kiện vì những lá thư nhà gửi đến
cho tôi không thấy nói năng gì hết nên tôi nghĩ là tình trạng thày tôi cũng chửa đến nỗi
nào.
“Này, chú đừng có coi thường đấy nhé. Với bệnh trạng ông nhà thì không thể ơ hờ
như thế được đâu. Một khi mà phát ra chứng niếu độc thì kể như đi đứt.”
Tôi chẳng hiểu ý nghĩa mấy tiếng “chứng niếu độc” ra làm sao. Thật quả là ông y sĩ
mà tôi đã gặp tại quê nhà ngày nọ trong dịp về nghỉ mùa đông, đã chẳng đả động gì
đến chứng ấy cả.
“Chú phải để ý thật nhiều đến ông nhà mới được”, bà vợ Tiên Sinh nói. “Một khi
chất độc đã ăn lên tới óc thì chẳng còn hi vọng gì nữa đâu, chú ạ. Chẳng phải chuyện
chơi đâu mà cứ nhe răng ra cười như thế nhá!”
Chẳng có chút kinh nghiệm gì hết nên từ nãy đến giờ, tôi chỉ biết mỉm cười lúng
túng, không nói năng gì được. Mãi sau, tôi mới nói:
“Bệnh tình thày con thực đã hết đường chữa chạy. Lo lắng cho lắm cũng chẳng ăn
thua gì.”
Bà nhỏ nhẻ đáp lại:
“Nếu chú đã có ý nghĩ buông trôi như thế thì còn gì mà nói nữa đâu.”
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
79
BOOKAHOLI C  CLUB
Bà cúi mặt nhìn xuống, dường như đang nhớ lại thân mẫu ngày xưa cũng đã qua
đời vì chứng bệnh tương tự. Tôi cũng bắt đầu cảm thấy buồn bã xót xa cho số mệnh
thày tôi. Thế rồi Tiên Sinh đột nhiên quay về phía bà vợ mà hỏi:
“Shizu này! Anh đang tự hỏi chẳng biết rồi ra sau này. Em có qua đời trước Anh
hay không?”
“Sao kia?”
“Sao kia ấy hả? Anh đang tự nhủ có lẽ Anh sẽ chết trước Em cũng nên. Hình như
đàn bà vẫn thường sống lâu hơn chồng mình thì phải.”
“Có lẽ như vậy vì chồng thường nhiều tuổi hơn vợ. Nhưng làm sao mà biết chắc
được.”
“Như vậy là đàn ông vẫn thườngchết trước vợ, chắc là Anh sẽ nhắm mắt trước Em
chứ gì, có phải vậy không nào?”
“Không, Anh ở trong trường hợp đặc biệt mà.”
“Có thực không nhỉ?”
“Thực đấy chứ! Trông anh khỏe khoắn mạnh mẽ. Hầu như không bao giờ ốm đau
gì hết. Chắc là em sẽ là người chết trước đấy.”
“Mà có chắc vậy không?”
“Dạ, dĩ nhiên là chắc chứ!”
Tiên Sinh nhìn thẳng mặt tôi. Tôi mỉm cười. Rồi ông tiếp lời:
“Nhưng nếu Anh chết trước Em thì Em sẽ làm gì nhỉ?”
“Em sẽ làm gì nhỉ?...” Bà vợ Tiên Sinh ngập ngừng nhắc lại. Trong chốc lát, bà có
vẻ sợ sệt dường như đã bất chợt tưởng tượng ra cuộc đời bi ai, buồn khổ của mình một
khi Tiên Sinh nhắm mắt lìa đời. Nhưng khi nhìn lên, bà đã sửa lại vẻ mặt.
“Em sẽ làm gì ư? Anh muốn em làm gì nào? Em sẽ chỉ tự nhủ rằng già hay trẻ ai
cũng một lần chết mà chẳng biết chết vào lúc nào.”
Bà nhìn về phía tôi trong khi thong dong cười nói như vậy.
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
80
BOOKAHOLI C  CLUB
35
Ngay từ lúc hai ông bà bắt đầu câu chuyện riêng đó, tôi đã nhấp nhổm toan đứng
dậy ra về nhưng rồi sau, lại đổi ý, nấn ná lưu lại thêm để cùng hai ông bà trò chuyện.
Tiên Sinh quay ra hỏi tôi:
“Chú nghĩ thế nào?”
Việc gì chứ việc đoán xem Tiên Sinh sẽ nhắm mắt trước hay bà vợ ông sẽ qua đời
sớm hơn, thực quả không phải là vấn đề mà tôi có thể phán đoán được, vì thế tôi chỉ
mỉm cười và nói:
“Làm sao mà biết được thọ mệnh của mỗi người? Con xin chịu, không sao mà đoán
được.”
“Chắc chắn thọ mệnh của mỗi người đều được định trước – bà vợ Tiên Sinh nói.
Hẳn là mỗi người ngay từ khi mới sinh ra trên đời đã được trời ban cho một số tuổi
thọ riêng biệt. Chú có biết không? Ông cụ bà cụ của Tiên Sinh hầu như đã mất vào
cũng một lúc đó!”
“Thưa, hai cụ qua đời vào cùng một ngày hay sao?”
“Không hẳn là vào cùng một ngày nhưng hai cụ theo nhau về chầu trời trong một
thời gian rất ngắn.”
Điều này thực là mới mẻ, tôi chưa từng nghe biết bao giờ và tôi thấy kể cũng lạ
thực.
“Cơn cớ gì mà hai cụ lại qua đời trong cùng một lúc được?”
Bà vợ Tiên Sinh sắp sửa trả lời tôi thì bị ông chồng ngăn lại.
“Thôi, đừng nói gì về câu truyện vớ vẩn ấy nữa, chẳng hay ho, lợi lộc gì đâu, Em!”
Tiên Sinh cầm cái quạt mà quạt phành phạch ầm ĩ cả lên. Đoạn ông quay lại lần
nữa, bảo bà:
“Shizu này, khi nào qua đời, Anh sẽ để lại cho Em căn nhà này.”
Nghe nói bà bật cười:
“Xin để lại cho Em cả ruộng đất nữa chứ!”
“Không được đâu! Anh chẳng thể nào đểlại ruộng đất cho Em vì đâu có phải là của
Anh. Nhưng những gì là của riêng Anh thì Anh sẽ để lại cho Em hết.”
“Xin muôn vàn cảm tạ. Thế còn những cuốn sách Âu Tây của Anh, rồi ra Em biết
đem làm gì đây?”.
“Có thể đem đến một hiệu sách cũ mà bán lại”
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
81
BOOKAHOLI C  CLUB
"Bán những của đó liệu rồi Em sẽ lấy tiền mua được những cái gì?”
Tiên Sinh không trả lời câu này nhưng ông vẫn tiếp tục nói về cái chết của mình
một cách hết sức dung dị. Và suốt trong lúc nói về vấn đề này dường như ông mặc
nhiên chấp nhận cái giả định rằng mình sẽ nhắm mắt lìa đời trước bà vợ là một sự
thực hiển nhiên. Mới nghe, dường như ban đầu bà còn có ý đưa đẩy, đối đáp với giọng
bỡn cợt nhưng đến lúc này, câu chuyện đã bắt đầu làm cho tấm lòng đàn bà dễ thương
cảm của bà thấy xót xa ngột ngạt.
“Rồi ra Anh còn nhắc đi nhắc lại bao nhiêu lần nữa cái câu “Khi nào Anh nhắm
mắt, khi nào Anh nhắm mắt”. Lạy trời lạy Phật, xin Anh đừng nói đến câu “Khi nào
Anh nhắm mắt nữa”, xui xẻo lắm đấy chứ không hay ho gì đâu. Nói dại đổ xuống
sông xuống biển, đến khi nào Anh nhắm mắt lìa đời thì Anh muốn Em làm điều gì Em
cũng xin làm ngay điều ấy. Thôi, chỉ có thế mà thôi, xin cho câu chuyện đó chấm dứt
ở đây”.
Tiên Sinh quay nhìn ra ngoài vườn, miệng mủm mỉm cười. Tuy nhiên để làm đẹp
lòng bà, ông bỏ dở câu chuyện không nói tiếp nữa. Thấy ở chơi cũng đã quá lâu, tôi
đứng dậy ra về. Hai ông bà tiễn tôi ra đến tận cổng ngoài. Bà dặn dò:
“Chú nhớ để ý đến bệnh tình ông cụ nhà nhé.”
“Thế là tới tháng chín ta mới gặp nhau” ông nói.
Tôi cúi đầu chào hai ông bà rồi bước ra khỏi nhà. Giữa căn nhà và cổng ngoài, có
một cây mộc tê cành lá um tùm. Cành cây vươn ra trong đêm tối như thể giơ tay chặn
lối tôi đi. Tôi thấy hình ảnh mờ mờ sâm sẫm của đám lá cây bềnh bồng trước mắt và
nghĩ đến những bông hoa thơm phức sẽ đua nở tưng bừng khi mùa Thu tới. Tôi tự nhủ
mình biết rõ cây này lắm, nó đã trở nên một thành phần không thể tách rời của căn nhà
Tiên Sinh trong tâm trí tôi. Tôi đứng lặng một lát trước cây mộc tê miên man nghĩ khi
mình lại đặt bước trên con đường nhỏ này thì mùa Thu lúc đó đã tới nơi rồi; đang khi
tôi nghĩ ngợi vẩn vơ như thế thì ngọn đèn ở cổng ngoài bỗng tắt phụt. Dường như vợ
chồng Tiên Sinh đã đi ngủ rồi. Tôi một mình một bóng cất bước ra ngoài đường phố
tối om.
Tôi không trở về nhà trọ ngay vì còn phải mua một vài thứ trước khi về quê và tôi
cũng cảm thấy cần phải đi bộ một chút cho tiêu cơm sau khi đã ăn no căng bụng. Tôi
cất  bước  đi  về  khu  thị  tứ  đông  đúc,  nơi  mà  cuộc  sống  ban  đêm  vừa  mới  bắt  đầu.
Đường phố đầy nghẹt những người nào đàn ông đàn bà, nào con trai con gái, hình như
ai nấy vừa ra khỏi nhà để đi lang thang bát phố vậy thôi. Tôi chợt gặp một anh bạn ở
đại học cũng vừa tốt nghiệp cùng tôi vào hôm ấy. Anh ta cứ nằng nặc lôi kéo tôi cùng
đi vào một quán rượu. Tại đó tôi ngồi nghệt ra nghe anh ta trò chuyện huyên thuyên
trên trời dưới bể – câu chuyện anh nói tưởng như cũng sủi đầy bọt như rượu bia anh ta
đang uống vậy.
Khi tôi trở về nhà trọ thì đã quá mười hai giờ đêm.
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
82
BOOKAHOLI C  CLUB
36
Trong thư, gia đình tôi có dặn dò tôi khi nào về nhà, nhớ mua một vài thứ đem về
trước khi rời Tokyo, vì thế suốt ngày hôm sau  mặc dù trời nóng bức, tôi phải phơi
mình ngoài nắng để đi ra phố.
Sáng hôm ấy, trong lúc ra phố mua các thứ mới nghĩ đến việc phải len lách trong
những đường phố ồn ào náo nhiệt tôi đã cảm thấy khó chịu, bực mình. Và trong lúc
ngồi trên xe điện lấy khăn tay lau mồ hôi ròng ròng trên mặt, tôi bắt đầu thấy ghét
giận cái bọn người nhà quê luôn luôn quấy rầy làm cho mình phải mất thì giờ.
Tôi không có ý rong chơi suốt mùa hè, không mó tay vào việc gì cả. Đã dự định từ
trước một nhật trình mà tôi quyết tâm theo sát một khi về tới quê nhà tôi đã mua theo
một lô sách nhét vào hành lý. Tới hiệu sách Mazuren và định tâm ở lại đó ít nhất nửa
ngày, nếu cần, tôi lần mò trên tất cả các giá sách từ góc này sang góc nọ để tìm kiếm
những cuốn sách quan hệ đến sự thâm cứu bộ môn học thuật của tôi.
Trong những thứ mà gia đình dặn tôi mua về, không gì làm tôi bực mình khó chịu
bằng cái áo ngắn tay của đàn bà. Người học việc trong cửa hiệu đã vui lòng đem đủ
mọi loại áo cho tôi xem nhưng tôi thấy muốn quyết định chọn lựa cái nào thì thực là
quá khó. Lại khổ thêm một  nỗi là giá cả chênh lệch khủng khiếp, những cái áo tôi
tưởng là rẻ thực ra giá đắt kinh người, còn những cái tôi cho là đắt thì ngược lại, giá
lại rẻ không sao ngờ nổi. Thực quảtôi không sao hiểu nổi vì đâu mà chiếc áo ngắn tay
này lại tốt hơn chiếc khác nữa. Bây giờ tôi mới thấy hối tiếc là sao không nhờ bà vợ
Tiên Sinh đi mua hộ mình cho yên thân.
Tôi cũng mua một cái vali. Dĩ nhiên là tôi chọn thứ rẻ tiền, làm ở trong nước. Tuy
nhiên cái vali này cũng có nẹp sắt bóng lộn, trông thực xinh xẻo, đủ sức làm cho bọn
nhà quê phải lác mắt. Trong thư, mẹ tôi đã dặn dò cẩn thận là nếu như thi đậu, tôi phải
mua cái vali nào để có thể nhét đủ mọi thứ vào trong. Khi đọc đến lời dặn dò này tôi
đã phì cười. Tôi không hiểu rõ dụng ý của mẹ tôi nhưng nói ra, chẳng phải có ý xấu,
tôi vẫn thấy lời dặn dò này có vẻ hoạt kê ra phết.
Ba ngày sau, tôi lên xe lửa rời Tokyo theo đúng dự định. Khi cáo từ hai ông bà mấy
hôm trước, tôi cũng chẳng chú ý gì mấy đến bệnh tình thày tôi mặc dù Tiên Sinh đã
báo động từ mùa Đông tới giờ. Có điều tôi cảm thấy xót xa cho mẹ tôi một khi thày
tôi nhắm mắt vì tưởng tượng đến lúc đó, tôi đã biết chắc là đời mẹ tôi sẽ hết sức cô
đơn. Chẳng biết tự bao giờ tôi đã đi đến chỗ coi việc thày tôi không còn sống thêm
được  bao  lâu  như  là  một  chuyện  tất  nhiên.  Trong  một  lá  thư  gửi  cho  ông  anh  ở
Kyushu, tôi đã nói rằng thày tôi chẳng hi vọng gì được khang kiện như xưa. Trong
một lá thư khác, tôi lại khuyên anh nên về thăm nhà vào dịp hè và nếu có thể, nên tạm
rời chức vụ nơi đô hội một thời gian để về nhà thấy mặt thày tôi trước khi ông cụ nằm
xuống. Tôi lại còn đi xa hơn khi viết thêm bằng giọng văn có vẻ cảm động rằng bọn
Natsume Soseki
NỖI LÒNG
83
BOOKAHOLI C  CLUB
mình là phận con cái, phải xót xa cho hai ông bà già cảphải sống cô quạnh như thế ở
miền  đồng quê. Tôi hoàn toàn thành thực khi viết thư như vậy; nhưng sau khi viết
xong, tôi lại thấy lòng mình thay đổi đi nhiều.
Ngồi trong toa tàu, tôi nghĩ ngợi vớ vẩn về tình trạng mâu thuẫn trong lòng mình.
Càng nghĩ ngợi lan man, tôi càng thấy lòng mình khinh bạc không vui. Thế rồi tôi nhớ
đến hai vợ chồng Tiên Sinh và cái buổi tối hôm tôi ăn cơm cùng với ông bà mới hai
ba ngày trước. Tôi nhớ lại lời Tiên Sinh đã hỏi: “Hai người chúng tôi, ai sẽ nhắm mắt
lìa đời trước chú có biết nổi không?”. Và tôi nghĩ: “Hỏi như thế thì bố ai mà trả lời
nổi?” Và giả như biết được câu trả lời thì Tiên Sinh sẽ làm thế nào? Bà vợ ông sẽ làm
thế nào một khi bà biết được? Có lẽ cả hai ông bà đều có thái độ như thể không hay
biết gì. Cũng như trong lúc tôi đang ngồi đây chẳng biết xoay xỏa ra sao mặc dù thày
tôi đang gần kề cái chết. Đến lúc này tôi mới cảm thấy sự bất lực của con người và
tính cách vật vờ của kiếp sống.