VĂN PHÒNG THÁM
TỬSỐ1 DÀNH CHO
CÁC QUÝ BÀ
Alexander McCall Smith
Making Ebook Project
BOOKAHOLIC CLUB
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
2
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
• Tên sách: VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
• Tác giả: Alexander McCall Smith
• Dịch giả: Phạm ThịXuân Thảo
• Nguyên tác: The No.1 Ladies’Detective Agency
• Nhà xuất bản: Công an nhân dân
• Năm xuất bản: 9/2009
• Sốtrang: 288
• Giá tiền: 46.000 ðồng
• Khổ: 14.5 x 20.5 cm
ðánh máy: Thùy An, Quang Vinh, ðặng Mai, Mai Nhung, Hương Mai, Thanh Tâm
Kiểm tra: Quang Hải
Chếbản ebook: Thảo ðoàn
Ngày thực hiện: 03/12/2010
Making Ebook Project #71 – www.BookaholicClub.com
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
3
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
MỤC LỤC
LỜI GIỚI THIỆU
Chương một: Ông bố
Chương hai: Toàn bộnhững năm vềtrước
Chương Ba: Bài học vềnhững cậu bé và những con dê
Chương Bốn: Sống cùng vợchồng người cô họ
Chương Năm: Việc bạn cần làm ñểmởmột văn phòng thám tử
Chương Sáu: Cậu bé
Chương Bảy: Cô Makutsi xửlý bức thư
Chương Tám: Cuộc nói chuyện với J.L.B Matekoni
Chương Chín: Bạn trai
Chương Mười: Ramotswe suy nghĩvềquê hương trong khi lái xe tới Francistown
Chương Mười Một: Chiếc xe tội lỗi
Chương Mười Hai: Ngôi nhà của cô Ramotswe trên ñường Zebra Drive
Chương Mười Ba: Tại sao em không lấy tôi?
Chương Mười Bốn: Anh chàng ñẹp trai
Chương Mười Lăm: Khám phá của J.L.B.Maketoni
Chương Mười Sáu: Vụcắt ngón tay và những con rắn
Chương Mười Bảy: ðốt xương ngón tay thứba
Chương Mười Tám: Rất nhiều lời nói dối
Chương Mười Chín: Ngài Chalie Gotso, BA (ñại biểu quốc hội)
ChươngHai Mươi: Những vấn ñềy khoa
Chương Hai Mươi Mốt: Vợcủa thầy mo
Chương Hai Mươi Hai: J.L.B Matekoni
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
4
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
LỜI GIỚI THIỆU
50 tuổi mới bắt ñầu có tác phẩm gây chú ý, giờ ñây sau 10 năm, giáo sư luật
Alexander McCall Smith ñã trởthành một trong những nhà văn ăn khách nhất thế
giới. Riêng 9 cuốn tiểu thuyết của ông vềnữthám tửchâu Phi Mma Ramotswe ñã
bán ñược 25 triệu bản ở 42 nước. Loạt tác phẩm này còn ñược ñạo diễn ñoạt giải
Oscar A. Minghella (Bệnh nhân người Anh) chuyển thểthành phim.
Alexander McCall Smith, sinh 1948 ởZimbabwe (châu Phi), cho tới gần ñây vẫn còn
giảng vềluật y tế ở ðHTH Edinburgh và là cốvấn của Chính phủAnh. Vì sao một giáo sư
người Anh lại nảy ra ý tưởng viết vềmột nữthám tửngười châu Phi ởBotswana? ðơn
giản là vì McCall Smith có thời gian giảng dạy ởBotswana và sau ñó ông thường xuyên
ñến ñất nước nguyên là thuộc ñịa Anh này. Một lần ở ñó, ông thấy một phụnữmang một
con gà sang biếu nhà hàng xóm. Ông bị ấn tượng bởi sựvui tính, nồng hậu và dí dỏm của
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
5
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
người phụnữphốp pháp ấy tới mức kểtừ ñó, hình ảnh chịcứám ảnh ông hoài, khiến ông
thầy cần phải viết vềchị.
Năm 1998, cuốn tiểu thuyết ñầu tiên vềnhân vật nữthông minh và ñôn hậu ấy ra ñời,
mở ñầu cho 8 cuốn tiếp theo. Thành công thật khủng khiếp: Cho tới nay bộsách ñã bán
ñược 25 triệu bản và ñược dịch ra nhiều thứtiếng trên thếgiới.
Câu chuyện của McCall Smith cũng khá ñơn giản: Precious Ramotswe, một phụnữ
thích giúp ñỡngười khác, một ngày nọbỗng nảy ra ý ñịnh thành lập hãng thám tửnữ ñầu
tiên ởBotswana, mang tên "No.1 Ladies Detective Agency".Chẳng bao lâu sau, hãng nhận
ñược nhiều hợp ñồng tới mức khiến Mma (Bà) Ramotswe phải nhận thêm Grace Makutsi
vào làm nữtrợlý. Họcó lúc phải lần theo những ông chồng ngoại tình, khi thì phải tìm ra
những ñứa trẻbịbắt cóc hoặc phá những vụ án tống tiền. Những vụkhác: Bác sĩLugeba
có gian lận tiền khám bệnh hay không? Chồng chưa cưới của Grace Makutsi ñã bịlầm
ñường lạc lối? ðiều gì bí ẩn trong khu bảo tồn ñộng vật hoang dã Mokolodi? Tóm lại, toàn
những vụrất ñời thường, không hềcó ñổmáu hay rùng rợn. Thếnhưng chúng vô cùng lôi
cuốn, ñặc biệt là thông qua nhân vật nữthám tửMma Ramotswe.
Mỗi khi ñọc xong một câu chuyện vềMma Ramotswe, người ta lại có cảm giác sảng
khoái, dường nhưsựdí dỏm của câu chuyện ñã “lây” ñược niềm vui sang người ñọc. Bản
thân McCall Smith từng nói, văn học cần phải làm cho cuộc ñời vui vẻhơn, ít nhất là nhẹ
nhàng hơn.
Nhờbộtruyện Mma Ramotswe, ngành du lịch Botswana trởnên phát ñạt. Rất nhiều
ñộc giảsau khi ñọc tác phẩm của McCall Smith có nhu cầu ñến tìm hiểu thêm về ñất nước
thanh bình và thân thiện hiện chỉcó 1,6 triệu dân này. Ở ñó thậm chí người ta lập ra những
“tour Mma Ramotswe”, ñi qua những ñịa ñiểm du lịch có dính dáng ñến nhân vật chính
trong tiểu thuyết.
TT&VH Online
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
6
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
“Những cô con gái của Wayward. Những ông chồng mất tích. Những ñối tác hào hoa,
ña tình. Nếu bạn gặp vấn ñềrắc rối, thì hãy ñến thăm Precious Ramostwe, nữthám tửxinh
ñẹp và duy nhất ởBotswana.
Những phương pháp ñiều tra của cô ấy có thểkhông theo lối cổtruyền, phong cách cô
ấy không giống nhưquý bà Marple, nhưng cô ấy có sựnhiệt tình, trí thông minh, khảnăng
trực giác khôn ngoan, và sựtrợgiúp ñắc lực của J.L.B.Matekoni. Precious sẽcần tất cả
ñiều ñó khi cô bắt ñầu lần theo dấu vết của một ñứa trẻmất tích, vụán ñã cuốn nữanh
hùng của chúng ta vào một loạt nhưng tình huống kỳlạvà cực kỳnguy hiểm.
“Tôi ñã bịsay mê bởi nhân vật Precious Ramotswe và sựhài hước tinh tếtrong văn
phòng của Alexander McCall Smith, sự khêu gợi khéo léo của ông về một Anthony
Minghella văn hóa.
“Có một cái gì ñó lôi cuốn tuyệt diệu trong phong cách mà Alexander McCall Smith
viết vềcuộc sống hằng ngày ởBotswana… Thật khó ñể ñánh giá vềmột nhà văn ñương
thời hơn là trực tiếp ñọc tác phẩm của ông. Những tiểu thuyết của ông cũng vô cùng hài
hước: Tôi phát hiện ra rằng mình không thểkhông cười khi nghĩvềvăn chương của ông.
Craig Browm, Mail on Sunday
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
7
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
Cuốn sách này dành tặng cho:
Anne Gordonv-Gillies ởScotland;
Joe và Mimi McKnight ởDallas, Texas
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
8
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
Chương một
Ông bố
Cô Ramotswe có một văn phòng thám tử ởchâu Phi, dưới chân ngọn ñồi Kgale. Tài
sản của văn phòng này gồm: một xe tải nhỏmàu trắng, hai cái bàn làm việc, hai cái ghế,
một cái ñiện thoại, và một cái máy chữcũkỹ. Có một cái ấm ñểcô Ramotswe – nữthám tử
duy nhất ởBotswana dùng ñểpha trà bụi ñỏ, và ba cái cốc – một cho cô, một cho thưký
của cô và một cho khách hàng. Một văn phòng thám tửcòn cần cái gì nữa nhỉ? Các văn
phòng thám tửdựa vào khảnăng trực giác và trí thông mình của con người, cảhai yếu tố
này Ramotswe ñều có thừa. Tất nhiên chẳng một nhà kho nào có thểchưa ñủchúng.
Nhưng cũng có một cảnh có thểxuất hiện không ởnhà kho. Làm thếnào miêu tảcái
mà bạn thấy khi nhìn ra cánh cửa văn phòng của Ramotswe? Phía trước có một cây keo,
một bụi cây gai lốm ñốm những chiếc lá hình lưỡi dao của Kalahari với những cái gai
trắng vĩ ñại là một sựcảnh báo; ngược lại, những chiếc lá cây ô liu xám thật mềm mại. Vào
buổi chiều hoặc buổi sớm mát mẻ, bạn có thểnhìn thấy những chú chim Go-Away trên
những cành cây hay ít nhất cũng nghe thấy tiếng chim. Và xa xa cây keo, trên con ñường
bụi bặm, những ngôi nhà trong thịtrấn nằm dưới những bóng cây và bụi rậm. Phía ñường
chân trời, trong hơi nóng tỏa ra lờmờ, những ngọn ñồi nhưkhông có thực che kín những ụ
mối.
Mọi người gọi cô là Ramotswe, mặc dù nếu muốn trang trọng hơn họcó thểgọi cô ấy
là bà Ramotswe. Vì thếcô luôn là Ramotswe thay vì là Precious Ramotswe, một cái tên rất
ít người biết tới.
Cô là một thám tửgiỏi và là một phụnữtốt bụng. Bạn có thểnói: một phụnữtốt ởmột
ñất nước tốt. Cô yêu ñất nước mình, Botswana, một vùng ñất thanh bình; và yêu Châu Phi
cùng tất cảbộtộc ở ñây. Ramotswe nói rằng cô không xấu hổkhi ñược gọi là một con vẹt
Mỹ. Cô yêu tất cảnhững gì ñược Chúa tạo ra, nhưng cô ñặc biệt biết làm thếnào ñểyêu
những con người sống trên vùng ñất này. Họlà người của cô, là anh chịem của cô. Nhiệm
vụcủa cô là giúp ñỡhọgiải quyết những bí ẩn ởnơi họsống. ðây là việc mà cô ñược gọi
tới làm.
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
9
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
Trong những lúc nhàn rỗi, khi chẳng có vấn ñềgì cấp bách phải giải quyết, và khi mọi
người dường nhưbuồn ngủvì hơi nóng, cô sẽngồi dưới tán cây keo. ðây là nơi bụi bặm
và những chú gà con thỉnh thoảng lại gần và mổvào ngón chân cô. Tuy nhiên nó lại là nơi
dường nhưthúc ñẩy suy nghĩ. Chính ởchỗnày Ramotswe sẽsuy ngẫm vềvài vấn ñềmà
hàng ngày có thểrất dễbịgạt sang một bên.
Trong mọi việc Ramotswe nghĩthì vài việc ñã ñược suy tính trước. Tôi ở ñây, nữthám
tửduy nhất trên khắp Botswana, ngồi trước văn phòng thám tửcủa mình. Nhưng chỉvài
năm trước ở ñây không có văn phòng thám tửnào, và trước ñây, trước khi có bất cứtòa
nhà nào thì nơi này chỉcó những cây keo, bờsông ởchỗnày và Kalahari ở ñằng kia, thật
gần.
Trong những ngày ñó, thậm chí Botswana cũng chưa có, chỉ có Chính phủ bảo hộ
Bechuanaland, và trước nữa có ñất nước của Khama cùng những con sưtửmang gió nóng
trong những cái bờm. Nhưng bây giờ hãy nhìn xem: một văn phòng thám tử ở ngay
Gaborone cùng với tôi, một nữthám tửbéo ñang ngồi ngoài trời và nghĩlàm thếnào ñể
việc ngày hôm nay trởthành việc ngày mai.
Cô Ramotswe thành lập Văn phòng thám tửsố1 dành cho các quý bà bằng sốtiền thu
ñược từviệc bán gia súc của bốmình. Ông cụsởhữu một ñàn gia súc lớn và chỉcó mỗi
một người con; vì vậy mỗi một con vật trong gần hai trăm con gồm cả những con bò
Brahmin trắng từ thời tự tay ông nuôi nấng cũng ñi theo cô. Những con gia súc ñược
chuyển từchuồng nuôi quây tại Mochudi trong bụi bặm, dưới sựtrông nom của những cậu
bé nói luôn mồm cho tới khi ñại lý vật nuôi tới.
Họbán ñược giá hời vì năm ñó có nhiều trận mưa lớn và cỏmọc tươi tốt. Trởlại những
năm trước khi phần lớn khu vực nam Châu Phi bịtàn phá bởi nạn hạn hán thì có một vấn
ñềnảy sinh. Mọi người run lên cầm cập, ñợi chờ, giữchặt lấy ñàn gia súc của mình, như
thểkhông có chúng bạn sẽtrắng tay. Những người khác cảm thấy tuyệt vọng rồi tìm cách
bán gia súc ñi vì những cơn mưa biến mất hết năm này sang năm khác và họnhìn những
con vật của mình càng lúc càng gầy thêm. Ramotswe vui mừng vì trận ốm của bố ñã ngăn
cản quyết ñịnh của ông, ñến bây giờgiá cảtăng lên và những con gia súc ñược giữlại bán
với giá rất hời.
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
10
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
“Bốmuốn con có công việc kinh doanh riêng của mình.”, ông ñã nói với cô lúc hấp
hối. “Bây giờcon sẽbán ñược ñàn gia súc với giá cao. Hãy bán chúng và mua một cửa
hàng. Có thểlà một cửa hàng thịt hoặc một cửa hàng chai lọ. Bất cứcái gì con thích”.
Cô nắm lấy tay bốmình và nhìn sâu vào mắt người ñàn ông mà cô yêu quý hơn bất cứ
ai trên ñời. Bốcô, người bốthông minh của cô. Hai lá phổi của ông bám ñầy bụi từcác
hầm mỏkia và tằn tiện, tích cóp ñểcho cô một cuộc sống tốt ñẹp.
Thật khó thểnói qua làn nước mắt, nhưng cô ñã cốgắng nói: “Con sẽthành lập một
văn phòng thám tửphía dưới Gaborone. ðó sẽlà văn phòng nổi tiếng nhất Botswana. Văn
phòng số1”.
Trong giây lát ñôi mắt cha cô mởto và dường nhưông ñang gắng sức ñểnói.
“Nhưng… nhưng…”.
Nhưng ông ñã chết trước khi kịp nói thêm ñiều gì. Ramotswe gục lên ngực ông, khóc
than cho tất cảphẩm giá, tình yêu cùng sựkhổ ñau ñã ñi theo ông.
Cô dựng một biển hiệu sơn bằng những màu sáng, những màu sau này làm nổi bật
ñường Lobatse bên lềthịtrấn chỉdẫn tới tòa nhà nhỏmà cô ấy thuê: Văn phòng thám tửsố
1 dành cho các quý bà. ðáp ứng tất cảcác vấn ñềbí mật và các yêu cầu. ðảm bảo sựhài
lòng cho tất cảcác bên. Dưới sự ñiều hành cá nhân.
Việc thành lập văn phòng của cô thu hút sựquan tâm của công chúng. Có một cuộc
phỏng vấn trên ñài phát thanh Botswana. Tại cuộc phỏng vấn, cô cho rằng không lịch sự
lắm khi nhằm vào trình ñộchuyên môn của cô. Trên một bài báo của Thời báo Botswana,
công chúng hài lòng hơn vì người ta tập trung vào thực tếcô là nữthám tửduy nhất ở ñất
nước này. Bài báo ñược cắt ra, phô tô, và dán lên một tấm bảng nhỏdễnhìn ñặt bên cạnh
cửa ra vào văn phòng.
Sau sựkhởi ñầu chậm chạp, cô khá ngạc nhiên nhận ra rằng các dịch vụcủa mình ñược
mọi người quan tâm. Các bà ếchồng bàn bạc với cô về ñộ ñảm bảo khảnăng tài trợcủa
các ñối tác kinh doanh tiềm năng, và vềvụlừa gạt bịnhững công nhân nghi ngờ. Trong
hầu hết các vụán, cô có ñủkhảnăng bắt kịp ít nhất vài thông tin vềkhách hàng. Khi cô
không thể, cô từchối nhận thù lao. ðiều này có nghĩa là hầu nhưchẳng ai trong sốnhững
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
11
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
người hợp tác với cô thấy không thỏa mãn. Cô phát hiện ra mọi người ởBotswana thích
ñược nói chuyện và hầu như ñềcập tới việc cô là một thám tửtưsẽlàm mất tính khách
quan của thông tin vềmọi mặt của các vấn ñề. Cô tâng bốc mọi người ñểtiếp cận và việc
ñó làm cho họtrởnên ba hoa. Việc này diễn ra với Happy Bapetsi, một trong những khách
hàng ñầu tiên của cô. Tội nghiệp Happy! Mất ñi người bốrồi tìm thấy ông, và lại mất ông
lần nữa…
Cô Ramotswe quan sát khách hàng của mình trong khi nhấm nháp tách trà. Cô tin rằng
mọi ñiều bạn muốn biết vềmột con người ñều ñược thểhiện trên khuôn mặt. ðiều này còn
hơn một câu hỏi vềsựquan tâm tới nghiên cứu kỹlưỡng ñường nét và ngoại hình bình
thường. Tất nhiên cả ñôi mắt: chúng rất quan trọng. ðôi mắt cho phép bạn nhìn thấu bên
trong một con người, hiểu thấu bản chất của họ, và ñó là lý do tại sao người có việc muốn
che giấu lại ñeo kính râm trong nhà. Họlà những người bạn phải quan sát rất cẩn thận.
Thấy rõ ràng Happy Bapetsi là người thông minh. Cô ấy cũng có ít lo lắng. ðiều này
thểhiện ởchỗkhông có nếp nhăn nào trên khuôn mặt cô ấy, tất nhiên trừnhững nếp nhăn
khi cười. Vì thếRamotswe ñoán ñó là lo lắng vềmột người ñàn ông. Người ñàn ông nào
ñó xuất hiện và làm hỏng mọi thứ, phá hủy hạnh phúc của cô ấy bằng cách cưxửtồi tệcủa
anh ta.
“ðầu tiên hãy ñểtôi kểcho cô nghe một chút vềbản thân tôi”. Happy Bapetsi nói. “Cô
biết không, tôi tới từMoun, ngay trên Okavango. Mẹtôi có một cửa hàng nhỏvà tôi sống
cùng bà trong ngôi nhà phía sau cửa hàng. Chúng tôi nuôi rất nhiều gà và sống rất hạnh
phúc.
“Mẹnói với tôi rằng bố ñã bỏ ñi từlâu rồi, từkhi tôi còn là một ñứa bé. Ông ñã bỏviệc
ởBulawayo và không bao giờtrởvề. Một vài người ñã viết thưcho chúng tôi – trong ñó có
một người Motswana ñang sống ở ñó nói rằng ông ta nghĩbốtôi ñã chết, nhưng không
chắc lắm. Ông ta nói mình ñã tới gặp vài người tại bệnh viện Mpilo và khi ñang ñi dọc
hành lang ông thấy họkhiêng một cái càng, và người chết nằm trên cáng trông rất giống bố
tôi.
“Vì thếchúng tôi cho rằng có thểbố ñã chết, nhưng mẹkhông bận tâm nhiều tới việc
ñó vì mẹchưa bao giờthực sựyêu bố. Và tất nhiên tôi thậm chí không nhớbố, vì vậy việc
ñó không gây nhiều khó khăn cho tôi.
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
12
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
“Tôi ñi học ởMaun tại một ngồi trường của những người truyền giáo ñạo Thiên chúa.
Một trong sốhọphát hiện ra tôi có thểlàm sốhọc khá tốt và ông ấy ñã dành rất nhiều thời
gian giúp ñỡtôi. Ông ấy nói rằng ông chưa bao giờgặp cô bé nào làm toán giỏi nhưtôi.
“Tôi nghĩviệc ñó rất kỳlạ. Tôi có thểnhìn một nhóm những con sốvà chỉviệc ghi
nhớ. Rồi tôi nhận ra rằng tôi ñã thêm những con sốvào trong ñầu mình, thậm chí không
cần suy nghĩvềviệc ñó. Chuyện ñó ñối với tôi thật dễdàng. Tôi chẳng phải làm gì cả.
“Tôi làm các bài kiểm tra rất tốt và vào cuối ngày tôi rời trường tới Gaboronne học
cách làm thếnào trởthành một nhân viên kếtoán. Một lần nữa việc ñó rất dễdàng với tôi.
Tôi có thểnhớtất cảcác bảng sốvà hiểu ngay lập tức. Rồi ngày tiếp theo tôi có thểnhớ
chính xác từng con sốvà viết tất cảchúng ra nếu cần.
“Tôi có công việc tại ngân hàng và ñược thăng chức lần này tới lần khác. Bây giờtôi là
phó kếtoán trưởng và không nghĩmình có thểtiến xa hơn vì tất cảmọi người lo lắng rằng
tôi sẽlàm họtrông thật ngớngẩn. Nhưng tôi không bận tâm. Tôi có mức lương rất cao và
có thểhoàn thành mọi công việc vào lúc ba giờchiều, thỉnh thoảng sớm hơn. Sau ñó tôi ñi
mua sắm. Tôi có một ngôi nhà ñẹp với bốn phòng và tôi rất hạnh phúc. Tôi nghĩvào tuổi
ba mươi tám có ñược tất cảnhững thứ ñó là ñủrồi”.
Cô Ramotswe mỉm cười. “Tất cảthật thú vị. Cô nói ñúng. Cô ñã làm tốt”.
“Tôi rất may mắn”, Happy Bapetsi nói. “Nhưng rồi chuyện này xảy ra. Bốtôi quay trở
về”.
Ramotswe nén một tiếng thởdài. Cô không mong chuyện này; cô ñã nghĩchắc chỉlà
vấn ñềvềbạn trai. Những ông bốlà một vấn ñềkhác hoàn toàn.
“Ông ấy chỉgõ cửa”, Happy Bapetsi nói. “ðó là một chiều thứBảy và tôi ñang nghỉ
ngơi trên giường thì nghe thấy tiếng gõ cửa. Tôi thức dậy, ñi tới cửa ra vào, và người ñàn
ông này ở ñó, khoảng sau mươi tuổi, ñứng ñó với cái mũtrên tay. Ông ấy nói với tôi rằng
ông là bố tôi và ông ñã sống ở Bulawayo m ột thời gian dài nhưng bây giờ quay về
Botswana và tới gặp tôi.
“Cô có thể hiểu tôi choáng váng như thế nào. Tôi ñã ngồi xuống hoặc tôi nghĩhẳn
mình ñã ngất xỉu trong khi chờ ñợi ông ấy nói tiếp. Ông ta nói chính xác tên của mẹtôi và
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
13
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
nói rằng ông xin lỗi trước kia ñã không liên lạc gì. Rồi ông ta hỏi liệu ông có thể ởlại một
trong những phòng trống không vì ông chẳng còn chỗnào ñể ñi.
“Tôi nói tất nhiên ông ta có thể ởlại. Theo một góc ñộnào ñó thì tôi rất hào hứng ñược
gặp bốmình và cho rằng thật tốt nếu có thể ñền bù tất cảnhững năm tháng ñã mất và có
ông sống cùng tôi, ñặc biệt từkhi người mẹ ñáng thương của tôi qua ñời. Vì vậy tôi dọn
giường cho ông và nấu một bữa thịnh soạn có bít tết và khoai tây. Ông ta ăn rất nhanh rồi
yêu cầu thêm nữa.
“ðó là khoảng thời ba tháng trước. Kểtừ ñó ông ta sống trong căn phòng ñó và tôi làm
mọi việc cho ông ta. Tôi làm bữa sáng, nấu bữa trưa trong bếp rồi làm bữa tối muộn lúc
ñêm. Mỗi ngày tôi mua cho ông ta một chai bia và cùng mua ít quần áo mới cùng một ñôi
giày tốt. Tất cảviệc ông ta làm là ngồi trên cái ghếtrước cửa và nói tôi phải làm gì tiếp
theo”.
“Nhiều người ñàn ông nhưthế”, Ramotswe ngắt lời.
Happy Bapetsi gật ñầu. “Người này ñặc biệt giống thế. Ông ta không rửa cái nồi nào kể
từkhi ñến và tôi mệt mỏi khi phải chạy sau ông.Ông ta cũng tiêu rất nhiều tiền của tôi vào
những viên vitamin và thịt khô thỏi.
“Cô biết tôi sẽkhông bực mình vì chuyện này, chỉtrừmột việc. Tôi không nghĩông ấy
là cha ñẻcủa tôi. Tôi không có cách nào chứng minh ñiều này, nhưng tôi nghĩngười ñàn
ông này là một kẻmạo danh. Ông ta ñã nghe vềgia ñình tôi từbố ñẻtôi trước khi ông qua
ñời và bây giờchỉgiảvờ. Tôi nghĩông ta là người ñang ñi tìm một nhà dưỡng lão và rất
vui mừng tìm thấy một nơi tốt nhưnhà tôi”.
Ramotswe nhìn thẳng vào Happy Bapetsi ñầy sửng sốt. Không nghi ngờgì việc cô ấy
ñang nói là sựthực. ðiều làm cô bực mình là sựvô liêm sỉ, sựmặt dày mày dạn của con
người. Làm thếnào một người dám ñến ởvà lạm dụng sựgiúp ñỡcủa người khác hoàn
toàn xa lạ! Một mánh khóe lừa ñảo! Một kiểu trộm hoàn toàn có thực!
“Cô có thểgiúp tôi không?” Happy Bapetsi hỏi. “Cô có thểtìm hiểu xem liệu người
ñàn ông này có thực sựlà bốtôi không? Nếu ñúng thì tôi sẽtrởthành một ñứa con gái sẵn
sàng làm tròn bổn phận và thừa nhận ông ta. Nếu ông ta không phải bố ñẻtôi, ông ta sẽ
phải ñi chỗkhác”.
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
14
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
Ramotswe trả lời không chút ngập ngừng. “Tôi sẽ tìm ra. Có thể m ất một hoặc hai
ngày, nhưng tôi sẽtìm ra!”
Tất nhiên nói dễhơn làm. Ngày nay có các xét nghiệm máu, nhưng cô rất nghi ngờliệu
người này có ñồng ý làm nhưthếkhông. Không, cô sẽphải cốthửlàm vài việc khôn khéo
hơn, những việc sẽchỉra liệu ông ấy có ñúng là bốthật hay không, ngoại trừviệc cãi nhau.
Cô dừng dòng suy nghĩ. ðúng rồi! Trong kinh thánh có nói vềchuyện này. Cô nghĩkhông
biết Solomon ñã làm cái gì nhỉ?
Cô Ramotswe mượn chiếc áo y tá của bạn mình – Sister Gagwe. Nó hơi chật, ñặc biệt
ởchỗcánh tay vì dù sao Sister Gogwe cũng nhỏhơn cô. Nhưng khi cô mặc áo vào và cài
biển tên y tá lên trông cô giống một y tá thực thụcủa Bệnh viện Hoàng tửMarina. Cô nghĩ
quảlà sựngụy trang khéo léo, và cô ghi nhớ ñểsửdụng lần sau.
Khi lái xe tới nhà Happy Bapetsi trong chiếc xe tải nhỏ, cô suy ngẫm tại sao truyền
thống giúp ñỡhọhàng của người Châu Phi lại làm hưhỏng con người. Cô biết một người
ñàn ông, một hạsĩcảnh sát, ñã phải nuôi một người chú, hai người cô và người em họthứ
hai. Nếu bạn tin vào ñạo ñức của người Setswana cổ, bạn không thểtừchối cưu mang một
người họhàng, và có rất nhiều ñiều ñểnói vềchuyện ñó. Nhưng ñiều ñó không có nghĩa là
những tên lang băm và những kẻ ăn bám có cơhội dễdàng hơn ñểhành nghềtại nơi nào
khác. Cô nghĩhọlà những kẻtàn phá hệthống ñất nước này. Họlà những kẻ ñang làm cho
những lềthói cũmang tiếng xấu.
Khi tới gần ngôi nhà cô tăng tốc ñộ. ðây là một chuyến ñi làm việc thiện. Xét cho
cùng, ông bố ñang ngồi trên ghếtrước cửa nhà kia sẽnhìn thấy cô trong ñám mây bụi. Ông
bố ở ñó, tất nhiên rồi, vì ông ta trông thấy chiếc xe tải nhỏmàu trắng quét thành một vòng
trên sân. Ramotswe tắt máy và chạy ra khỏi xe, lao vềphía ngôi nhà.
“Tôi là Dumela”, cô giới thiệu vội vã. “Ông có phải là bốcủa Happy Bapetsi không?”
Ông bố ñứng dậy. “ðúng”, ông ta nói ñầy tựhào. “Tôi là bốnó”.
Ramotswe thởhổn hển nhưthể ñang cốgắng lấy lại hơi.
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
15
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
“Tôi rất tiếc phải báo cho ông biết ñã xảy ra một vụtai nạn. Happy ñã bịô tô cán và
nhập viện trong tình trạng rất nguy kịch. Thậm chí bây giờcác bác sỹvẫn ñang tiến hành
ca mổ”.
Ông bốbật lên những tiếng rên rĩ: “Trời! Con gái tôi! Happy bé bỏng của tôi!”
Ramotswe nghĩông này quảlà một diễn viên giỏi, trừphi… Không, cô tin vào trực
giác của Happy hơn. Một cô gái có thểnhận ra bố ñẻcủa mình dù cho cô ta ñã không gặp
ông từkhi còn là một ñứa bé.
“Vâng”, cô tiếp tục. “Rất ñáng buồn. Cô ấy rất yếu. Và họcần nhiều máu ñểtiếp cho
cô ấy”.
Ông bốgiận dữ. “Họphải truyền máu cho nó. Thật nhiều máu. Tôi có thểtrảtiền”.
“Vấn ñềkhông phải là tiền”, Ramotswe nói. “Máu rất sẵn nhưng chúng tôi lại không
có ñúng nhóm máu. Chúng tôi sẽphải lấy máu từngười trong gia ñình cô ấy, và ông là
người thân duy nhất của cô ấy. Chúng tôi buộc phải yêu cầu ông cho máu”.
Ông bốnặng nhọc ngồi xuống.
“Tôi là một ông già”, ông ta nói.
Ramotswe cảm thấy sựviệc ñang tiến triển. ðúng, người ñàn ông này là một kẻmạo
danh.
“Lý do chúng tôi tới gặp ông”, cô nói, “vì cô ấy cần rất nhiều máu, chúng tôi sẽphải
lấy một nửa sốmáu của ông. Và việc ñó rất nguy hiểm cho ông. Thực tếlà ông có thể
chết”.
“Chết?”
“Vâng”, Ramotswe nói, “nhưng ông là bốcủa cô ấy và chúng tôi hiểu ông sẽlàm việc
này vì con gái mình. Bây giờông có thể ñi ngay với tôi không? ðừng ñểsựviệc trởnên
quá muộn. Bác sỹMoghile ñang ñợi”.
Ông bốhá hốc mồm, rồi ngậm miệng lại.
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
16
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
“ði nào”, Ramotswe nói, vươn tay ra và tóm lấy cổtay ông ta. “Tôi sẽgiúp ông ra xe”.
“Không”, ông ta nói. “Tôi không muốn làm việc này”.
“Ông phải làm”, Ramotswe nói. “Bây giờthì nhanh lên”.
Ông bốlắc ñầu. “Không”, ông ta ñau ñớn nói. “Tôi sẽkhông ñi. Cô biết ñấy, tôi không
phải là bố ñẻcủa Happy. Có sựhiểu nhầm ở ñây”.
Ramotswe bỏcổtay ông ta ra. Sau ñó khoanh tay lại, ñứng trước mặt ông ta và tuyên
bốthẳng thừng:
“Vậy ông không phải bốcủa Happy! Tôi hiểu rồi, hiểu rồi. Thếông ñang làm gì khi
ngồi trên cái ghếkia và ăn thức ăn của cô ấy? Ông có biết Bộluật Hình sựBotswana viết
gì vềloại người nhưông không?”
Ông bốnhìn xuống ñất và lắc ñầu.
“Nào”, Ramotswe nói. “Ông ñi vào nhà và lấy ñồcủa mình ñi. Ông có năm phút. Sau
ñó tôi sẽ ñưa ông ra tới trạm xe buýt và ông sẽlên một chuyến xe. Thực sựông sống ở
ñâu?”
“Lobatse”, ông bốnói. “Nhưng tôi không thích quay lại ñó”.
“ðược rồi”, cô nói. “Có thểnếu ông bắt ñầu làm việc gì ñó thay vì chỉngồi trên ghế
ông hẳn sẽthích nơi ñó hơn. Ở ñó bây giờ ñang là vụchanh. Một sựbắt ñầu lại thì thế
nào?”
Ông bốtrông thật ñáng thương.
“Vào trong!” cô ra lệnh. “Ông còn bốn phút”.
Khi Happy Bapetsi vềnhà cô ta phát hiện ra ông bố ñã ñi và căn phòng của ông ñược
dọn sạch sẽ. Có một tờgiấy của Ramotswe trên bàn ăn. Cô ta ñọc nó rồi mỉm cười.
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
17
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
“Rốt cuộc ñó không phải là bố ñẻcủa cô. Tôi ñã tìm ra sựthực bằng cách tốt nhất. Ông
ta ñã nói cho tôi biết vềbản thân mình. Có thểmột ngày nào ñó cô sẽtìm thấy bố ñẻcủa
mình. Hoặc có thểkhông. Nhưng trong thời gian này, cô có thểvui vẻtrởlại”.
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
18
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
Chương hai
Toàn bộnhững năm vềtrước
Ramotswe nghĩchúng tôi không quên. Cái ñầu của chúng tôi có thểnhỏnhưng chứa
ñầy kỷniệm nhưbầu trời lúc bịbao kín bởi những bầy ong. Hàng nghìn và hàng nghìn kỷ
niệm, mùi vị, ñịa ñiểm, những ñiều nhỏnhặt ñã xảy ñến với chúng tôi và bất ngờquay lại
ñểnhắc chúng tôi nhớchúng tôi là ai. Tôi là ai? Tôi là Precious Ramotswe, công dân của
Botswana, con gái của Obed Ramotswe. Ông ấy là một thợmỏvà không còn trên ñời này
nữa. Cuộc ñời của ông không ghi lại ñược. Ai sẽghi lại cuộc ñời của những con người
bình thường?
Tôi là Obed Ramotswe, sinh năm 1930, sống ở gần Mahalapye. Mahalapye ở giữa
Gabornoe và Francistown, trên con ñường dường nhưdài vô tận. Tất nhiên hồi ñó nó còn
là một con ñường bụi bặm và ñường xe lửa cực kỳquan trọng. ðường ray xe lửa ñi xuống
từBulawayo, ñi vào Botswana tại Plumtree phía bên này và chặn ñầu tất cảcon ñường tới
Mafikeng phía bên kia.
Khi còn là một cậu bé, tôi từng ngắm những ñoàn tàu khi chúng dừng lại chỗ ñường
tránh tàu. Chúng ñểlại những ñám mây hơi nước lớn, và chúng tôi tranh nhau tới thật gần.
Những người ñốt lò quát tháo và người trưởng ga thổi còi, nhưng chẳng bao giờhọcó thể
tống khứ ñược chúng tôi. Chúng tôi trốn sau những cái cây và những cái hộp và lao ra ñể
xin những ñồng xu từnhững ô cửa sổ ñóng kín trên tàu. Chúng tôi thấy những người da
trắng nhìn ra cửa sổtrông nhưnhững hồn ma, và thỉnh thoảng họném cho chúng tôi mấy
ñồng xu Rhodesian – những ñồng xu to bằng ñồng có một cái lỗ ởgiữa. Nếu chúng tôi may
mắn, họsẽném cho một ñồng xu bằng bạc nhỏxíu gọi là “tickey” ñủmua một hộp nước
xi-rô.
Làng Mahalapye rải rác những túp lều gạch làm từbùn nâu phơi khô dưới ánh mặt trời
và một vài tòa nhà lợp mái tôn. Tất cả ñều thuộc vềChính phủhoặc ngành ñường sắt, và
dường nhưvới chúng tôi những ngôi nhà ñó thểhiện sựxa xỉkhông thểcó ñược. Có một
ngôi trường do một giáo sĩngười Anglica và một phụnữda trắng có khuôn mặt bịcháy
nắng một nửa quản lý. Cảhai người họ ñều nói tiếng Setswana, thứtiếng không phổbiến,
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
19
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
nhưng họnhất quyết dạy chúng tôi bằng tiếng Anh dù cho có phải ñánh ñập ñể ñẩy tiếng
mẹ ñẻcủa chúng tôi ra ngoài sân chơi.
Phía bên kia ñường là sựkhởi ñầu của vùng ñất ñai rộng lớn chạy thẳng tới Kalahari.
Nó là mảnh ñất không có nét gì nổi bật, lộn xộn với những cây gai lùn. Trên những cành
cây cao có những chú chim mỏrừng với những cái lông ñuôi dài kéo lê. Nó là một thếgiới
dường nhưkhông có ñiểm cuối, và tôi nghĩtrước kia hắn Châu Phi rất khác. Mảnh ñất
không có ñiểm tận cùng. Một người có thể ñi bộ hay cưỡi ngựa mãi mãi, và anh ta sẽ
không bao giờtới ñược bất cứ ñâu.
Bây giờtôi sáu mươi tuổi và không nghĩChúa trời muốn tôi sống lâu hơn nữa. Có lẽ
tôi sẽsống ñược thêm vài năm nữa, nhưng tôi nghi ngờchuyện này. Tôi gặp bác sĩMoffat
tại Bệnh viện Hà Lan Cải cách ởMochudi ñểkiểm tra sức khỏe. Chỉbằng việc nghe lồng
ngực ông ấy ñã biết tôi từng là một thợmỏvà nói rằng những hầm mỏcó nhiều cách khác
nhau ñểlàm tổn thương một người ñàn ông. Khi ông ấy nói, tôi nhớtới một bài hát mà
những người thợmỏSotho thường hát. Họhát rằng: “Những khu mỏ ăn thịt người. Ngay
cảkhi bạn ñã rời khỏi nó, những khu mỏcó thểvẫn ñang ăn thịt bạn”. Tất cảchúng ta ñều
biết ñó là sựthực. Bạn có thểbịchết do ñá rơi hoặc bạn có thểbịgiết sau ñó, khi mà việc
ñi vào lòng ñất chỉcòn là một kỷniệm hoặc thậm chí bạn sẽgặp ác mộng lúc nửa ñêm.
Những hầm mỏsẽlấy lại những gì chúng mất. Giờ ñây chúng ñang lấy lại từtôi. Vì thếtôi
không ngạc nhiên gì khi nghe bác sĩMoffat nói.
Một sốngười không thểchịu nổi tin này. Họcho rằng mình sẽsống mãi mãi và họ
khóc lóc kêu gào khi phát hiện ra thời ñiểm của mình ñang tới gần. Tôi không cảm thấy
nhưthế, và tôi không nhỏnước mắt khi bác sĩbáo tin. ðiều duy nhất làm tôi buồn là tôi sẽ
phải rời xa Châu Phi khi tôi chết. Tôi yêu Châu Phi nhưyêu cha mẹmình, khi chết rồi tôi
sẽnhớmùi của Châu Phi, vì bất cứnơi nào tôi sắp tới sẽkhông có mùi, không có vị.
Tôi không nói mình là một người dũng cảm. Tôi không hề. Nhưng dường nhưthực sự
tôi không bận tâm tới tin tức này. Tôi có thểnhìn lại sáu mươi năm cuộc ñời mình và suy
nghĩvềmọi thứmình ñã trải qua và làm thếnào tôi bắt ñầu từcon sốkhông và kết thúc với
gần hai trăm con gia súc. Và tôi có một cô con gái ngoan, một ñứa con gái trung thành. Nó
chăm sóc tôi rất chu ñáo và pha trà cho tôi trong lúc tôi ngồi ñây dưới ánh mặt trời, nhìn về
phía những ngọn ñồi xa xa. Khi bạn nhìn những ngọn ñồi từmột khoảng cách từbất cứ ñâu
trên ñất nước này, chúng là màu xanh dương. Ở ñây cách xa biển. Giữa chúng ta và bờ
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
20
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
biển Angola và Namibia, và thậm chí chúng ta có cảmột ñại dương trống trải toàn màu
xanh dương ởtrên và xung quanh chúng ta. Không thủy thủnào cô ñơn hơn con người
ñang ñứng giữa mảnh ñất của chúng ta với hàng dặm hằng dặm bao quanh anh ấy.
Tôi chưa bao giờnhìn thấy biển mặc dù tôi ñã từng làm việc với một người trong các
hầm mỏvà anh ta mời tôi tới quê hương mình ởZulu. Anh ấy kểrằng ở ñó có những ngọn
ñồi xanh lá cây vươn tới tận Ấn ðộdương và từcửa sổnhà mình nhìn ra anh ra thấy những
con tàu xa xa. Anh ấy nói phụnữtrong làng mình uống loại bia ngon nhất ñất nước và một
người ñàn ông có thểngồi dưới ánh mặt trời nhiều năm và không bao giờlàm bất cứviệc
gì ngoại trừviệc tạo ra những ñứa trẻvà uống bia làm từngô. Anh ấy nói nếu tôi ñi cùng
thì có thểkiếm cho tôi một cô vợvà họcó thểbỏqua thực tếtôi không phải là một người
Zulu – nếu tôi sẵn sàng trảcho bốvợmột khoản tiền.
Nhưng tại sao tôi muốn tới Zulu? Tại sao tôi chưa từng muốn bất cứthứgì ngoại trừ
việc sống ởBotswana và cưới một cô gái Botswana? Tôi nói với anh ta rằng Zulu thật thú
vị, nhưng mỗi người ñàn ông ñều có một bản ñồquê hương trong trái tim mình và trái tim
sẽkhông bao giờcho phép bạn ñược quên nó. Tôi kểcho anh ta nghe ởBotswana không
có những ngọn ñồi màu xanh lá cây và biển giống quê hương anh, nhưng chúng tôi có
Kalahari và ñất ñai trải dài vô tận vượt cảsức tưởng tượng của anh ấy. Tôi kểrằng nếu một
người ñàn ông ñược sinh ra trên mảnh ñất cằn cỗi thì dù anh ấy mơvềmưa cũng không
thực sựmuốn, anh ta sẽkhông bận tâm tới việc mặt trời dội xuống. Vì thếtôi không bao
giờ ñi cùng anh ấy tới Zulu và tôi sẽkhông bao giờnhìn thấy biển nữa. Tuy nhiên quyết
ñịnh ñó không làm tôi buồn, không bao giờ.
Giờ ñây tôi ngồi ñây, gần với cái chết, và nghĩvềmọi việc ñã xảy ra với mình. Mặc dù
một ngày qua ñi nhưng tâm trí tôi không vềvới Chúa và không suy nghĩvềviệc gì sẽxảy
ra khi mình chết ñi. Tôi không sợcái chết vì tôi không quan tâm tới sự ñau ñớn, và nỗi ñau
tôi cảm nhận lại thực sựcó thểchịu ñựng ñược. Họcho tôi những viên thuốc – những viên
màu trắng to và họbảo tôi uống chúng nếu cơn ñau ngực quá mạnh. Nhưng những viên
thuốc làm tôi buồn ngủmà tôi lại muốn thức hơn. Rồi tôi nghĩvềChúa và băn khoăn ngài
sẽnói cái gì với mình khi tôi ñừng trước ngài.
Một vài người nghĩrằng Chúa là người da trắng. Chúa truyền giáo cho con người từxa
xưa và dường nhưsuy nghĩnày ăn sâu vào trí óc mọi người. Tôi không nghĩvậy bởi vì
chẳng có sựkhác biệt gì giữa người da trắng và người da ñen; chúng ta nhưnhau; chúng ta
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
21
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
ñều là con người. Và dù sao ñi nữa Chúa ñã ở ñây trước khi những người truyền giáo tới.
Chúng ta gọi ngài bằng một cái tên khác, và ngài ñã không sống trên ñất của người Do
Thái; Ngài sống ở ñây, ởChâu Phi, trong những hang ñá, trên bầu trời, trên những mảnh
ñất chúng ta biết ngài thích tới. Khi bạn chết ñi, bạn sẽtới nơi nào khác và Chúa cũng sẽ
tới ñó, nhưng ñặc biệt bạn sẽkhông thể ñược lại gần ngài. Tại sao ngài lại muốn nhưvậy?
ỞBotswana có câu chuyện vềhai ñứa bé, một anh trai và một em gái. Chúng ñược ñưa
lên thiên ñàng nhờmột cơn gió lốc và thấy rằng thiên ñàng tràn ngập những con gia súc
màu trắng xinh ñẹp. ðó là lý do tại sao tôi lại nghĩvềthiên ñàng, và tôi hy vọng ñó là sự
thực. Tôi hy vọng rằng khi chết ñi tôi sẽthấy mình ởnơi có những con gia súc nhưthế,
những con gia súc có hơi thởthơm tho, và tất cảchúng là của tôi. Nếu ñó là những gì chờ
ñợi tôi thì tôi sẵn sàng ñi ngay ngày mai, hay thậm chí ngay bây giờ, ngay giây phút này.
Tôi nghĩmình nên nói lời tạm biệt với Precious và cầm bàn tay con bé khi nhắm mắt. Hẳn
sẽhạnh phúc lắm.
Tôi yêu ñất nước tôi, và tôi tựhào là người Botswana. Chúng tôi không có những tù
nhân chính trị, và không bao giờcó bất cứtù nhân nào. Chúng tôi có nền dân chủ. Chúng
tôi thận trọng. Ngân hàng Botswana ñầy tiền, từkim cương. Chúng tôi chẳng sởhữu gì hết.
Nhưng trong quá khứnhững thứnày thật tồi tệ. Trước khi chúng tôi xây dựng lại ñất
nước chúng tôi phải ñi xuống Nam Phi làm việc. Chúng tôi tới những hầm mỏ, chỉnhững
người ñến từLesotho, Mozambicque và Malawi cùng tất cảnhững quốc gia kia. Những
hầm mỏlấy ñi những người ñàn ông của chúng tôi và ñểngười già và trẻem ởnhà. Chúng
tôi ñào vàng và kim cương làm giàu cho những người da trắng. Họxây những ngôi nhà lớn
với những bức tường cùng những chiếc ô tô còn chúng tôi ñào tro ñổxuống dưới chân họ,
mang những viên ñá cho họxây nhà.
Tôi tới những hầm mỏkhi mới mười tám tuổi. Sau ñó chúng tôi có Chính phủbảo hộ
Bechuanaland và người Anh ñiều hành ñất nước ñểbảo vê chúng tôi khỏi người Bua –
người Phi gốc Hà Lan (hay ñó là những gì họnói). Có một Ủy viên hội ñồng ởMafikeng,
trên biên giới Nam Phi, và lão ta lên ñường nói chuyện với những người ñứng ñầu. Lão ta
sẽnói: “Mày phải làm cái này. Mà phải làm cái kia”. Và tất cảbọn họvâng lời lão ta vì họ
hiểu rằng nếu không làm thếlão sẽkhiến họmất việc. Nhưng vài người trong sốhọthông
minh hơn. Trong lúc lão người Anh nói “Mày làm cái này”, họsẽnói “Vâng, vâng thưa
ngài, tôi sẽlàm việc ñó” mà thực ra sau lưng lão, toàn bộthời gian họlàm việc khác hoặc
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
22
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
chỉgiảvờlàm cái gì ñó. Vì thếtrong nhiều năm chẳng có chuyện gì xảy ra cả. ðó là một
hệ thống tốt của chính phủ. Họ muốn làm nhiều việc cùng một lúc; họ thường xuyên
vướng bận suy nghĩmình có thểlàm gì tiếp theo. ðó không phải là ñiều mọi người cần.
Mọi người cần ñược một mình ñểchăm sóc gia súc của họ.
Sau ñó chúng tôi rời Mahalapye và tôi sống ởMochudi, nơi họhàng bên mẹtôi sinh
sống. Tôi thích Mochudi và sẽhạnh phúc nếu ñược sống ở ñó, nhưng bốtôi nói tôi nên tới
các hầm mỏvì ñất ñai của ông không ñủnuôi tôi và vợtôi. Chúng tôi không có nhiều gia
súc và chỉtrồng ñủlương thực cung cấp cho mình trong năm. Do ñó khi có tuyển dụng lái
xe tải làm việc ngoài biên giới tôi ñã theo họvà họ ñặt tôi lên một cái cân, nghe lồng ngực
và bắt tôi leo lên leo xuống một cái thang trong mười phút. Sau ñó một người ñàn ông nói
tôi sẽtrởthành một thợmỏgiỏi và họghi tên tôi vào một mảnh giấy. Họhỏi tên ông chủ
của tôi và hỏi liệu tôi ñã từng có vấn ñềvới cảnh sát chưa. Tất cảchỉcó vậy.
Ngày hôm sau tôi tiếp nhận một chiếc xe tải. Tôi có một chiếc hòm mà bốmua cho tôi
ởcửa hàng của người Ấn ðộ. Tôi chỉcó một ñôi giầy, một chiếc áo sơ-mi rộng và vài cái
quần ñơn giản, ít thịt khô thỏi mà mẹlàm cho. ðấy là tất cảnhững gì tôi có. Tôi ñểcái
hòm lên nóc xe tải và rồi tất cảmọi người trong gia ñình tới tiễn tôi bắt ñầu hát. Những
người phụnữkhóc lóc và chúng tôi vẫy tay tạm biệt. Những thanh niên thường cốgắng
không khóc hay tỏra buồn bã, nhưng tôi biết tất cảtrái tim chúng tôi ñã giá lạnh.
Mất mười hai tiếng ñể ñến Johannesnburg vì ngày ñó ñường xá gồghềvà nếu xe tải
chạy quá nhanh có thểbịgãy trục. Chúng tôi ñi qua tây Transvaal, ñi qua hơi nóng, bịnhốt
trong xe tải nhưnhững con gia súc. Cách mỗi tiếng người lái xe sẽdừng lại và ñi vòng ra
phía sau ñưa những bi ñông nước ñã ñược họ ñổ ñầy ởmỗi thịtrấn chúng tôi ñi qua. Các
bạn chỉ ñược phép cầm bi-ñông vài giây và trong thời gian ñó cốuống càng nhiều nước
mình có thể. Những người ñã trải qua hành trình này lần thứhai hoặc lần thứba ñều biết
chuyện này và họcó những chai nước ñểchia sẻnếu bạn bịkhát khô. Tất cảchúng tôi
cùng ởBotswana, và một người không thểthấy nổi một nạn dân Botswana.
Những người ñàn ông lớn tuổi nói rằng bây giờhọphải ký nhận làm việc cho các hầm
mỏ, họkhông còn là những cậu bé nữa ñâu. Họnói rằng chúng tôi sẽthấy ởJohannesburg
những việc mà chúng tôi chưa bao giờnghĩlà chúng có thực, và nếu chúng tôi yếu ớt hoặc
ngu ngốc, hay nếu chúng tôi không làm việc thực sựchăm chỉthì kểtừgiờtrở ñi cuộc ñời
của chúng tôi sẽchẳng có gì ngoài sự ñau ñớn. Họnói chúng tôi sẽthấy sự ñộc ác và sự
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
23
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
yếu ñuối, nhưng nếu chúng tôi bám lấy một người Botswana và làm việc nhưnhững người
lớn tuổi hơn thì chúng tôi sẽsống sót. Tôi nghĩcó thểhọ ñang phóng ñại. Tôi nhớnhững
thanh niên lớn hơn nói với chúng tôi vềtrường học ñầu tiên mà chúng tôi phải tới và cảnh
báo chúng tôi về cái chỉhuy ñầu óc chúng tôi. Tất cả những gì họnói chỉ ñểdọa dẫm
chúng tôi, và thực tếkhác hoàn toàn. Nhưng những người ñàn ông này lại nói hoàn toàn
ñúng. Cái chỉhuy ñầu óc chúng tôi chính xác là cái họ ñã tiên ñoán, và thậm chí còn tồi tệ
hơn.
ỞJohannesburg họ ñào tạo chúng tôi trong hai tuần. Tất cảchúng tôi khá cân ñối và
khỏe mạnh, nhưng chẳng ai bị ñưa xuống hầm mỏcho ñến khi anh khỏe mạnh hơn. Vì vậy
họ ñưa chúng tôi tới một tòa nhà mà họ ñã làm nóng bằng hơi và bắt chúng tôi nhảy lên
nhảy xuống những băng ghếdài khoảng bốn tiếng mỗi ngày. Việc này là quá sức với vài
người và họsuy sụp thếlực rồi bịtrảvề. Nhưng chẳng biết làm sao tôi ñã sống sót qua thử
thách ñó và vượt qua chặng tiếp theo của khóa ñào tạo. Họkểcho chúng tôi biết chúng tôi
sẽ ñược ñưa xuống các hầm mỏnhưthếnào và cho biết vềcông việc chúng tôi sẽphải làm.
Họnói vềsựan toàn và cảnh báo nếu chúng tôi bất cẩn ñá sẽrơi xuống ñè chết chúng tôi.
Họ ñưa một người ñàn ông cụt hai chân tới và ñặt anh ta lên một cái bàn rồi ñểanh ra kể
cho chúng tôi nghe chuyện gì ñã xảy ra với anh ấy.
Họdạy chúng tôi tiếng Funagalo, ngôn ngữ ñược dùng ñểra các mệnh lệnh dưới lòng
ñất. ðó là một ngôn ngữkì lạ. Những người Zulu cười phá lên khi nghe ngôn ngữ ñó bởi vì
có khá nhiều từZulu trong ñó nhưng lại không phải là tiếng Zulu. Nó là một ngôn ngữrất
tốt ñểbảo mọi người làm việc gì. Có nhiều từra lệnh như ñẩy, cầm lấy, xô ñẩy thô bạo,
mang vác, chất ñống, và không có từnào vềtình yêu, hạnh phúc hay những âm thanh của
tiếng chim buổi sáng.
Rồi chúng tôi ñi xuống các hầm mỏvà ñược chỉcho việc phải làm. Họ ñẩy chúng tôi
vào những cái cũi ởdưới có những bánh xe lớn, và những cái cũi này lăn ñi nhanh như
những con diều hâu ñang bay trên con mồi của mình. Dưới ñó họcó những tàu hỏa nhỏ
chất ñầy ñá xanh và bụi. Họ ñẩy chúng tôi lên ñó, ñưa chúng tôi tới cuối những ñường hầm
dài và tối tăm. Công việc của tôi là chất ñá sau khi nó bịnổtung và tôi làm việc này bảy
tiếng mỗi ngày. Tôi trởnên khỏe mạnh, nhưng toàn bộthời gian chỉcó bụi, bụi, bụi.
Một vài hầm mỏnguy hiểm hơn những chỗkhác, và tất cảchúng tôi biết là cái nào.
Trong một hầm mỏan toàn bạn hiếm thấy những cái cáng trên nền ñất. Ngược lại, ởmột
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
24
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
hầm mỏnguy hiểm những cái cáng thường xuyên ñược mang ra và bạn thấy những người
ñàn ông ñược ñưa vào trong những cái cũi ñang kêu khóc vì vết thương, hoặc thậm chí tồi
tệhơn là sựim lặng ởdưới những tấm chăn ñỏnặng nề. Tất cảchúng tôi hiểu cách duy
nhất ñểsống sót là gia nhập vào một ñội mà mọi người nhạy cảm với ñá. ðây là cảm giác
mà mọi thợmỏcó. Anh ta phải có khảnăng thấy ñược ñá ñang làm gì – nó ñang cảm thấy
thếnào – và phải biết khi nào cần thêm sựtrợgiúp. Nếu một hoặc hai người trong ñội
không có ñược cảm giác ñó thì cũng thành vấn ñềvới những người thợgiỏi khác. ðá sẽrơi
xuống cảthợgiỏi và thợdốt.
Có một việc khác ảnh hưởng tới các cơhội sống sót của bạn, và ñiều này xuất phát từ
loại thợmỏda trắng. Những thợmỏda trắng phụtrách các ñội, nhưng nhiều người trong
sốhọlại làm việc rất ít. Nếu một ñội tốt thì người ñội trưởng biết chính xác phải làm cái gì
và làm nhưthếnào. Thợmỏda trắng giảvờra lệnh, nhưng anh ta biết việc ñó là của ñội
trưởng, người thực sựlàm việc. Nhưng một gã thợmỏda trắng ngu ngốc – thực ra có vô số
tên nhưthế- sẽrất vất vả ñểchỉhuy ñội của mình. Hắn ta sẽla hét và ñánh những người
thợnếu hắn nghĩhọkhông làm việc nhanh nhẹn và việc này rất nguy hiểm. Thậm chí khi
ñá rơi, tên da trắng chẳng bao giờ ở ñó. Hắn ta sẽtrởxuống ñường hầm với những tên da
trắng khác, ñợi chúng tôi báo cáo rằng công việc ñã hoàn thành. Chẳng lạgì khi một tên da
trắng ñánh công nhân của mình nếu hắn nổi nóng. Chúng không ñịnh làm thếnhưng những
ñội trưởng luôn nhắm mắt làm ngơvà ñểcho bọn họquen với việc ñó. Thậm chí chúng tôi
không ñược phép ñánh trả, chẳng gì hết ngoài việc hứng chịu những cú ñánh. Nếu bạn
ñánh một người da trắng thì bạn toi ñời. Cảnh sát mỏsẽ ñợi bạn ởngay cửa hầm và bạn có
thểbịngồi tù một hoặc hai năm.
Họtách chúng tôi ra vì ñó là cách người da trắng làm việc. Tất cảngười Swazi trong
một nhóm, người Zulu ởmột nhóm khác và người Malawia ởnhóm khác. Và cứthếtiếp
tục. Mọi người sống cùng người của mình và phải nghe lời ñội trưởng. Nếu bạn không tuân
theo và ñội trưởng nói rằng một người ñang gặp vấn ñềthì họsẽtrảbạn vềnhà hoặc sắp
xếp ñểcảnh sát ñánh bạn cho tới khi bạn biết ñiều trởlại. Tất cảchúng tôi ñều sợngười
Zulu dù cho tôi có một anh bạn người Zulu tốt bụng. Người Zulu nghĩrằng họgiỏi hơn bất
cứai trong chúng tôi và thỉnh thoảng họgọi chúng tôi là ñàn bà. Nếu có một vụ ñánh nhau
thì hầu hết là giữa người Basotho và người Zulu, nhưng không bao giờlà người Botswana.
Chúng tôi không thích ñánh nhau. Khi một người Botswana say xỉn vô tình ñi tha thẩn vào
nhà tập thểcủa người Zulu vào một tối thứBảy, họsẽ ñánh anh ta bằng roi tê giác và vứt
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
25
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
anh ta nằm trên ñường rồi chạy xe ñè lên. May sao một xe cảnh sát thấy và cứu thoát anh
ấy, nếu không anh ấy sẽbịgiết chết. Tất cảnhững người ñi tha thẩn vào khu tập thểcủa họ
ñều có kết quảnhưvậy.
Tôi làm việc trong các hầm mỏ ñó nhiều năm và tích cóp ñược tất cảsốtiền công của
mình. Những người khác thì tiêu tiền vào các phụnữ ởthịtrấn, rượu chè hoặc những bộ
quần áo lạlùng. Tôi không mua gì ngay cảmột chiếc máy hát. Tôi gửi tiền vềnhà thông
qua ngân hàng Tiêu chuẩn và sau ñó dùng tiền ñó mua gia súc. Mỗi năm tôi mua vài con
bò cái và ñểcho người em họchăm sóc. Chúng sinh con, và từtừ ñàn gia súc của tôi nhiều
lên.
Tôi nghĩmình nên ởlại các hầm mỏmột thời gian nữa bởi tôi chưa từng chúng kiến
ñiều kinh khủng nào. Chuyện ñó xảy ra sau khi tôi ở ñó khoảng mười lăm năm. Tôi ñã
ñược giao một công việc tốt hơn nhiều, trợlý cho người ñặt thuốc nổ. Họsẽkhông ñưa cho
chúng tôi những giấy phép ñặt thuốc nổvì ñó là công việc mà chỉnhững người da trắng
làm thôi. Tuy nhiên tôi ñược giao công việc mang thuốc nổcho người ñặt thuốc nổvà giúp
anh ra ñặt kíp nổ. ðây là một công việc tốt và tôi thích người làm việc chung với mình.
Một lần anh ta ñểquên vài thứtrong ñường hầm – cái hộp thiếc ñựng bánh xăng uých
– và bảo tôi tìm nó. Vì thếtôi ñi xuống ñường hầm mà anh ta ñang làm việc và tìm cái hộp
ñó. ðường hầm có những bóng ñèn chiếu sáng gắn trên mái dọc ñường nên khá an toàn ñể
ñi. Tuy nhiên tôi vẫn phải cẩn thận vì ñâu ñó có những ñường hầm lớn ñã ñược phá ñá.
Những ñường hầm này dày hai trăm bước chân và họmởrộng từcác phía của ñường hầm
ñểdẫn xuống mỏ ñược khai thác khác, giống nhưnhững con mối dưới lòng ñất. Lần này
tới lần khác những người ñàn ông cãi nhau vềnhững cái mỏnày và luôn luôn là lỗi của họ.
Họkhông xem xét mình ñang ñi ở ñâu, hoặc mình ñang ñi dọc một ñường hầm tối tăm khi
mà pin trong ñèn bão ñang yếu dần. Thỉnh thoảng chẳng có lý do gì, một người vượt qua
dễdàng khó khăn, hoặc anh ra ñã không may mắn và không còn muốn sống nữa. Bạn có
thểkhông bao giờnói: có nhiều bánh xăng uých trong trái tim những con người xa quê
hương.
Tôi quành ởmột ngã tưtrong ñường hầm và phát hiện ra mình ởtrong một khoang
tròn. Có một cái mỏnữa cuối ñường này và có một biển cảnh báo. Bốn người ñàn ông
ñứng bên bờmỏvà ñang giữchân tay một người khác. Khi tôi tới ngã tư, họnhấc anh ta
lên và ném anh ta vềphía trước, ném qua cái mỏvà rơi vào bóng tối. Người ñàn ông thét
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
26
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
lên bằng tiếng Xhosa, và tôi nghe ñược ñiều anh ấy nói. Anh ta nói cái gì ñó vềmột ñứa
bé, nhưng tôi không thểkịp nghe hết vì tôi không giỏi tiếng Xhosa lắm. Rồi anh ta chết.
Tôi ñứng im ở ñó. Những người ñàn ông kia vẫn chưa nhìn thấy tôi, nhưng chợt một
người quay lại và hét lên bằng tiếng Zulu. Rồi bọn họchạy vềphía tôi. Tôi quay người lại
và chạy ngược ñường hầm. Tôi biết nếu ñểhọbắt ñược thì tôi sẽphải ñi theo nạn nhân kia
xuống mỏ. ðó không phải một cuộc ñua tôi có thể ñểmình thất bại.
Mặc dù tôi ñã bỏchạy, nhưng những người ñó ñã nhìn thấy tôi và tôi sẽbịgiết. Tôi ñã
trông thấy vụgiết người và có thểtrởthành nhân chứng, vì vậy tôi biết mình không thể ở
lại các khu mỏnữa.
Tôi nói chuyện với người ñặt thuốc nổ. Anh ta là một người tốt và lắng nghe tôi nói khi
tôi bảo sẽra ñi. Không có một người da trắng nào khiến tôi có thểnói ra câu chuyện khủng
khiếp ñó, trừngười ñàn ông này.
Anh ta cốgắng thuyết phục tôi tới gặp cảnh sát.
“Hãy kểcho họviệc anh nhìn thấy”, anh ta nói bằng tiếng Afrikaan. “Kểcho họ. Họcó
thểbắt những tên Zulu ñó và treo cổchúng lên”.
“Tôi không biết những người ñàn ông ñó là ai. Họsẽbắt tôi trước. Tôi sẽvềnhà thôi”.
Anh ta nhìn tôi và gật ñầu. Rồi anh ấy cầm lấy bàn tay tôi và lắc lắc. ðây là lần ñầu
tiên một người da trắng làm thếvới tôi. Vì vậy tôi gọi anh ấy là anh trai, cũng là lần ñầu
tiên tôi làm thếvới một người da trắng.
“Anh hãy vềnhà với vợmình”, anh ấy nói. “Nếu một người ñàn ông xa vợquá lâu thì
cô ấy sẽbắt ñầu lo lắng cho anh ta. Tin tôi ñi. Vềnhà và cho cô ấy nhiều ñứa trẻnhé”.
Tôi âm thầm rời khỏi khu mỏ, giống nhưmột tên trộm, và trởvềBotswana năm 1960. Tôi
không thểkểcho bạn trái tim tôi nhưthếnào khi vượt qua biên giới quay vềBotswan và
bỏlại Nam Phi sau lưng mình mãi mãi. Ởnơi ñó tôi cảm thấy mỗi ngày mình ñều có thể
chết. Sự nguy hiểm và bất hạnh treo trên ñầu Johannesburg như m ột ñám mây, và tôi
không bao giờthấy hạnh phúc ở ñó. ỞBoswana lại khác. Không có cảnh sát với những
con chó; không có totsis với những con dao ñợi ñểcướp bóc bạn; mỗi sáng bạn không phải
dậy sớm ñểnghe tiếng mỹnhân ngưkhóc than gọi bạn xuống lòng ñất nóng bỏng. Ở ñây
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
27
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
cũng không có những ñám người ñến từnhững nơi xa xôi, tất cả ñều nhớnhà, tất cả ñều
muốn tới một nơi nào khác. Tôi ñã ra tù – một nhà tù khổng lồ, ñầy tiếng rên rỉ ởdưới ánh
mặt trời.
Khi tôi vềnhà, bước xuống xe buýt ởMochudi, nhìn thấy những ngọn ñồi và nơi của
người ñứng ñầu cùng những con dê, tôi chỉ ñứng và khóc. Một người ñàn ông tiến vềphía
tôi – một người tôi không biết – anh ta ñặt tay lên vai tôi và hỏi tôi vừa trởvềtừnhững khu
mỏphải không. Tôi trảlời và anh ta chỉgật ñầu rồi buông tay ra cho ñến khi tôi ngừng
khóc. Rồi anh ta cười và bỏ ñi. Anh ta thấy vợtôi ñến ñón, và anh ta không muốn cản trở
sự ñoàn viên này.
Tôi ñã lấy vợ ñược ba năm dù cho chúng tôi gặp nhau rất ít kểtừkhi kết hôn. Tôi từ
Johannesburg vềthăm nhà khoảng một tháng một năm một lần, và ñó là tất cảkhoảng thời
gian chúng tôi sống cùng nhau. Sau chuyến thăm cuối cùng vợtôi mang thai, và con gái bé
nhỏcủa tôi ra ñời trong khi tôi vẫn ởxa. Bây giờtôi ñã ñược gặp con bé. Vợtôi bếcon ñón
tôi ởbến xe buýt. Cô ấy ñứng ñó với ñứa con trên tay. Với tôi, ñứa con giá trịhơn tất cả
vàng lấy ñược từcác khu mỏ ởJohannesburg.
Precious giống mẹ, một phụnữbéo tốt. Con bé chơi trong sân bên ngoài ngôi nhà và
cười vang mỗi khi tôi bếnó. Tôi có một con bò cái cho sữa tốt, và tôi giữnó cho Precious.
Chúng tôi cũng cho con bé uống nhiều xi-rô và ăn trứng hàng ngày. Mọi người nói con bé
là ñứa trẻxinh ñẹp nhất ởBechuanaland và có nhiều phụnữ ởcách hàng dặm tới ngắm và
bếcon bé.
Sau ñó vợtôi, mẹcủa Precious qua ñời. Chúng tôi sống ởngoại ô Mochudi và vợtôi ñi
từnhà tới thăm bà cô của mình sống ởgần ñường xe lửa Francistown. Cô ấy mang thức ăn
tới ñó vì bà cô ñã quá già ñểtựchăm sóc bản thân và bà ấy chỉcó một ñứa con trai bịbệnh
không thể ñi xa ñược.
Tôi không biết chuyện gì ñã xảy ra. Người ta nói rằng vì có một cơn bão và có sét nên
cô ấy bỏchạy mà không nhìn mình ñang chạy về ñâu. Nhưng cô ấy ñã chạy trên ñường xe
lửa khi chuyến tàu từBulawayo chạy tới và ñâm vào cô. Người lái tàu rất ân hận nhưng
anh ta hoàn toàn không nhìn thấy cô ấy, có lẽ ñó là sựthực.
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
28
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
Người em họcủa tôi tới chăm sóc Precious. Cô ấy may quần áo cho con bé, ñưa nó tới
trường và nấu ăn. Tôi quá ñau buồn, và thầm nghĩ: Giờ ñây tôi chẳng còn gì trên cuộc ñời
này ngoài Precious và ñàn gia súc. Trong sự ñau khổ, tôi ñi ra chuồng nhốt gia súc ñểkiểm
tra chúng và trảtiền cho những cậu bé chăn gia súc. Bây giờtôi có nhiều gia súc hơn và
thậm chí tôi còn nghĩ tới việc mua một cửa hàng. Nhưng tôi quyết ñịnh ñợi và ñể cho
Precious mua cửa hàng sau khi tôi chết ñi. Hơn nữa, bụi của các hầm mỏ ñang tàn phá lồng
ngực tôi, và tôi không thể ñi nhanh hay nâng ñồvật.
Một ngày trên ñường về nhà từ chuồng gia súc tôi ñã ñi trên con ñường chính nối
Francistown với Gaborone. ðó là một ngày nóng rực và tôi ñang ngồi dưới một cái cây bên
lề ñường ñợi xe buýt vì hôm nay xe tới muộn hơn thường ngày. Hơi nóng làm tôi buồn ngủ
nhưng tôi bịâm thanh của chiếc ô tô ñang tới gần ñánh thức.
ðó là một cái ô tô to, tôi nghĩnó là ô tô của Mĩ, và có một người ñàn ông ñang ngồi
ñằng sau. Người lái xe tiến tới tôi và nói với tôi bằng tiếng Setswana mặc dù biển sốxe là
từNam Phi. Người lái xe nói có một vết nứt ởbộtản nhiệt và hỏi tôi có biết chỗnào họcó
thểlấy nước không. Khi chuyện ñó xảy ra, có một bểnước cho gia súc dọc con ñường dẫn
tới chuồng gia súc của tôi, vì thếtôi ñi với người lái xe và chúng tôi ñổ ñầy một can nước.
Khi chúng tôi quay lại ñổnước vào bộtản nhiệt, người ñàn ông ngồi ghếsau ñã ñi ra
và ñang nhìn tôi. Ông ta mỉm cười ñểthểhiện lòng biết ơn sựgiúp ñỡcủa tôi, và tôi cười
ñáp lại. Rồi tôi nhận ra tôi biết người ñàn ông này, và ñó là người quản lý tất cảcác hầm
mỏ ởJohannesburg – một trong sốnhiều người của ngài Oppenheimer.
Tôi ñi vềphía ông ấy và giới thiệu tôi là ai. Tôi nói rằng mình là Ramotswe, từng làm
việc ởcác khu mỏcủa ông ấy, và tôi xin lỗi vềviệc mình ñã ra ñi sớm.
Ông ấy cười lớn và nói rằng tôi thật tốt vì ñã làm việc nhiều năm ởcác hầm mỏ. Ông
nói tôi có thểlên xe và ông ấy sẽ ñưa tôi vềMochudi.
Tôi ñã vềMochudi trên xe của ông ấy, và người ñàn ông quan trọng này vào nhà tôi.
Ông gặp Precious và khen con bé rất ngoan. Sau ñó ông ñã uống chút trà rồi nhìn ñồng hồ
ñeo tay.
“Bây giờtôi phải quay lại”, ông nói. “Tôi phải quay lại Johannesburg”.
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
29
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
Tôi nói rằng vợông hẳn sẽtức giận nếu ông không về ñúng giờ ăn. Ông nói có thểlà
vậy.
Chúng tôi ñi ra ngoài. Ông mởtúi và lấy ví ra. Tôi quay ñi trong khi ông mởnó… Tôi
không muốn lấy tiền nhưng ông cứ nài nỉ. Ông bảo rằng tôi ñã từng là người của ngài
Oppenheimer và ngài Oppenheimer thích chăm sóc người của mình. Rồi ông ñưa cho tôi
hai trăm ñồng ran (ñơn vịtiền tệ ởCộng hòa Nam Phi), bảo tôi dùng nó mua một con bò
ñực vì tôi vừa bịmất một con.
Ông hài lòng vì việc làm này. Tôi chúc ông thượng lộbình an và ông bảo tôi nên sống
yên ổn. Rồi chúng tôi chia tay nhau và tôi không bao giờgặp người bạn này lần nào nữa
mặc dù ông luôn ởtrong trái tim tôi.
TỬSỐ1 DÀNH CHO
CÁC QUÝ BÀ
Alexander McCall Smith
Making Ebook Project
BOOKAHOLIC CLUB
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
2
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
• Tên sách: VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
• Tác giả: Alexander McCall Smith
• Dịch giả: Phạm ThịXuân Thảo
• Nguyên tác: The No.1 Ladies’Detective Agency
• Nhà xuất bản: Công an nhân dân
• Năm xuất bản: 9/2009
• Sốtrang: 288
• Giá tiền: 46.000 ðồng
• Khổ: 14.5 x 20.5 cm
ðánh máy: Thùy An, Quang Vinh, ðặng Mai, Mai Nhung, Hương Mai, Thanh Tâm
Kiểm tra: Quang Hải
Chếbản ebook: Thảo ðoàn
Ngày thực hiện: 03/12/2010
Making Ebook Project #71 – www.BookaholicClub.com
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
3
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
MỤC LỤC
LỜI GIỚI THIỆU
Chương một: Ông bố
Chương hai: Toàn bộnhững năm vềtrước
Chương Ba: Bài học vềnhững cậu bé và những con dê
Chương Bốn: Sống cùng vợchồng người cô họ
Chương Năm: Việc bạn cần làm ñểmởmột văn phòng thám tử
Chương Sáu: Cậu bé
Chương Bảy: Cô Makutsi xửlý bức thư
Chương Tám: Cuộc nói chuyện với J.L.B Matekoni
Chương Chín: Bạn trai
Chương Mười: Ramotswe suy nghĩvềquê hương trong khi lái xe tới Francistown
Chương Mười Một: Chiếc xe tội lỗi
Chương Mười Hai: Ngôi nhà của cô Ramotswe trên ñường Zebra Drive
Chương Mười Ba: Tại sao em không lấy tôi?
Chương Mười Bốn: Anh chàng ñẹp trai
Chương Mười Lăm: Khám phá của J.L.B.Maketoni
Chương Mười Sáu: Vụcắt ngón tay và những con rắn
Chương Mười Bảy: ðốt xương ngón tay thứba
Chương Mười Tám: Rất nhiều lời nói dối
Chương Mười Chín: Ngài Chalie Gotso, BA (ñại biểu quốc hội)
ChươngHai Mươi: Những vấn ñềy khoa
Chương Hai Mươi Mốt: Vợcủa thầy mo
Chương Hai Mươi Hai: J.L.B Matekoni
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
4
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
LỜI GIỚI THIỆU
50 tuổi mới bắt ñầu có tác phẩm gây chú ý, giờ ñây sau 10 năm, giáo sư luật
Alexander McCall Smith ñã trởthành một trong những nhà văn ăn khách nhất thế
giới. Riêng 9 cuốn tiểu thuyết của ông vềnữthám tửchâu Phi Mma Ramotswe ñã
bán ñược 25 triệu bản ở 42 nước. Loạt tác phẩm này còn ñược ñạo diễn ñoạt giải
Oscar A. Minghella (Bệnh nhân người Anh) chuyển thểthành phim.
Alexander McCall Smith, sinh 1948 ởZimbabwe (châu Phi), cho tới gần ñây vẫn còn
giảng vềluật y tế ở ðHTH Edinburgh và là cốvấn của Chính phủAnh. Vì sao một giáo sư
người Anh lại nảy ra ý tưởng viết vềmột nữthám tửngười châu Phi ởBotswana? ðơn
giản là vì McCall Smith có thời gian giảng dạy ởBotswana và sau ñó ông thường xuyên
ñến ñất nước nguyên là thuộc ñịa Anh này. Một lần ở ñó, ông thấy một phụnữmang một
con gà sang biếu nhà hàng xóm. Ông bị ấn tượng bởi sựvui tính, nồng hậu và dí dỏm của
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
5
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
người phụnữphốp pháp ấy tới mức kểtừ ñó, hình ảnh chịcứám ảnh ông hoài, khiến ông
thầy cần phải viết vềchị.
Năm 1998, cuốn tiểu thuyết ñầu tiên vềnhân vật nữthông minh và ñôn hậu ấy ra ñời,
mở ñầu cho 8 cuốn tiếp theo. Thành công thật khủng khiếp: Cho tới nay bộsách ñã bán
ñược 25 triệu bản và ñược dịch ra nhiều thứtiếng trên thếgiới.
Câu chuyện của McCall Smith cũng khá ñơn giản: Precious Ramotswe, một phụnữ
thích giúp ñỡngười khác, một ngày nọbỗng nảy ra ý ñịnh thành lập hãng thám tửnữ ñầu
tiên ởBotswana, mang tên "No.1 Ladies Detective Agency".Chẳng bao lâu sau, hãng nhận
ñược nhiều hợp ñồng tới mức khiến Mma (Bà) Ramotswe phải nhận thêm Grace Makutsi
vào làm nữtrợlý. Họcó lúc phải lần theo những ông chồng ngoại tình, khi thì phải tìm ra
những ñứa trẻbịbắt cóc hoặc phá những vụ án tống tiền. Những vụkhác: Bác sĩLugeba
có gian lận tiền khám bệnh hay không? Chồng chưa cưới của Grace Makutsi ñã bịlầm
ñường lạc lối? ðiều gì bí ẩn trong khu bảo tồn ñộng vật hoang dã Mokolodi? Tóm lại, toàn
những vụrất ñời thường, không hềcó ñổmáu hay rùng rợn. Thếnhưng chúng vô cùng lôi
cuốn, ñặc biệt là thông qua nhân vật nữthám tửMma Ramotswe.
Mỗi khi ñọc xong một câu chuyện vềMma Ramotswe, người ta lại có cảm giác sảng
khoái, dường nhưsựdí dỏm của câu chuyện ñã “lây” ñược niềm vui sang người ñọc. Bản
thân McCall Smith từng nói, văn học cần phải làm cho cuộc ñời vui vẻhơn, ít nhất là nhẹ
nhàng hơn.
Nhờbộtruyện Mma Ramotswe, ngành du lịch Botswana trởnên phát ñạt. Rất nhiều
ñộc giảsau khi ñọc tác phẩm của McCall Smith có nhu cầu ñến tìm hiểu thêm về ñất nước
thanh bình và thân thiện hiện chỉcó 1,6 triệu dân này. Ở ñó thậm chí người ta lập ra những
“tour Mma Ramotswe”, ñi qua những ñịa ñiểm du lịch có dính dáng ñến nhân vật chính
trong tiểu thuyết.
TT&VH Online
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
6
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
“Những cô con gái của Wayward. Những ông chồng mất tích. Những ñối tác hào hoa,
ña tình. Nếu bạn gặp vấn ñềrắc rối, thì hãy ñến thăm Precious Ramostwe, nữthám tửxinh
ñẹp và duy nhất ởBotswana.
Những phương pháp ñiều tra của cô ấy có thểkhông theo lối cổtruyền, phong cách cô
ấy không giống nhưquý bà Marple, nhưng cô ấy có sựnhiệt tình, trí thông minh, khảnăng
trực giác khôn ngoan, và sựtrợgiúp ñắc lực của J.L.B.Matekoni. Precious sẽcần tất cả
ñiều ñó khi cô bắt ñầu lần theo dấu vết của một ñứa trẻmất tích, vụán ñã cuốn nữanh
hùng của chúng ta vào một loạt nhưng tình huống kỳlạvà cực kỳnguy hiểm.
“Tôi ñã bịsay mê bởi nhân vật Precious Ramotswe và sựhài hước tinh tếtrong văn
phòng của Alexander McCall Smith, sự khêu gợi khéo léo của ông về một Anthony
Minghella văn hóa.
“Có một cái gì ñó lôi cuốn tuyệt diệu trong phong cách mà Alexander McCall Smith
viết vềcuộc sống hằng ngày ởBotswana… Thật khó ñể ñánh giá vềmột nhà văn ñương
thời hơn là trực tiếp ñọc tác phẩm của ông. Những tiểu thuyết của ông cũng vô cùng hài
hước: Tôi phát hiện ra rằng mình không thểkhông cười khi nghĩvềvăn chương của ông.
Craig Browm, Mail on Sunday
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
7
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
Cuốn sách này dành tặng cho:
Anne Gordonv-Gillies ởScotland;
Joe và Mimi McKnight ởDallas, Texas
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
8
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
Chương một
Ông bố
Cô Ramotswe có một văn phòng thám tử ởchâu Phi, dưới chân ngọn ñồi Kgale. Tài
sản của văn phòng này gồm: một xe tải nhỏmàu trắng, hai cái bàn làm việc, hai cái ghế,
một cái ñiện thoại, và một cái máy chữcũkỹ. Có một cái ấm ñểcô Ramotswe – nữthám tử
duy nhất ởBotswana dùng ñểpha trà bụi ñỏ, và ba cái cốc – một cho cô, một cho thưký
của cô và một cho khách hàng. Một văn phòng thám tửcòn cần cái gì nữa nhỉ? Các văn
phòng thám tửdựa vào khảnăng trực giác và trí thông mình của con người, cảhai yếu tố
này Ramotswe ñều có thừa. Tất nhiên chẳng một nhà kho nào có thểchưa ñủchúng.
Nhưng cũng có một cảnh có thểxuất hiện không ởnhà kho. Làm thếnào miêu tảcái
mà bạn thấy khi nhìn ra cánh cửa văn phòng của Ramotswe? Phía trước có một cây keo,
một bụi cây gai lốm ñốm những chiếc lá hình lưỡi dao của Kalahari với những cái gai
trắng vĩ ñại là một sựcảnh báo; ngược lại, những chiếc lá cây ô liu xám thật mềm mại. Vào
buổi chiều hoặc buổi sớm mát mẻ, bạn có thểnhìn thấy những chú chim Go-Away trên
những cành cây hay ít nhất cũng nghe thấy tiếng chim. Và xa xa cây keo, trên con ñường
bụi bặm, những ngôi nhà trong thịtrấn nằm dưới những bóng cây và bụi rậm. Phía ñường
chân trời, trong hơi nóng tỏa ra lờmờ, những ngọn ñồi nhưkhông có thực che kín những ụ
mối.
Mọi người gọi cô là Ramotswe, mặc dù nếu muốn trang trọng hơn họcó thểgọi cô ấy
là bà Ramotswe. Vì thếcô luôn là Ramotswe thay vì là Precious Ramotswe, một cái tên rất
ít người biết tới.
Cô là một thám tửgiỏi và là một phụnữtốt bụng. Bạn có thểnói: một phụnữtốt ởmột
ñất nước tốt. Cô yêu ñất nước mình, Botswana, một vùng ñất thanh bình; và yêu Châu Phi
cùng tất cảbộtộc ở ñây. Ramotswe nói rằng cô không xấu hổkhi ñược gọi là một con vẹt
Mỹ. Cô yêu tất cảnhững gì ñược Chúa tạo ra, nhưng cô ñặc biệt biết làm thếnào ñểyêu
những con người sống trên vùng ñất này. Họlà người của cô, là anh chịem của cô. Nhiệm
vụcủa cô là giúp ñỡhọgiải quyết những bí ẩn ởnơi họsống. ðây là việc mà cô ñược gọi
tới làm.
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
9
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
Trong những lúc nhàn rỗi, khi chẳng có vấn ñềgì cấp bách phải giải quyết, và khi mọi
người dường nhưbuồn ngủvì hơi nóng, cô sẽngồi dưới tán cây keo. ðây là nơi bụi bặm
và những chú gà con thỉnh thoảng lại gần và mổvào ngón chân cô. Tuy nhiên nó lại là nơi
dường nhưthúc ñẩy suy nghĩ. Chính ởchỗnày Ramotswe sẽsuy ngẫm vềvài vấn ñềmà
hàng ngày có thểrất dễbịgạt sang một bên.
Trong mọi việc Ramotswe nghĩthì vài việc ñã ñược suy tính trước. Tôi ở ñây, nữthám
tửduy nhất trên khắp Botswana, ngồi trước văn phòng thám tửcủa mình. Nhưng chỉvài
năm trước ở ñây không có văn phòng thám tửnào, và trước ñây, trước khi có bất cứtòa
nhà nào thì nơi này chỉcó những cây keo, bờsông ởchỗnày và Kalahari ở ñằng kia, thật
gần.
Trong những ngày ñó, thậm chí Botswana cũng chưa có, chỉ có Chính phủ bảo hộ
Bechuanaland, và trước nữa có ñất nước của Khama cùng những con sưtửmang gió nóng
trong những cái bờm. Nhưng bây giờ hãy nhìn xem: một văn phòng thám tử ở ngay
Gaborone cùng với tôi, một nữthám tửbéo ñang ngồi ngoài trời và nghĩlàm thếnào ñể
việc ngày hôm nay trởthành việc ngày mai.
Cô Ramotswe thành lập Văn phòng thám tửsố1 dành cho các quý bà bằng sốtiền thu
ñược từviệc bán gia súc của bốmình. Ông cụsởhữu một ñàn gia súc lớn và chỉcó mỗi
một người con; vì vậy mỗi một con vật trong gần hai trăm con gồm cả những con bò
Brahmin trắng từ thời tự tay ông nuôi nấng cũng ñi theo cô. Những con gia súc ñược
chuyển từchuồng nuôi quây tại Mochudi trong bụi bặm, dưới sựtrông nom của những cậu
bé nói luôn mồm cho tới khi ñại lý vật nuôi tới.
Họbán ñược giá hời vì năm ñó có nhiều trận mưa lớn và cỏmọc tươi tốt. Trởlại những
năm trước khi phần lớn khu vực nam Châu Phi bịtàn phá bởi nạn hạn hán thì có một vấn
ñềnảy sinh. Mọi người run lên cầm cập, ñợi chờ, giữchặt lấy ñàn gia súc của mình, như
thểkhông có chúng bạn sẽtrắng tay. Những người khác cảm thấy tuyệt vọng rồi tìm cách
bán gia súc ñi vì những cơn mưa biến mất hết năm này sang năm khác và họnhìn những
con vật của mình càng lúc càng gầy thêm. Ramotswe vui mừng vì trận ốm của bố ñã ngăn
cản quyết ñịnh của ông, ñến bây giờgiá cảtăng lên và những con gia súc ñược giữlại bán
với giá rất hời.
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
10
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
“Bốmuốn con có công việc kinh doanh riêng của mình.”, ông ñã nói với cô lúc hấp
hối. “Bây giờcon sẽbán ñược ñàn gia súc với giá cao. Hãy bán chúng và mua một cửa
hàng. Có thểlà một cửa hàng thịt hoặc một cửa hàng chai lọ. Bất cứcái gì con thích”.
Cô nắm lấy tay bốmình và nhìn sâu vào mắt người ñàn ông mà cô yêu quý hơn bất cứ
ai trên ñời. Bốcô, người bốthông minh của cô. Hai lá phổi của ông bám ñầy bụi từcác
hầm mỏkia và tằn tiện, tích cóp ñểcho cô một cuộc sống tốt ñẹp.
Thật khó thểnói qua làn nước mắt, nhưng cô ñã cốgắng nói: “Con sẽthành lập một
văn phòng thám tửphía dưới Gaborone. ðó sẽlà văn phòng nổi tiếng nhất Botswana. Văn
phòng số1”.
Trong giây lát ñôi mắt cha cô mởto và dường nhưông ñang gắng sức ñểnói.
“Nhưng… nhưng…”.
Nhưng ông ñã chết trước khi kịp nói thêm ñiều gì. Ramotswe gục lên ngực ông, khóc
than cho tất cảphẩm giá, tình yêu cùng sựkhổ ñau ñã ñi theo ông.
Cô dựng một biển hiệu sơn bằng những màu sáng, những màu sau này làm nổi bật
ñường Lobatse bên lềthịtrấn chỉdẫn tới tòa nhà nhỏmà cô ấy thuê: Văn phòng thám tửsố
1 dành cho các quý bà. ðáp ứng tất cảcác vấn ñềbí mật và các yêu cầu. ðảm bảo sựhài
lòng cho tất cảcác bên. Dưới sự ñiều hành cá nhân.
Việc thành lập văn phòng của cô thu hút sựquan tâm của công chúng. Có một cuộc
phỏng vấn trên ñài phát thanh Botswana. Tại cuộc phỏng vấn, cô cho rằng không lịch sự
lắm khi nhằm vào trình ñộchuyên môn của cô. Trên một bài báo của Thời báo Botswana,
công chúng hài lòng hơn vì người ta tập trung vào thực tếcô là nữthám tửduy nhất ở ñất
nước này. Bài báo ñược cắt ra, phô tô, và dán lên một tấm bảng nhỏdễnhìn ñặt bên cạnh
cửa ra vào văn phòng.
Sau sựkhởi ñầu chậm chạp, cô khá ngạc nhiên nhận ra rằng các dịch vụcủa mình ñược
mọi người quan tâm. Các bà ếchồng bàn bạc với cô về ñộ ñảm bảo khảnăng tài trợcủa
các ñối tác kinh doanh tiềm năng, và vềvụlừa gạt bịnhững công nhân nghi ngờ. Trong
hầu hết các vụán, cô có ñủkhảnăng bắt kịp ít nhất vài thông tin vềkhách hàng. Khi cô
không thể, cô từchối nhận thù lao. ðiều này có nghĩa là hầu nhưchẳng ai trong sốnhững
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
11
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
người hợp tác với cô thấy không thỏa mãn. Cô phát hiện ra mọi người ởBotswana thích
ñược nói chuyện và hầu như ñềcập tới việc cô là một thám tửtưsẽlàm mất tính khách
quan của thông tin vềmọi mặt của các vấn ñề. Cô tâng bốc mọi người ñểtiếp cận và việc
ñó làm cho họtrởnên ba hoa. Việc này diễn ra với Happy Bapetsi, một trong những khách
hàng ñầu tiên của cô. Tội nghiệp Happy! Mất ñi người bốrồi tìm thấy ông, và lại mất ông
lần nữa…
Cô Ramotswe quan sát khách hàng của mình trong khi nhấm nháp tách trà. Cô tin rằng
mọi ñiều bạn muốn biết vềmột con người ñều ñược thểhiện trên khuôn mặt. ðiều này còn
hơn một câu hỏi vềsựquan tâm tới nghiên cứu kỹlưỡng ñường nét và ngoại hình bình
thường. Tất nhiên cả ñôi mắt: chúng rất quan trọng. ðôi mắt cho phép bạn nhìn thấu bên
trong một con người, hiểu thấu bản chất của họ, và ñó là lý do tại sao người có việc muốn
che giấu lại ñeo kính râm trong nhà. Họlà những người bạn phải quan sát rất cẩn thận.
Thấy rõ ràng Happy Bapetsi là người thông minh. Cô ấy cũng có ít lo lắng. ðiều này
thểhiện ởchỗkhông có nếp nhăn nào trên khuôn mặt cô ấy, tất nhiên trừnhững nếp nhăn
khi cười. Vì thếRamotswe ñoán ñó là lo lắng vềmột người ñàn ông. Người ñàn ông nào
ñó xuất hiện và làm hỏng mọi thứ, phá hủy hạnh phúc của cô ấy bằng cách cưxửtồi tệcủa
anh ta.
“ðầu tiên hãy ñểtôi kểcho cô nghe một chút vềbản thân tôi”. Happy Bapetsi nói. “Cô
biết không, tôi tới từMoun, ngay trên Okavango. Mẹtôi có một cửa hàng nhỏvà tôi sống
cùng bà trong ngôi nhà phía sau cửa hàng. Chúng tôi nuôi rất nhiều gà và sống rất hạnh
phúc.
“Mẹnói với tôi rằng bố ñã bỏ ñi từlâu rồi, từkhi tôi còn là một ñứa bé. Ông ñã bỏviệc
ởBulawayo và không bao giờtrởvề. Một vài người ñã viết thưcho chúng tôi – trong ñó có
một người Motswana ñang sống ở ñó nói rằng ông ta nghĩbốtôi ñã chết, nhưng không
chắc lắm. Ông ta nói mình ñã tới gặp vài người tại bệnh viện Mpilo và khi ñang ñi dọc
hành lang ông thấy họkhiêng một cái càng, và người chết nằm trên cáng trông rất giống bố
tôi.
“Vì thếchúng tôi cho rằng có thểbố ñã chết, nhưng mẹkhông bận tâm nhiều tới việc
ñó vì mẹchưa bao giờthực sựyêu bố. Và tất nhiên tôi thậm chí không nhớbố, vì vậy việc
ñó không gây nhiều khó khăn cho tôi.
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
12
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
“Tôi ñi học ởMaun tại một ngồi trường của những người truyền giáo ñạo Thiên chúa.
Một trong sốhọphát hiện ra tôi có thểlàm sốhọc khá tốt và ông ấy ñã dành rất nhiều thời
gian giúp ñỡtôi. Ông ấy nói rằng ông chưa bao giờgặp cô bé nào làm toán giỏi nhưtôi.
“Tôi nghĩviệc ñó rất kỳlạ. Tôi có thểnhìn một nhóm những con sốvà chỉviệc ghi
nhớ. Rồi tôi nhận ra rằng tôi ñã thêm những con sốvào trong ñầu mình, thậm chí không
cần suy nghĩvềviệc ñó. Chuyện ñó ñối với tôi thật dễdàng. Tôi chẳng phải làm gì cả.
“Tôi làm các bài kiểm tra rất tốt và vào cuối ngày tôi rời trường tới Gaboronne học
cách làm thếnào trởthành một nhân viên kếtoán. Một lần nữa việc ñó rất dễdàng với tôi.
Tôi có thểnhớtất cảcác bảng sốvà hiểu ngay lập tức. Rồi ngày tiếp theo tôi có thểnhớ
chính xác từng con sốvà viết tất cảchúng ra nếu cần.
“Tôi có công việc tại ngân hàng và ñược thăng chức lần này tới lần khác. Bây giờtôi là
phó kếtoán trưởng và không nghĩmình có thểtiến xa hơn vì tất cảmọi người lo lắng rằng
tôi sẽlàm họtrông thật ngớngẩn. Nhưng tôi không bận tâm. Tôi có mức lương rất cao và
có thểhoàn thành mọi công việc vào lúc ba giờchiều, thỉnh thoảng sớm hơn. Sau ñó tôi ñi
mua sắm. Tôi có một ngôi nhà ñẹp với bốn phòng và tôi rất hạnh phúc. Tôi nghĩvào tuổi
ba mươi tám có ñược tất cảnhững thứ ñó là ñủrồi”.
Cô Ramotswe mỉm cười. “Tất cảthật thú vị. Cô nói ñúng. Cô ñã làm tốt”.
“Tôi rất may mắn”, Happy Bapetsi nói. “Nhưng rồi chuyện này xảy ra. Bốtôi quay trở
về”.
Ramotswe nén một tiếng thởdài. Cô không mong chuyện này; cô ñã nghĩchắc chỉlà
vấn ñềvềbạn trai. Những ông bốlà một vấn ñềkhác hoàn toàn.
“Ông ấy chỉgõ cửa”, Happy Bapetsi nói. “ðó là một chiều thứBảy và tôi ñang nghỉ
ngơi trên giường thì nghe thấy tiếng gõ cửa. Tôi thức dậy, ñi tới cửa ra vào, và người ñàn
ông này ở ñó, khoảng sau mươi tuổi, ñứng ñó với cái mũtrên tay. Ông ấy nói với tôi rằng
ông là bố tôi và ông ñã sống ở Bulawayo m ột thời gian dài nhưng bây giờ quay về
Botswana và tới gặp tôi.
“Cô có thể hiểu tôi choáng váng như thế nào. Tôi ñã ngồi xuống hoặc tôi nghĩhẳn
mình ñã ngất xỉu trong khi chờ ñợi ông ấy nói tiếp. Ông ta nói chính xác tên của mẹtôi và
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
13
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
nói rằng ông xin lỗi trước kia ñã không liên lạc gì. Rồi ông ta hỏi liệu ông có thể ởlại một
trong những phòng trống không vì ông chẳng còn chỗnào ñể ñi.
“Tôi nói tất nhiên ông ta có thể ởlại. Theo một góc ñộnào ñó thì tôi rất hào hứng ñược
gặp bốmình và cho rằng thật tốt nếu có thể ñền bù tất cảnhững năm tháng ñã mất và có
ông sống cùng tôi, ñặc biệt từkhi người mẹ ñáng thương của tôi qua ñời. Vì vậy tôi dọn
giường cho ông và nấu một bữa thịnh soạn có bít tết và khoai tây. Ông ta ăn rất nhanh rồi
yêu cầu thêm nữa.
“ðó là khoảng thời ba tháng trước. Kểtừ ñó ông ta sống trong căn phòng ñó và tôi làm
mọi việc cho ông ta. Tôi làm bữa sáng, nấu bữa trưa trong bếp rồi làm bữa tối muộn lúc
ñêm. Mỗi ngày tôi mua cho ông ta một chai bia và cùng mua ít quần áo mới cùng một ñôi
giày tốt. Tất cảviệc ông ta làm là ngồi trên cái ghếtrước cửa và nói tôi phải làm gì tiếp
theo”.
“Nhiều người ñàn ông nhưthế”, Ramotswe ngắt lời.
Happy Bapetsi gật ñầu. “Người này ñặc biệt giống thế. Ông ta không rửa cái nồi nào kể
từkhi ñến và tôi mệt mỏi khi phải chạy sau ông.Ông ta cũng tiêu rất nhiều tiền của tôi vào
những viên vitamin và thịt khô thỏi.
“Cô biết tôi sẽkhông bực mình vì chuyện này, chỉtrừmột việc. Tôi không nghĩông ấy
là cha ñẻcủa tôi. Tôi không có cách nào chứng minh ñiều này, nhưng tôi nghĩngười ñàn
ông này là một kẻmạo danh. Ông ta ñã nghe vềgia ñình tôi từbố ñẻtôi trước khi ông qua
ñời và bây giờchỉgiảvờ. Tôi nghĩông ta là người ñang ñi tìm một nhà dưỡng lão và rất
vui mừng tìm thấy một nơi tốt nhưnhà tôi”.
Ramotswe nhìn thẳng vào Happy Bapetsi ñầy sửng sốt. Không nghi ngờgì việc cô ấy
ñang nói là sựthực. ðiều làm cô bực mình là sựvô liêm sỉ, sựmặt dày mày dạn của con
người. Làm thếnào một người dám ñến ởvà lạm dụng sựgiúp ñỡcủa người khác hoàn
toàn xa lạ! Một mánh khóe lừa ñảo! Một kiểu trộm hoàn toàn có thực!
“Cô có thểgiúp tôi không?” Happy Bapetsi hỏi. “Cô có thểtìm hiểu xem liệu người
ñàn ông này có thực sựlà bốtôi không? Nếu ñúng thì tôi sẽtrởthành một ñứa con gái sẵn
sàng làm tròn bổn phận và thừa nhận ông ta. Nếu ông ta không phải bố ñẻtôi, ông ta sẽ
phải ñi chỗkhác”.
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
14
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
Ramotswe trả lời không chút ngập ngừng. “Tôi sẽ tìm ra. Có thể m ất một hoặc hai
ngày, nhưng tôi sẽtìm ra!”
Tất nhiên nói dễhơn làm. Ngày nay có các xét nghiệm máu, nhưng cô rất nghi ngờliệu
người này có ñồng ý làm nhưthếkhông. Không, cô sẽphải cốthửlàm vài việc khôn khéo
hơn, những việc sẽchỉra liệu ông ấy có ñúng là bốthật hay không, ngoại trừviệc cãi nhau.
Cô dừng dòng suy nghĩ. ðúng rồi! Trong kinh thánh có nói vềchuyện này. Cô nghĩkhông
biết Solomon ñã làm cái gì nhỉ?
Cô Ramotswe mượn chiếc áo y tá của bạn mình – Sister Gagwe. Nó hơi chật, ñặc biệt
ởchỗcánh tay vì dù sao Sister Gogwe cũng nhỏhơn cô. Nhưng khi cô mặc áo vào và cài
biển tên y tá lên trông cô giống một y tá thực thụcủa Bệnh viện Hoàng tửMarina. Cô nghĩ
quảlà sựngụy trang khéo léo, và cô ghi nhớ ñểsửdụng lần sau.
Khi lái xe tới nhà Happy Bapetsi trong chiếc xe tải nhỏ, cô suy ngẫm tại sao truyền
thống giúp ñỡhọhàng của người Châu Phi lại làm hưhỏng con người. Cô biết một người
ñàn ông, một hạsĩcảnh sát, ñã phải nuôi một người chú, hai người cô và người em họthứ
hai. Nếu bạn tin vào ñạo ñức của người Setswana cổ, bạn không thểtừchối cưu mang một
người họhàng, và có rất nhiều ñiều ñểnói vềchuyện ñó. Nhưng ñiều ñó không có nghĩa là
những tên lang băm và những kẻ ăn bám có cơhội dễdàng hơn ñểhành nghềtại nơi nào
khác. Cô nghĩhọlà những kẻtàn phá hệthống ñất nước này. Họlà những kẻ ñang làm cho
những lềthói cũmang tiếng xấu.
Khi tới gần ngôi nhà cô tăng tốc ñộ. ðây là một chuyến ñi làm việc thiện. Xét cho
cùng, ông bố ñang ngồi trên ghếtrước cửa nhà kia sẽnhìn thấy cô trong ñám mây bụi. Ông
bố ở ñó, tất nhiên rồi, vì ông ta trông thấy chiếc xe tải nhỏmàu trắng quét thành một vòng
trên sân. Ramotswe tắt máy và chạy ra khỏi xe, lao vềphía ngôi nhà.
“Tôi là Dumela”, cô giới thiệu vội vã. “Ông có phải là bốcủa Happy Bapetsi không?”
Ông bố ñứng dậy. “ðúng”, ông ta nói ñầy tựhào. “Tôi là bốnó”.
Ramotswe thởhổn hển nhưthể ñang cốgắng lấy lại hơi.
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
15
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
“Tôi rất tiếc phải báo cho ông biết ñã xảy ra một vụtai nạn. Happy ñã bịô tô cán và
nhập viện trong tình trạng rất nguy kịch. Thậm chí bây giờcác bác sỹvẫn ñang tiến hành
ca mổ”.
Ông bốbật lên những tiếng rên rĩ: “Trời! Con gái tôi! Happy bé bỏng của tôi!”
Ramotswe nghĩông này quảlà một diễn viên giỏi, trừphi… Không, cô tin vào trực
giác của Happy hơn. Một cô gái có thểnhận ra bố ñẻcủa mình dù cho cô ta ñã không gặp
ông từkhi còn là một ñứa bé.
“Vâng”, cô tiếp tục. “Rất ñáng buồn. Cô ấy rất yếu. Và họcần nhiều máu ñểtiếp cho
cô ấy”.
Ông bốgiận dữ. “Họphải truyền máu cho nó. Thật nhiều máu. Tôi có thểtrảtiền”.
“Vấn ñềkhông phải là tiền”, Ramotswe nói. “Máu rất sẵn nhưng chúng tôi lại không
có ñúng nhóm máu. Chúng tôi sẽphải lấy máu từngười trong gia ñình cô ấy, và ông là
người thân duy nhất của cô ấy. Chúng tôi buộc phải yêu cầu ông cho máu”.
Ông bốnặng nhọc ngồi xuống.
“Tôi là một ông già”, ông ta nói.
Ramotswe cảm thấy sựviệc ñang tiến triển. ðúng, người ñàn ông này là một kẻmạo
danh.
“Lý do chúng tôi tới gặp ông”, cô nói, “vì cô ấy cần rất nhiều máu, chúng tôi sẽphải
lấy một nửa sốmáu của ông. Và việc ñó rất nguy hiểm cho ông. Thực tếlà ông có thể
chết”.
“Chết?”
“Vâng”, Ramotswe nói, “nhưng ông là bốcủa cô ấy và chúng tôi hiểu ông sẽlàm việc
này vì con gái mình. Bây giờông có thể ñi ngay với tôi không? ðừng ñểsựviệc trởnên
quá muộn. Bác sỹMoghile ñang ñợi”.
Ông bốhá hốc mồm, rồi ngậm miệng lại.
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
16
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
“ði nào”, Ramotswe nói, vươn tay ra và tóm lấy cổtay ông ta. “Tôi sẽgiúp ông ra xe”.
“Không”, ông ta nói. “Tôi không muốn làm việc này”.
“Ông phải làm”, Ramotswe nói. “Bây giờthì nhanh lên”.
Ông bốlắc ñầu. “Không”, ông ta ñau ñớn nói. “Tôi sẽkhông ñi. Cô biết ñấy, tôi không
phải là bố ñẻcủa Happy. Có sựhiểu nhầm ở ñây”.
Ramotswe bỏcổtay ông ta ra. Sau ñó khoanh tay lại, ñứng trước mặt ông ta và tuyên
bốthẳng thừng:
“Vậy ông không phải bốcủa Happy! Tôi hiểu rồi, hiểu rồi. Thếông ñang làm gì khi
ngồi trên cái ghếkia và ăn thức ăn của cô ấy? Ông có biết Bộluật Hình sựBotswana viết
gì vềloại người nhưông không?”
Ông bốnhìn xuống ñất và lắc ñầu.
“Nào”, Ramotswe nói. “Ông ñi vào nhà và lấy ñồcủa mình ñi. Ông có năm phút. Sau
ñó tôi sẽ ñưa ông ra tới trạm xe buýt và ông sẽlên một chuyến xe. Thực sựông sống ở
ñâu?”
“Lobatse”, ông bốnói. “Nhưng tôi không thích quay lại ñó”.
“ðược rồi”, cô nói. “Có thểnếu ông bắt ñầu làm việc gì ñó thay vì chỉngồi trên ghế
ông hẳn sẽthích nơi ñó hơn. Ở ñó bây giờ ñang là vụchanh. Một sựbắt ñầu lại thì thế
nào?”
Ông bốtrông thật ñáng thương.
“Vào trong!” cô ra lệnh. “Ông còn bốn phút”.
Khi Happy Bapetsi vềnhà cô ta phát hiện ra ông bố ñã ñi và căn phòng của ông ñược
dọn sạch sẽ. Có một tờgiấy của Ramotswe trên bàn ăn. Cô ta ñọc nó rồi mỉm cười.
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
17
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
“Rốt cuộc ñó không phải là bố ñẻcủa cô. Tôi ñã tìm ra sựthực bằng cách tốt nhất. Ông
ta ñã nói cho tôi biết vềbản thân mình. Có thểmột ngày nào ñó cô sẽtìm thấy bố ñẻcủa
mình. Hoặc có thểkhông. Nhưng trong thời gian này, cô có thểvui vẻtrởlại”.
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
18
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
Chương hai
Toàn bộnhững năm vềtrước
Ramotswe nghĩchúng tôi không quên. Cái ñầu của chúng tôi có thểnhỏnhưng chứa
ñầy kỷniệm nhưbầu trời lúc bịbao kín bởi những bầy ong. Hàng nghìn và hàng nghìn kỷ
niệm, mùi vị, ñịa ñiểm, những ñiều nhỏnhặt ñã xảy ñến với chúng tôi và bất ngờquay lại
ñểnhắc chúng tôi nhớchúng tôi là ai. Tôi là ai? Tôi là Precious Ramotswe, công dân của
Botswana, con gái của Obed Ramotswe. Ông ấy là một thợmỏvà không còn trên ñời này
nữa. Cuộc ñời của ông không ghi lại ñược. Ai sẽghi lại cuộc ñời của những con người
bình thường?
Tôi là Obed Ramotswe, sinh năm 1930, sống ở gần Mahalapye. Mahalapye ở giữa
Gabornoe và Francistown, trên con ñường dường nhưdài vô tận. Tất nhiên hồi ñó nó còn
là một con ñường bụi bặm và ñường xe lửa cực kỳquan trọng. ðường ray xe lửa ñi xuống
từBulawayo, ñi vào Botswana tại Plumtree phía bên này và chặn ñầu tất cảcon ñường tới
Mafikeng phía bên kia.
Khi còn là một cậu bé, tôi từng ngắm những ñoàn tàu khi chúng dừng lại chỗ ñường
tránh tàu. Chúng ñểlại những ñám mây hơi nước lớn, và chúng tôi tranh nhau tới thật gần.
Những người ñốt lò quát tháo và người trưởng ga thổi còi, nhưng chẳng bao giờhọcó thể
tống khứ ñược chúng tôi. Chúng tôi trốn sau những cái cây và những cái hộp và lao ra ñể
xin những ñồng xu từnhững ô cửa sổ ñóng kín trên tàu. Chúng tôi thấy những người da
trắng nhìn ra cửa sổtrông nhưnhững hồn ma, và thỉnh thoảng họném cho chúng tôi mấy
ñồng xu Rhodesian – những ñồng xu to bằng ñồng có một cái lỗ ởgiữa. Nếu chúng tôi may
mắn, họsẽném cho một ñồng xu bằng bạc nhỏxíu gọi là “tickey” ñủmua một hộp nước
xi-rô.
Làng Mahalapye rải rác những túp lều gạch làm từbùn nâu phơi khô dưới ánh mặt trời
và một vài tòa nhà lợp mái tôn. Tất cả ñều thuộc vềChính phủhoặc ngành ñường sắt, và
dường nhưvới chúng tôi những ngôi nhà ñó thểhiện sựxa xỉkhông thểcó ñược. Có một
ngôi trường do một giáo sĩngười Anglica và một phụnữda trắng có khuôn mặt bịcháy
nắng một nửa quản lý. Cảhai người họ ñều nói tiếng Setswana, thứtiếng không phổbiến,
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
19
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
nhưng họnhất quyết dạy chúng tôi bằng tiếng Anh dù cho có phải ñánh ñập ñể ñẩy tiếng
mẹ ñẻcủa chúng tôi ra ngoài sân chơi.
Phía bên kia ñường là sựkhởi ñầu của vùng ñất ñai rộng lớn chạy thẳng tới Kalahari.
Nó là mảnh ñất không có nét gì nổi bật, lộn xộn với những cây gai lùn. Trên những cành
cây cao có những chú chim mỏrừng với những cái lông ñuôi dài kéo lê. Nó là một thếgiới
dường nhưkhông có ñiểm cuối, và tôi nghĩtrước kia hắn Châu Phi rất khác. Mảnh ñất
không có ñiểm tận cùng. Một người có thể ñi bộ hay cưỡi ngựa mãi mãi, và anh ta sẽ
không bao giờtới ñược bất cứ ñâu.
Bây giờtôi sáu mươi tuổi và không nghĩChúa trời muốn tôi sống lâu hơn nữa. Có lẽ
tôi sẽsống ñược thêm vài năm nữa, nhưng tôi nghi ngờchuyện này. Tôi gặp bác sĩMoffat
tại Bệnh viện Hà Lan Cải cách ởMochudi ñểkiểm tra sức khỏe. Chỉbằng việc nghe lồng
ngực ông ấy ñã biết tôi từng là một thợmỏvà nói rằng những hầm mỏcó nhiều cách khác
nhau ñểlàm tổn thương một người ñàn ông. Khi ông ấy nói, tôi nhớtới một bài hát mà
những người thợmỏSotho thường hát. Họhát rằng: “Những khu mỏ ăn thịt người. Ngay
cảkhi bạn ñã rời khỏi nó, những khu mỏcó thểvẫn ñang ăn thịt bạn”. Tất cảchúng ta ñều
biết ñó là sựthực. Bạn có thểbịchết do ñá rơi hoặc bạn có thểbịgiết sau ñó, khi mà việc
ñi vào lòng ñất chỉcòn là một kỷniệm hoặc thậm chí bạn sẽgặp ác mộng lúc nửa ñêm.
Những hầm mỏsẽlấy lại những gì chúng mất. Giờ ñây chúng ñang lấy lại từtôi. Vì thếtôi
không ngạc nhiên gì khi nghe bác sĩMoffat nói.
Một sốngười không thểchịu nổi tin này. Họcho rằng mình sẽsống mãi mãi và họ
khóc lóc kêu gào khi phát hiện ra thời ñiểm của mình ñang tới gần. Tôi không cảm thấy
nhưthế, và tôi không nhỏnước mắt khi bác sĩbáo tin. ðiều duy nhất làm tôi buồn là tôi sẽ
phải rời xa Châu Phi khi tôi chết. Tôi yêu Châu Phi nhưyêu cha mẹmình, khi chết rồi tôi
sẽnhớmùi của Châu Phi, vì bất cứnơi nào tôi sắp tới sẽkhông có mùi, không có vị.
Tôi không nói mình là một người dũng cảm. Tôi không hề. Nhưng dường nhưthực sự
tôi không bận tâm tới tin tức này. Tôi có thểnhìn lại sáu mươi năm cuộc ñời mình và suy
nghĩvềmọi thứmình ñã trải qua và làm thếnào tôi bắt ñầu từcon sốkhông và kết thúc với
gần hai trăm con gia súc. Và tôi có một cô con gái ngoan, một ñứa con gái trung thành. Nó
chăm sóc tôi rất chu ñáo và pha trà cho tôi trong lúc tôi ngồi ñây dưới ánh mặt trời, nhìn về
phía những ngọn ñồi xa xa. Khi bạn nhìn những ngọn ñồi từmột khoảng cách từbất cứ ñâu
trên ñất nước này, chúng là màu xanh dương. Ở ñây cách xa biển. Giữa chúng ta và bờ
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
20
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
biển Angola và Namibia, và thậm chí chúng ta có cảmột ñại dương trống trải toàn màu
xanh dương ởtrên và xung quanh chúng ta. Không thủy thủnào cô ñơn hơn con người
ñang ñứng giữa mảnh ñất của chúng ta với hàng dặm hằng dặm bao quanh anh ấy.
Tôi chưa bao giờnhìn thấy biển mặc dù tôi ñã từng làm việc với một người trong các
hầm mỏvà anh ta mời tôi tới quê hương mình ởZulu. Anh ấy kểrằng ở ñó có những ngọn
ñồi xanh lá cây vươn tới tận Ấn ðộdương và từcửa sổnhà mình nhìn ra anh ra thấy những
con tàu xa xa. Anh ấy nói phụnữtrong làng mình uống loại bia ngon nhất ñất nước và một
người ñàn ông có thểngồi dưới ánh mặt trời nhiều năm và không bao giờlàm bất cứviệc
gì ngoại trừviệc tạo ra những ñứa trẻvà uống bia làm từngô. Anh ấy nói nếu tôi ñi cùng
thì có thểkiếm cho tôi một cô vợvà họcó thểbỏqua thực tếtôi không phải là một người
Zulu – nếu tôi sẵn sàng trảcho bốvợmột khoản tiền.
Nhưng tại sao tôi muốn tới Zulu? Tại sao tôi chưa từng muốn bất cứthứgì ngoại trừ
việc sống ởBotswana và cưới một cô gái Botswana? Tôi nói với anh ta rằng Zulu thật thú
vị, nhưng mỗi người ñàn ông ñều có một bản ñồquê hương trong trái tim mình và trái tim
sẽkhông bao giờcho phép bạn ñược quên nó. Tôi kểcho anh ta nghe ởBotswana không
có những ngọn ñồi màu xanh lá cây và biển giống quê hương anh, nhưng chúng tôi có
Kalahari và ñất ñai trải dài vô tận vượt cảsức tưởng tượng của anh ấy. Tôi kểrằng nếu một
người ñàn ông ñược sinh ra trên mảnh ñất cằn cỗi thì dù anh ấy mơvềmưa cũng không
thực sựmuốn, anh ta sẽkhông bận tâm tới việc mặt trời dội xuống. Vì thếtôi không bao
giờ ñi cùng anh ấy tới Zulu và tôi sẽkhông bao giờnhìn thấy biển nữa. Tuy nhiên quyết
ñịnh ñó không làm tôi buồn, không bao giờ.
Giờ ñây tôi ngồi ñây, gần với cái chết, và nghĩvềmọi việc ñã xảy ra với mình. Mặc dù
một ngày qua ñi nhưng tâm trí tôi không vềvới Chúa và không suy nghĩvềviệc gì sẽxảy
ra khi mình chết ñi. Tôi không sợcái chết vì tôi không quan tâm tới sự ñau ñớn, và nỗi ñau
tôi cảm nhận lại thực sựcó thểchịu ñựng ñược. Họcho tôi những viên thuốc – những viên
màu trắng to và họbảo tôi uống chúng nếu cơn ñau ngực quá mạnh. Nhưng những viên
thuốc làm tôi buồn ngủmà tôi lại muốn thức hơn. Rồi tôi nghĩvềChúa và băn khoăn ngài
sẽnói cái gì với mình khi tôi ñừng trước ngài.
Một vài người nghĩrằng Chúa là người da trắng. Chúa truyền giáo cho con người từxa
xưa và dường nhưsuy nghĩnày ăn sâu vào trí óc mọi người. Tôi không nghĩvậy bởi vì
chẳng có sựkhác biệt gì giữa người da trắng và người da ñen; chúng ta nhưnhau; chúng ta
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
21
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
ñều là con người. Và dù sao ñi nữa Chúa ñã ở ñây trước khi những người truyền giáo tới.
Chúng ta gọi ngài bằng một cái tên khác, và ngài ñã không sống trên ñất của người Do
Thái; Ngài sống ở ñây, ởChâu Phi, trong những hang ñá, trên bầu trời, trên những mảnh
ñất chúng ta biết ngài thích tới. Khi bạn chết ñi, bạn sẽtới nơi nào khác và Chúa cũng sẽ
tới ñó, nhưng ñặc biệt bạn sẽkhông thể ñược lại gần ngài. Tại sao ngài lại muốn nhưvậy?
ỞBotswana có câu chuyện vềhai ñứa bé, một anh trai và một em gái. Chúng ñược ñưa
lên thiên ñàng nhờmột cơn gió lốc và thấy rằng thiên ñàng tràn ngập những con gia súc
màu trắng xinh ñẹp. ðó là lý do tại sao tôi lại nghĩvềthiên ñàng, và tôi hy vọng ñó là sự
thực. Tôi hy vọng rằng khi chết ñi tôi sẽthấy mình ởnơi có những con gia súc nhưthế,
những con gia súc có hơi thởthơm tho, và tất cảchúng là của tôi. Nếu ñó là những gì chờ
ñợi tôi thì tôi sẵn sàng ñi ngay ngày mai, hay thậm chí ngay bây giờ, ngay giây phút này.
Tôi nghĩmình nên nói lời tạm biệt với Precious và cầm bàn tay con bé khi nhắm mắt. Hẳn
sẽhạnh phúc lắm.
Tôi yêu ñất nước tôi, và tôi tựhào là người Botswana. Chúng tôi không có những tù
nhân chính trị, và không bao giờcó bất cứtù nhân nào. Chúng tôi có nền dân chủ. Chúng
tôi thận trọng. Ngân hàng Botswana ñầy tiền, từkim cương. Chúng tôi chẳng sởhữu gì hết.
Nhưng trong quá khứnhững thứnày thật tồi tệ. Trước khi chúng tôi xây dựng lại ñất
nước chúng tôi phải ñi xuống Nam Phi làm việc. Chúng tôi tới những hầm mỏ, chỉnhững
người ñến từLesotho, Mozambicque và Malawi cùng tất cảnhững quốc gia kia. Những
hầm mỏlấy ñi những người ñàn ông của chúng tôi và ñểngười già và trẻem ởnhà. Chúng
tôi ñào vàng và kim cương làm giàu cho những người da trắng. Họxây những ngôi nhà lớn
với những bức tường cùng những chiếc ô tô còn chúng tôi ñào tro ñổxuống dưới chân họ,
mang những viên ñá cho họxây nhà.
Tôi tới những hầm mỏkhi mới mười tám tuổi. Sau ñó chúng tôi có Chính phủbảo hộ
Bechuanaland và người Anh ñiều hành ñất nước ñểbảo vê chúng tôi khỏi người Bua –
người Phi gốc Hà Lan (hay ñó là những gì họnói). Có một Ủy viên hội ñồng ởMafikeng,
trên biên giới Nam Phi, và lão ta lên ñường nói chuyện với những người ñứng ñầu. Lão ta
sẽnói: “Mày phải làm cái này. Mà phải làm cái kia”. Và tất cảbọn họvâng lời lão ta vì họ
hiểu rằng nếu không làm thếlão sẽkhiến họmất việc. Nhưng vài người trong sốhọthông
minh hơn. Trong lúc lão người Anh nói “Mày làm cái này”, họsẽnói “Vâng, vâng thưa
ngài, tôi sẽlàm việc ñó” mà thực ra sau lưng lão, toàn bộthời gian họlàm việc khác hoặc
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
22
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
chỉgiảvờlàm cái gì ñó. Vì thếtrong nhiều năm chẳng có chuyện gì xảy ra cả. ðó là một
hệ thống tốt của chính phủ. Họ muốn làm nhiều việc cùng một lúc; họ thường xuyên
vướng bận suy nghĩmình có thểlàm gì tiếp theo. ðó không phải là ñiều mọi người cần.
Mọi người cần ñược một mình ñểchăm sóc gia súc của họ.
Sau ñó chúng tôi rời Mahalapye và tôi sống ởMochudi, nơi họhàng bên mẹtôi sinh
sống. Tôi thích Mochudi và sẽhạnh phúc nếu ñược sống ở ñó, nhưng bốtôi nói tôi nên tới
các hầm mỏvì ñất ñai của ông không ñủnuôi tôi và vợtôi. Chúng tôi không có nhiều gia
súc và chỉtrồng ñủlương thực cung cấp cho mình trong năm. Do ñó khi có tuyển dụng lái
xe tải làm việc ngoài biên giới tôi ñã theo họvà họ ñặt tôi lên một cái cân, nghe lồng ngực
và bắt tôi leo lên leo xuống một cái thang trong mười phút. Sau ñó một người ñàn ông nói
tôi sẽtrởthành một thợmỏgiỏi và họghi tên tôi vào một mảnh giấy. Họhỏi tên ông chủ
của tôi và hỏi liệu tôi ñã từng có vấn ñềvới cảnh sát chưa. Tất cảchỉcó vậy.
Ngày hôm sau tôi tiếp nhận một chiếc xe tải. Tôi có một chiếc hòm mà bốmua cho tôi
ởcửa hàng của người Ấn ðộ. Tôi chỉcó một ñôi giầy, một chiếc áo sơ-mi rộng và vài cái
quần ñơn giản, ít thịt khô thỏi mà mẹlàm cho. ðấy là tất cảnhững gì tôi có. Tôi ñểcái
hòm lên nóc xe tải và rồi tất cảmọi người trong gia ñình tới tiễn tôi bắt ñầu hát. Những
người phụnữkhóc lóc và chúng tôi vẫy tay tạm biệt. Những thanh niên thường cốgắng
không khóc hay tỏra buồn bã, nhưng tôi biết tất cảtrái tim chúng tôi ñã giá lạnh.
Mất mười hai tiếng ñể ñến Johannesnburg vì ngày ñó ñường xá gồghềvà nếu xe tải
chạy quá nhanh có thểbịgãy trục. Chúng tôi ñi qua tây Transvaal, ñi qua hơi nóng, bịnhốt
trong xe tải nhưnhững con gia súc. Cách mỗi tiếng người lái xe sẽdừng lại và ñi vòng ra
phía sau ñưa những bi ñông nước ñã ñược họ ñổ ñầy ởmỗi thịtrấn chúng tôi ñi qua. Các
bạn chỉ ñược phép cầm bi-ñông vài giây và trong thời gian ñó cốuống càng nhiều nước
mình có thể. Những người ñã trải qua hành trình này lần thứhai hoặc lần thứba ñều biết
chuyện này và họcó những chai nước ñểchia sẻnếu bạn bịkhát khô. Tất cảchúng tôi
cùng ởBotswana, và một người không thểthấy nổi một nạn dân Botswana.
Những người ñàn ông lớn tuổi nói rằng bây giờhọphải ký nhận làm việc cho các hầm
mỏ, họkhông còn là những cậu bé nữa ñâu. Họnói rằng chúng tôi sẽthấy ởJohannesburg
những việc mà chúng tôi chưa bao giờnghĩlà chúng có thực, và nếu chúng tôi yếu ớt hoặc
ngu ngốc, hay nếu chúng tôi không làm việc thực sựchăm chỉthì kểtừgiờtrở ñi cuộc ñời
của chúng tôi sẽchẳng có gì ngoài sự ñau ñớn. Họnói chúng tôi sẽthấy sự ñộc ác và sự
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
23
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
yếu ñuối, nhưng nếu chúng tôi bám lấy một người Botswana và làm việc nhưnhững người
lớn tuổi hơn thì chúng tôi sẽsống sót. Tôi nghĩcó thểhọ ñang phóng ñại. Tôi nhớnhững
thanh niên lớn hơn nói với chúng tôi vềtrường học ñầu tiên mà chúng tôi phải tới và cảnh
báo chúng tôi về cái chỉhuy ñầu óc chúng tôi. Tất cả những gì họnói chỉ ñểdọa dẫm
chúng tôi, và thực tếkhác hoàn toàn. Nhưng những người ñàn ông này lại nói hoàn toàn
ñúng. Cái chỉhuy ñầu óc chúng tôi chính xác là cái họ ñã tiên ñoán, và thậm chí còn tồi tệ
hơn.
ỞJohannesburg họ ñào tạo chúng tôi trong hai tuần. Tất cảchúng tôi khá cân ñối và
khỏe mạnh, nhưng chẳng ai bị ñưa xuống hầm mỏcho ñến khi anh khỏe mạnh hơn. Vì vậy
họ ñưa chúng tôi tới một tòa nhà mà họ ñã làm nóng bằng hơi và bắt chúng tôi nhảy lên
nhảy xuống những băng ghếdài khoảng bốn tiếng mỗi ngày. Việc này là quá sức với vài
người và họsuy sụp thếlực rồi bịtrảvề. Nhưng chẳng biết làm sao tôi ñã sống sót qua thử
thách ñó và vượt qua chặng tiếp theo của khóa ñào tạo. Họkểcho chúng tôi biết chúng tôi
sẽ ñược ñưa xuống các hầm mỏnhưthếnào và cho biết vềcông việc chúng tôi sẽphải làm.
Họnói vềsựan toàn và cảnh báo nếu chúng tôi bất cẩn ñá sẽrơi xuống ñè chết chúng tôi.
Họ ñưa một người ñàn ông cụt hai chân tới và ñặt anh ta lên một cái bàn rồi ñểanh ra kể
cho chúng tôi nghe chuyện gì ñã xảy ra với anh ấy.
Họdạy chúng tôi tiếng Funagalo, ngôn ngữ ñược dùng ñểra các mệnh lệnh dưới lòng
ñất. ðó là một ngôn ngữkì lạ. Những người Zulu cười phá lên khi nghe ngôn ngữ ñó bởi vì
có khá nhiều từZulu trong ñó nhưng lại không phải là tiếng Zulu. Nó là một ngôn ngữrất
tốt ñểbảo mọi người làm việc gì. Có nhiều từra lệnh như ñẩy, cầm lấy, xô ñẩy thô bạo,
mang vác, chất ñống, và không có từnào vềtình yêu, hạnh phúc hay những âm thanh của
tiếng chim buổi sáng.
Rồi chúng tôi ñi xuống các hầm mỏvà ñược chỉcho việc phải làm. Họ ñẩy chúng tôi
vào những cái cũi ởdưới có những bánh xe lớn, và những cái cũi này lăn ñi nhanh như
những con diều hâu ñang bay trên con mồi của mình. Dưới ñó họcó những tàu hỏa nhỏ
chất ñầy ñá xanh và bụi. Họ ñẩy chúng tôi lên ñó, ñưa chúng tôi tới cuối những ñường hầm
dài và tối tăm. Công việc của tôi là chất ñá sau khi nó bịnổtung và tôi làm việc này bảy
tiếng mỗi ngày. Tôi trởnên khỏe mạnh, nhưng toàn bộthời gian chỉcó bụi, bụi, bụi.
Một vài hầm mỏnguy hiểm hơn những chỗkhác, và tất cảchúng tôi biết là cái nào.
Trong một hầm mỏan toàn bạn hiếm thấy những cái cáng trên nền ñất. Ngược lại, ởmột
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
24
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
hầm mỏnguy hiểm những cái cáng thường xuyên ñược mang ra và bạn thấy những người
ñàn ông ñược ñưa vào trong những cái cũi ñang kêu khóc vì vết thương, hoặc thậm chí tồi
tệhơn là sựim lặng ởdưới những tấm chăn ñỏnặng nề. Tất cảchúng tôi hiểu cách duy
nhất ñểsống sót là gia nhập vào một ñội mà mọi người nhạy cảm với ñá. ðây là cảm giác
mà mọi thợmỏcó. Anh ta phải có khảnăng thấy ñược ñá ñang làm gì – nó ñang cảm thấy
thếnào – và phải biết khi nào cần thêm sựtrợgiúp. Nếu một hoặc hai người trong ñội
không có ñược cảm giác ñó thì cũng thành vấn ñềvới những người thợgiỏi khác. ðá sẽrơi
xuống cảthợgiỏi và thợdốt.
Có một việc khác ảnh hưởng tới các cơhội sống sót của bạn, và ñiều này xuất phát từ
loại thợmỏda trắng. Những thợmỏda trắng phụtrách các ñội, nhưng nhiều người trong
sốhọlại làm việc rất ít. Nếu một ñội tốt thì người ñội trưởng biết chính xác phải làm cái gì
và làm nhưthếnào. Thợmỏda trắng giảvờra lệnh, nhưng anh ta biết việc ñó là của ñội
trưởng, người thực sựlàm việc. Nhưng một gã thợmỏda trắng ngu ngốc – thực ra có vô số
tên nhưthế- sẽrất vất vả ñểchỉhuy ñội của mình. Hắn ta sẽla hét và ñánh những người
thợnếu hắn nghĩhọkhông làm việc nhanh nhẹn và việc này rất nguy hiểm. Thậm chí khi
ñá rơi, tên da trắng chẳng bao giờ ở ñó. Hắn ta sẽtrởxuống ñường hầm với những tên da
trắng khác, ñợi chúng tôi báo cáo rằng công việc ñã hoàn thành. Chẳng lạgì khi một tên da
trắng ñánh công nhân của mình nếu hắn nổi nóng. Chúng không ñịnh làm thếnhưng những
ñội trưởng luôn nhắm mắt làm ngơvà ñểcho bọn họquen với việc ñó. Thậm chí chúng tôi
không ñược phép ñánh trả, chẳng gì hết ngoài việc hứng chịu những cú ñánh. Nếu bạn
ñánh một người da trắng thì bạn toi ñời. Cảnh sát mỏsẽ ñợi bạn ởngay cửa hầm và bạn có
thểbịngồi tù một hoặc hai năm.
Họtách chúng tôi ra vì ñó là cách người da trắng làm việc. Tất cảngười Swazi trong
một nhóm, người Zulu ởmột nhóm khác và người Malawia ởnhóm khác. Và cứthếtiếp
tục. Mọi người sống cùng người của mình và phải nghe lời ñội trưởng. Nếu bạn không tuân
theo và ñội trưởng nói rằng một người ñang gặp vấn ñềthì họsẽtrảbạn vềnhà hoặc sắp
xếp ñểcảnh sát ñánh bạn cho tới khi bạn biết ñiều trởlại. Tất cảchúng tôi ñều sợngười
Zulu dù cho tôi có một anh bạn người Zulu tốt bụng. Người Zulu nghĩrằng họgiỏi hơn bất
cứai trong chúng tôi và thỉnh thoảng họgọi chúng tôi là ñàn bà. Nếu có một vụ ñánh nhau
thì hầu hết là giữa người Basotho và người Zulu, nhưng không bao giờlà người Botswana.
Chúng tôi không thích ñánh nhau. Khi một người Botswana say xỉn vô tình ñi tha thẩn vào
nhà tập thểcủa người Zulu vào một tối thứBảy, họsẽ ñánh anh ta bằng roi tê giác và vứt
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
25
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
anh ta nằm trên ñường rồi chạy xe ñè lên. May sao một xe cảnh sát thấy và cứu thoát anh
ấy, nếu không anh ấy sẽbịgiết chết. Tất cảnhững người ñi tha thẩn vào khu tập thểcủa họ
ñều có kết quảnhưvậy.
Tôi làm việc trong các hầm mỏ ñó nhiều năm và tích cóp ñược tất cảsốtiền công của
mình. Những người khác thì tiêu tiền vào các phụnữ ởthịtrấn, rượu chè hoặc những bộ
quần áo lạlùng. Tôi không mua gì ngay cảmột chiếc máy hát. Tôi gửi tiền vềnhà thông
qua ngân hàng Tiêu chuẩn và sau ñó dùng tiền ñó mua gia súc. Mỗi năm tôi mua vài con
bò cái và ñểcho người em họchăm sóc. Chúng sinh con, và từtừ ñàn gia súc của tôi nhiều
lên.
Tôi nghĩmình nên ởlại các hầm mỏmột thời gian nữa bởi tôi chưa từng chúng kiến
ñiều kinh khủng nào. Chuyện ñó xảy ra sau khi tôi ở ñó khoảng mười lăm năm. Tôi ñã
ñược giao một công việc tốt hơn nhiều, trợlý cho người ñặt thuốc nổ. Họsẽkhông ñưa cho
chúng tôi những giấy phép ñặt thuốc nổvì ñó là công việc mà chỉnhững người da trắng
làm thôi. Tuy nhiên tôi ñược giao công việc mang thuốc nổcho người ñặt thuốc nổvà giúp
anh ra ñặt kíp nổ. ðây là một công việc tốt và tôi thích người làm việc chung với mình.
Một lần anh ta ñểquên vài thứtrong ñường hầm – cái hộp thiếc ñựng bánh xăng uých
– và bảo tôi tìm nó. Vì thếtôi ñi xuống ñường hầm mà anh ta ñang làm việc và tìm cái hộp
ñó. ðường hầm có những bóng ñèn chiếu sáng gắn trên mái dọc ñường nên khá an toàn ñể
ñi. Tuy nhiên tôi vẫn phải cẩn thận vì ñâu ñó có những ñường hầm lớn ñã ñược phá ñá.
Những ñường hầm này dày hai trăm bước chân và họmởrộng từcác phía của ñường hầm
ñểdẫn xuống mỏ ñược khai thác khác, giống nhưnhững con mối dưới lòng ñất. Lần này
tới lần khác những người ñàn ông cãi nhau vềnhững cái mỏnày và luôn luôn là lỗi của họ.
Họkhông xem xét mình ñang ñi ở ñâu, hoặc mình ñang ñi dọc một ñường hầm tối tăm khi
mà pin trong ñèn bão ñang yếu dần. Thỉnh thoảng chẳng có lý do gì, một người vượt qua
dễdàng khó khăn, hoặc anh ra ñã không may mắn và không còn muốn sống nữa. Bạn có
thểkhông bao giờnói: có nhiều bánh xăng uých trong trái tim những con người xa quê
hương.
Tôi quành ởmột ngã tưtrong ñường hầm và phát hiện ra mình ởtrong một khoang
tròn. Có một cái mỏnữa cuối ñường này và có một biển cảnh báo. Bốn người ñàn ông
ñứng bên bờmỏvà ñang giữchân tay một người khác. Khi tôi tới ngã tư, họnhấc anh ta
lên và ném anh ta vềphía trước, ném qua cái mỏvà rơi vào bóng tối. Người ñàn ông thét
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
26
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
lên bằng tiếng Xhosa, và tôi nghe ñược ñiều anh ấy nói. Anh ta nói cái gì ñó vềmột ñứa
bé, nhưng tôi không thểkịp nghe hết vì tôi không giỏi tiếng Xhosa lắm. Rồi anh ta chết.
Tôi ñứng im ở ñó. Những người ñàn ông kia vẫn chưa nhìn thấy tôi, nhưng chợt một
người quay lại và hét lên bằng tiếng Zulu. Rồi bọn họchạy vềphía tôi. Tôi quay người lại
và chạy ngược ñường hầm. Tôi biết nếu ñểhọbắt ñược thì tôi sẽphải ñi theo nạn nhân kia
xuống mỏ. ðó không phải một cuộc ñua tôi có thể ñểmình thất bại.
Mặc dù tôi ñã bỏchạy, nhưng những người ñó ñã nhìn thấy tôi và tôi sẽbịgiết. Tôi ñã
trông thấy vụgiết người và có thểtrởthành nhân chứng, vì vậy tôi biết mình không thể ở
lại các khu mỏnữa.
Tôi nói chuyện với người ñặt thuốc nổ. Anh ta là một người tốt và lắng nghe tôi nói khi
tôi bảo sẽra ñi. Không có một người da trắng nào khiến tôi có thểnói ra câu chuyện khủng
khiếp ñó, trừngười ñàn ông này.
Anh ta cốgắng thuyết phục tôi tới gặp cảnh sát.
“Hãy kểcho họviệc anh nhìn thấy”, anh ta nói bằng tiếng Afrikaan. “Kểcho họ. Họcó
thểbắt những tên Zulu ñó và treo cổchúng lên”.
“Tôi không biết những người ñàn ông ñó là ai. Họsẽbắt tôi trước. Tôi sẽvềnhà thôi”.
Anh ta nhìn tôi và gật ñầu. Rồi anh ấy cầm lấy bàn tay tôi và lắc lắc. ðây là lần ñầu
tiên một người da trắng làm thếvới tôi. Vì vậy tôi gọi anh ấy là anh trai, cũng là lần ñầu
tiên tôi làm thếvới một người da trắng.
“Anh hãy vềnhà với vợmình”, anh ấy nói. “Nếu một người ñàn ông xa vợquá lâu thì
cô ấy sẽbắt ñầu lo lắng cho anh ta. Tin tôi ñi. Vềnhà và cho cô ấy nhiều ñứa trẻnhé”.
Tôi âm thầm rời khỏi khu mỏ, giống nhưmột tên trộm, và trởvềBotswana năm 1960. Tôi
không thểkểcho bạn trái tim tôi nhưthếnào khi vượt qua biên giới quay vềBotswan và
bỏlại Nam Phi sau lưng mình mãi mãi. Ởnơi ñó tôi cảm thấy mỗi ngày mình ñều có thể
chết. Sự nguy hiểm và bất hạnh treo trên ñầu Johannesburg như m ột ñám mây, và tôi
không bao giờthấy hạnh phúc ở ñó. ỞBoswana lại khác. Không có cảnh sát với những
con chó; không có totsis với những con dao ñợi ñểcướp bóc bạn; mỗi sáng bạn không phải
dậy sớm ñểnghe tiếng mỹnhân ngưkhóc than gọi bạn xuống lòng ñất nóng bỏng. Ở ñây
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
27
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
cũng không có những ñám người ñến từnhững nơi xa xôi, tất cả ñều nhớnhà, tất cả ñều
muốn tới một nơi nào khác. Tôi ñã ra tù – một nhà tù khổng lồ, ñầy tiếng rên rỉ ởdưới ánh
mặt trời.
Khi tôi vềnhà, bước xuống xe buýt ởMochudi, nhìn thấy những ngọn ñồi và nơi của
người ñứng ñầu cùng những con dê, tôi chỉ ñứng và khóc. Một người ñàn ông tiến vềphía
tôi – một người tôi không biết – anh ta ñặt tay lên vai tôi và hỏi tôi vừa trởvềtừnhững khu
mỏphải không. Tôi trảlời và anh ta chỉgật ñầu rồi buông tay ra cho ñến khi tôi ngừng
khóc. Rồi anh ta cười và bỏ ñi. Anh ta thấy vợtôi ñến ñón, và anh ta không muốn cản trở
sự ñoàn viên này.
Tôi ñã lấy vợ ñược ba năm dù cho chúng tôi gặp nhau rất ít kểtừkhi kết hôn. Tôi từ
Johannesburg vềthăm nhà khoảng một tháng một năm một lần, và ñó là tất cảkhoảng thời
gian chúng tôi sống cùng nhau. Sau chuyến thăm cuối cùng vợtôi mang thai, và con gái bé
nhỏcủa tôi ra ñời trong khi tôi vẫn ởxa. Bây giờtôi ñã ñược gặp con bé. Vợtôi bếcon ñón
tôi ởbến xe buýt. Cô ấy ñứng ñó với ñứa con trên tay. Với tôi, ñứa con giá trịhơn tất cả
vàng lấy ñược từcác khu mỏ ởJohannesburg.
Precious giống mẹ, một phụnữbéo tốt. Con bé chơi trong sân bên ngoài ngôi nhà và
cười vang mỗi khi tôi bếnó. Tôi có một con bò cái cho sữa tốt, và tôi giữnó cho Precious.
Chúng tôi cũng cho con bé uống nhiều xi-rô và ăn trứng hàng ngày. Mọi người nói con bé
là ñứa trẻxinh ñẹp nhất ởBechuanaland và có nhiều phụnữ ởcách hàng dặm tới ngắm và
bếcon bé.
Sau ñó vợtôi, mẹcủa Precious qua ñời. Chúng tôi sống ởngoại ô Mochudi và vợtôi ñi
từnhà tới thăm bà cô của mình sống ởgần ñường xe lửa Francistown. Cô ấy mang thức ăn
tới ñó vì bà cô ñã quá già ñểtựchăm sóc bản thân và bà ấy chỉcó một ñứa con trai bịbệnh
không thể ñi xa ñược.
Tôi không biết chuyện gì ñã xảy ra. Người ta nói rằng vì có một cơn bão và có sét nên
cô ấy bỏchạy mà không nhìn mình ñang chạy về ñâu. Nhưng cô ấy ñã chạy trên ñường xe
lửa khi chuyến tàu từBulawayo chạy tới và ñâm vào cô. Người lái tàu rất ân hận nhưng
anh ta hoàn toàn không nhìn thấy cô ấy, có lẽ ñó là sựthực.
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
28
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
Người em họcủa tôi tới chăm sóc Precious. Cô ấy may quần áo cho con bé, ñưa nó tới
trường và nấu ăn. Tôi quá ñau buồn, và thầm nghĩ: Giờ ñây tôi chẳng còn gì trên cuộc ñời
này ngoài Precious và ñàn gia súc. Trong sự ñau khổ, tôi ñi ra chuồng nhốt gia súc ñểkiểm
tra chúng và trảtiền cho những cậu bé chăn gia súc. Bây giờtôi có nhiều gia súc hơn và
thậm chí tôi còn nghĩ tới việc mua một cửa hàng. Nhưng tôi quyết ñịnh ñợi và ñể cho
Precious mua cửa hàng sau khi tôi chết ñi. Hơn nữa, bụi của các hầm mỏ ñang tàn phá lồng
ngực tôi, và tôi không thể ñi nhanh hay nâng ñồvật.
Một ngày trên ñường về nhà từ chuồng gia súc tôi ñã ñi trên con ñường chính nối
Francistown với Gaborone. ðó là một ngày nóng rực và tôi ñang ngồi dưới một cái cây bên
lề ñường ñợi xe buýt vì hôm nay xe tới muộn hơn thường ngày. Hơi nóng làm tôi buồn ngủ
nhưng tôi bịâm thanh của chiếc ô tô ñang tới gần ñánh thức.
ðó là một cái ô tô to, tôi nghĩnó là ô tô của Mĩ, và có một người ñàn ông ñang ngồi
ñằng sau. Người lái xe tiến tới tôi và nói với tôi bằng tiếng Setswana mặc dù biển sốxe là
từNam Phi. Người lái xe nói có một vết nứt ởbộtản nhiệt và hỏi tôi có biết chỗnào họcó
thểlấy nước không. Khi chuyện ñó xảy ra, có một bểnước cho gia súc dọc con ñường dẫn
tới chuồng gia súc của tôi, vì thếtôi ñi với người lái xe và chúng tôi ñổ ñầy một can nước.
Khi chúng tôi quay lại ñổnước vào bộtản nhiệt, người ñàn ông ngồi ghếsau ñã ñi ra
và ñang nhìn tôi. Ông ta mỉm cười ñểthểhiện lòng biết ơn sựgiúp ñỡcủa tôi, và tôi cười
ñáp lại. Rồi tôi nhận ra tôi biết người ñàn ông này, và ñó là người quản lý tất cảcác hầm
mỏ ởJohannesburg – một trong sốnhiều người của ngài Oppenheimer.
Tôi ñi vềphía ông ấy và giới thiệu tôi là ai. Tôi nói rằng mình là Ramotswe, từng làm
việc ởcác khu mỏcủa ông ấy, và tôi xin lỗi vềviệc mình ñã ra ñi sớm.
Ông ấy cười lớn và nói rằng tôi thật tốt vì ñã làm việc nhiều năm ởcác hầm mỏ. Ông
nói tôi có thểlên xe và ông ấy sẽ ñưa tôi vềMochudi.
Tôi ñã vềMochudi trên xe của ông ấy, và người ñàn ông quan trọng này vào nhà tôi.
Ông gặp Precious và khen con bé rất ngoan. Sau ñó ông ñã uống chút trà rồi nhìn ñồng hồ
ñeo tay.
“Bây giờtôi phải quay lại”, ông nói. “Tôi phải quay lại Johannesburg”.
Alexander McCall Smith
VĂN PHÒNG THÁM TỬSỐ1 DÀNH CHO CÁC QUÝ BÀ
29
B O O K A H O L I C C L U B | M a k i n g E b o o k P r o j e c t
Tôi nói rằng vợông hẳn sẽtức giận nếu ông không về ñúng giờ ăn. Ông nói có thểlà
vậy.
Chúng tôi ñi ra ngoài. Ông mởtúi và lấy ví ra. Tôi quay ñi trong khi ông mởnó… Tôi
không muốn lấy tiền nhưng ông cứ nài nỉ. Ông bảo rằng tôi ñã từng là người của ngài
Oppenheimer và ngài Oppenheimer thích chăm sóc người của mình. Rồi ông ñưa cho tôi
hai trăm ñồng ran (ñơn vịtiền tệ ởCộng hòa Nam Phi), bảo tôi dùng nó mua một con bò
ñực vì tôi vừa bịmất một con.
Ông hài lòng vì việc làm này. Tôi chúc ông thượng lộbình an và ông bảo tôi nên sống
yên ổn. Rồi chúng tôi chia tay nhau và tôi không bao giờgặp người bạn này lần nào nữa
mặc dù ông luôn ởtrong trái tim tôi.
No comments:
Post a Comment